در سایه‌ تردید و خیانت

امیر میرحاج، مترجم جاسوس و خیانت: وقتی دبیر انتشارات وزن دنیا، سرکار خانم کاظم‌خواه، ترجمه کتاب «جاسوس و خائن: بزرگ‌ترین داستان جاسوسی جنگ سرد» را پیشنهاد کردند، چیزی که بیش از همه مرا جذب کرد، نشان دادن پیچیدگی موضوعی بود که از نظر بسیاری، امری تک‌بعدی به نظر می‌رسد.

درباره جاسوسی در دوران جنگ سرد آثار متعددی نوشته شده و هر نویسنده‌ای از زاویه دید خود به این موضوع پرداخته است، اما مکینتایر به این فضای پرتعلیق، بعدی انسانی بخشیده است. شخصیت اصلی داستان در موقعیتی قرار می‌گیرد که برای انجام کاری که درست می‌داند، زندگی خود، خانواده‌اش و حتی کشورش را به خطر می‌اندازد. اولگ گوردیفسکی در مقام شخصیت محوری داستان، پیوسته با تصمیم‌گیری و تردید درباره پیامدهای انتخاب‌هایش مواجه است.

همین پیچیدگی است که به کتاب عمق انسانی می‌بخشد. گوردیفسکی، افسر ارشد کا.گ‌.ب، یکی از مخوف‌ترین و بسته‌ترین سازمان‌های اطلاعاتی جهان، در فضای خفقان‌آور شوروی زندگی می‌کند، اما در مواجهه با جهان بیرون و دروغ‌هایی که در کشورش با آنها روبه‌رو می‌شود، به همکاری با اردوگاه رقیب روی می‌آورد. اینکه چه اتفاقاتی باعث می‌شود فردی با چنین جایگاهی در آن فضا این تصمیم را بگیرد، پرسشی اساسی است.

انسان تا چه زمانی به وفاداری کورکورانه به یک نظام بسته پایبند می‌ماند؟ شاید جذاب‌تر از همه این باشد که گوردیفسکی، نه قهرمانی بی‌نقص، بلکه انسانی خاکستری است که ناچار می‌شود میان وفاداری به کشورش و پایبندی به چیزی که درست تشخیص می‌دهد، دست به انتخاب بزند. به نظرم، هسته اصلی کتاب نیز در همین کشمکش نهفته است.

رقابتی شطرنج‌گونه میان شرق و غرب

مخاطب امروز، فارغ از زبان و ملیت، اغلب با روایت‌هایی مواجه است که واقعیت‌های پیچیده تاریخی را به شکلی ساده‌سازی‌ شده عرضه می‌کنند؛ روایت‌هایی که باید بتوان آنها را در یک پست اینستاگرامی یا توئیت توضیح داد. …