مثلث فشار؛ بازخوانیِ «اقتصادِ زنجیره‌ای» در عصر عدم قطعیت

فرضعلی سالاری؛ کنشگر برنامه‌ریزی و توسعه منطقه‌ای تله‌ی «ریسک سیستماتیک»؛ چرا اقتصاد دیگر خطی نیست؟ اقتصاد امروز ایران دیگر با منطقِ «خطی» و سنتی قابل مدیریت نیست. ما در وضعیتی قرار داریم که ادبیات مدیریت از آن با عنوان «ریسک سیستماتیک» یاد می‌کند؛ نقطه‌ای که در آن متغیرهای لجستیکی، انرژی و پولی به صورت حلقه‌های یک زنجیره، یکدیگر را تشدید می‌کنند.

وقتی آسمان بر روی تجارتِ هوایی بسته می‌شود، بازار ارز نه یک شاخصِ منفرد، بلکه آینه‌ی تمام‌نمایِ فشار بر تمام زنجیره‌های تولید و توزیع کشور می‌شود. پرسش بنیادین اینجاست: چگونه باید از این «مثلث فشار» عبور کرد؟

۱. مثلث بحران: از گسست لجستیک تا شوک معیشت

بحران کنونی یک پدیده‌ی زنجیره‌ای است که از سه ضلع به هم‌پیوسته تغذیه می‌کند:

گسست در زنجیره تأمین (تحریم هوایی): تحریم‌های هوانوردی صرفاً محدودیت تردد نیستند، بلکه مانعی استراتژیک در شریان‌های تأمین قطعات و مواد اولیه به شمار می‌روند. این وضعیت مستقیماً به «تورم هزینه‌ای» و افزایش بهای تمام‌شده کالاها منجر می‌شود.

ابهام در درآمدها (چالش نفت):

نفت، پیشران نقدینگی ارزی است. تحریم‌های بانکی، «قابلیت پیش‌بینی‌پذیری» درآمدهای ارزی را ربوده و سیاست‌گذار پولی را در مهار بازار ارز دچار تعلل کرده است.

مکانیسم انتقال اثر (شوک عرضه و قیمت): در نهایت، این نارسایی‌ها در بازار ارز تخلیه می‌شوند. جهش نرخ ارز فقط یک نوسان عددی نیست؛ یک «شوک عرضه» است که مستقیماً قدرت خرید دهک‌های متوسط و پایین … …