در طول تاریخ اسلام، زنان نهتنها مشوق مردان در کارهای نیک بودهاند، بلکه خود در جایگاه واقفانی مستقل، جریانسازان توسعه شهری و روستایی بهشمار میرفتند. بر اساس آمارهای سازمان اوقاف و امور خیریه، بیش از چهار هزار موقوفه با ۲۵ هزار رقبه در کشور به نام زنان نیکوکار به ثبت رسیده که پیشینه برخی از آنها به بیش از ۵۰۰ سال پیش بازمیگردد.
در این میان، خراسان جنوبی به عنوان یکی از کانونهای کهن دینداری و فرهنگ در شرق کشور، میزبان صدها سند وقفی متعلق به بانوانی است که در اوج قناعت و درک نیازهای جامعه محلی، پایههای همبستگی اجتماعی و خدمات عامالمنفعه را استوار کردهاند.
وقفنامهها؛ سند گویای استقلال اقتصادی زنان
اهمیت جایگاه زنان در سنت حسنه وقف همواره مورد توجه مستشرقان و پژوهشگران تاریخ نیز قرار داشته است؛ چنانکه «رابرت ایروین» در کتاب «هنر اسلامی» با اشاره به ارزش اسنادی وقفنامهها مینویسد: «وقفیهها (وقف نامه ها) مانند مدارک میتوانند بسیار ارزشمند باشند. به عنوان مثال بسیاری از اسناد وقف نشان میدهد که میزان قابل توجهی از قدرت اقتصادی در دست زنان بوده، زنان نه فقط سرپرست موقوفات، بلکه حتی موسس و حامی موقوفات مذهبی نیز بودند.»
خراسان جنوبی و ثبت سهم بیش از ۲۰ درصدی زنان در اسناد وقفی
بررسی آمارهای استانی نشان میدهد که پیوند زنان با سنت وقف در خراسان جنوبی، نمود عینی و ویژهای دارد. بر اساس آخرین دادههای منتشر شده ادارهکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی ، از ۴۹۱ سند وقفی قدیمی بازخوانیشده مربوط به حوزه بانوان، ۲۰۷ مورد (معادل ۲۰.۷ درصد) موقوفات اختصاصی زنان است و ۵۵ مورد (معادل ۵.۵ درصد) نیز به صورت مشترک با همسران یا خانواده به ثبت رسیده است. …
