چرا کودک به حرف والدین گوش نمی‌دهد؟ راهکارهای روان‌شناسی برای برخورد با کودکان نافرمان

دکتر زهرا غلامی قره‌شیران / دکترای روان‌شناسی کودک؛ یکی از دغدغه‌های رایج والدین این است که چرا فرزندشان به حرف آن‌ها گوش نمی‌دهد؛ از مرتب کردن اسباب‌بازی‌ها و انجام تکالیف گرفته تا خاموش کردن تلویزیون و آماده شدن برای خواب. تکرار مداوم درخواست‌ها، بحث‌های طولانی و در نهایت عصبانیت والدین، گاهی به بخشی از برنامه روزمره خانواده تبدیل می‌شود. در چنین شرایطی، برخی والدین تصور می‌کنند کودکشان لجباز است یا عمداً می‌خواهد آن‌ها را ناراحت کند؛ درحالی‌که بی‌توجهی به درخواست‌ها همیشه به معنای نافرمانی عمدی نیست و می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد.

برای تغییر رفتار کودک، ابتدا باید علت آن را شناخت. گاهی کودک هنوز توانایی کافی برای کنترل هیجان‌ها و تغییر سریع فعالیت خود را ندارد، گاهی دستورهای طولانی و مبهم دریافت می‌کند و در بعضی موارد نیز شیوه برخورد والدین باعث می‌شود همکاری برای او دشوارتر شود. شناخت این عوامل به والدین کمک می‌کند به جای ورود به چرخه تکرار، فریاد و تنبیه، روش مؤثرتری برای برقراری ارتباط با فرزندشان انتخاب کنند.

چرا کودک به حرف والدین گوش نمی‌دهد؟

یکی از دلایل بی‌توجهی کودکان، تفاوت میان توانایی‌های رشدی آن‌ها و انتظارات بزرگسالان است. کودکان خردسال هنوز در حال یادگیری مهارت‌هایی مانند کنترل تکانه، مدیریت احساسات، تمرکز و به تعویق انداختن خواسته‌ها هستند. برای مثال، کودکی که سرگرم بازی است ممکن است نتواند به‌سرعت فعالیت مورد علاقه‌اش را متوقف کند و سراغ کاری برود که والدین از او خواسته‌اند. این رفتار لزوماً نشانه بی‌احترامی نیست، بلکه می‌تواند نشان‌دهنده دشواری در انتقال توجه از یک فعالیت به فعالیت دیگر باشد.

عامل دیگر، نحوه بیان درخواست‌هاست. وقتی والدین چند دستور را پشت سر هم مطرح می‌کنند، از فاصله دور حرف می‌زنند یا خواسته‌های مبهمی مانند «بچه خوبی باش» و «درست رفتار کن» دارند، ممکن است کودک دقیقاً متوجه نشود چه کاری باید انجام دهد. خستگی، گرسنگی، کمبود خواب، نگرانی و درگیری ذهنی نیز می‌توانند بر توجه و همکاری کودک اثر بگذارند. بنابراین، پیش از نتیجه‌گیری درباره لجبازی، بهتر است شرایط جسمی، هیجانی و محیطی فرزند بررسی شود.

نقش رفتار والدین در افزایش همکاری کودک …