بازار
در همایش بین‌المللی «نهضت حسینی و رسالت نبوی» در بغداد، مقاله دکتر رشید جعفرپور با موضوع «اربعین و تولید گفتمان تمدنی؛ تبیین ظرفیت‌های هویتی، اجتماعی و شبکه‌ای در مسیر تمدن‌سازی اسلامی» ارائه شد.
در این مقاله، اربعین حسینی فراتر از یک مناسک دینی و تجربه زیارتی فردی، به‌عنوان پدیده‌ای اجتماعی، فرهنگی و فراملی مورد بررسی قرار گرفته است؛ پدیده‌ای که به واسطه گردهمایی میلیون‌ها انسان، شکل‌گیری هویت جمعی، تقویت پیوندهای اجتماعی و ایجاد شبکه‌های ارتباطی گسترده، ظرفیت نقش‌آفرینی در فرآیند تمدن‌سازی اسلامی را دارد.
جعفرپور در این پژوهش با تأکید بر اینکه تمدن‌ها پیش از ظهور در قالب نهادها، ساختارهای سیاسی و فناوری‌ها، در عرصه معنا، ارزش، هویت و سبک زندگی شکل می‌گیرند، بیان می‌کند که روایت‌ها، نمادها، آیین‌ها و ارزش‌های مشترک می‌توانند افراد پراکنده را به یک هویت جمعی تبدیل کنند. از این منظر، اربعین ظرفیت آن را دارد که از یک رویداد فرهنگی و مذهبی به عاملی مؤثر در شکل‌گیری نظم اجتماعی و تمدنی تبدیل شود.
ضرورت پیوند میان هویت، سرمایه اجتماعی و گفتمان تمدنی
در این مقاله، مطالعات پیشین درباره اربعین در پنج محور مناسک و تجربه دینی، هویت‌سازی، تولید سرمایه و انسجام اجتماعی، شبکه‌های ارتباطی فراملی و ظرفیت تمدنی دسته‌بندی شده است. به اعتقاد نویسنده، حلقه کمتر بررسی‌شده در این مطالعات، چگونگی پیوند این عناصر و تبدیل آنها به یک گفتمان تمدنی منسجم است.
این پژوهش با رویکرد کیفی و تحلیلی ـ تبیینی و با بهره‌گیری از منابع دینی و روایی، مطالعات جامعه‌شناختی و نظریه‌های گفتمان، سرمایه اجتماعی و تمدن، به تبیین سازوکارهای این تحول پرداخته است.
عاشورا؛ بنیان معنایی گفتمان اربعین
بر اساس یافته‌های مقاله، عاشورا متن بنیادین گفتمان اربعین و امام حسین(ع) محور مرکزی نظام معنایی آن است. در این چارچوب، اربعین با ایجاد زمینه‌های مشترک معنایی و هویتی، می‌تواند زمینه‌ساز کنش جمعی، … …
