جامعه‌شناسی به مثابه یک ورزش رزمی!

  دکتر زهره بیات‌ریزی، رئیس انجمن جامعه‌شناسی کانادا و عضو هیأت علمی دانشگاه آلبرتا کانادا، معتقد است جامعه‌شناس در زمانه جنگ باید بتواند در کنار مردم بایستد، تجربه و رنج آنان را ثبت و تحلیل کند، تغییرات اجتماعی و مناسبات قدرت را توضیح دهد و درعین حال استقلال علمی و قدرت نقد خود را حفظ کند. به باور او، جامعه‌شناسی باید با فهم دقیق بحران به جامعه خدمت کند، بی‌آنکه به ابزاری برای توجیه قدرت تبدیل شود. مکتوب حاضر، متن ویرایش و تلخیص‌شده «ایران» از سخنرانی اوست که باعنوان «جامعه‌شناسی به مثابه یک ورزش رزمی» به صورت برخط در سلسله نشست‌های «جامعه‌شناسی در مواجهه با جنگ» در دانشگاه تهران ارائه شده است.

جامعه‌شناسی را می‌توان، به تعبیر پی‌یر بوردیو، نوعی «ورزش رزمی» دانست؛ ورزشی که قرار نیست برای غلبه بر دیگری به کار رود، بلکه برای دفاع از خود و حفظ استقلال به کار می‌آید. جامعه‌شناسی نیز از این منظر، هنر دفاع از استقلال فکری است؛ شناخت سازوکارهای آشکار و پنهان قدرت، برای آن‌که فرد بتواند در برابر فشارهای آن، قدرت اندیشیدن و پرسشگری خود را حفظ کند.

حال که ما با یک جنگ تحمیلی مواجه هستیم باید ببینیم جامعه‌شناسی چطور نظام قدرت بین‌المللی را تحلیل می‌کند و در این شرایط در قبال مردم چه مسئولیت اجتماعی دارد؟ تجربه جامعه‌شناسی در جنگ جهانی اول نشان می‌دهد که این دست از پرسش‌ها در میانه بحران همواره مطرح بوده‌اند. جنگ جهانی اول، بسیاری از متفکران اجتماعی را وادار کرد در تصور خود از پیشرفت، مدرنیته، دولت، ملت، مشروعیت و حتی وظیفه حرفه‌ای جامعه‌شناسی بازاندیشی کنند. برای آنان، جنگ، بحرانی بود که به درون موقعیت روشنفکر و جامعه‌شناس نیز وارد شده بود. امیل دورکیم، مارسل موس، ماکس وبر و گئورگ زیمل هر یک به شکلی متفاوت با این مسأله روبه‌رو شدند.  …