مرثیه‌ای که هنوز با صدای دلتنگی حضرت زینب(س) شنیده می‌شود

خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، زهرا اسکندری: گاهی یک بیت شعر، کاری می‌کند که صدها جمله از انجامش ناتوان‌اند؛ اندوهی قدیمی را زنده می‌کند، خاطره‌ای را از دل تاریخ بیرون می‌کشد و آدم را به روزگاری می‌برد که خودش ندیده، اما با تمام وجود می‌شناسد. ما ایرانی‌ها از دیرباز با شعر زندگی کرده‌ایم؛ با شعر عاشق شده‌ایم، دلتنگی کرده‌ایم و حتی برای وداع با عزیزانمان به واژه‌هایی پناه برده‌ایم که قرن‌ها پیش سروده شده‌اند. در سوگواری‌های مذهبی نیز شعر جایگاهی ویژه داشته است؛ مرثیه‌هایی که مصیبت اهل‌بیت(ع) را نه فقط روایت می‌کنند، بلکه آن را به حافظه عاطفی نسل‌ها می‌سپارند. گاهی کافی است صدایی آشنا بلند شود و یک مصرع قدیمی به گوش برسد تا مجلس سوگواری، خانه‌ای شود پر از خاطره و دلتنگی؛ خانه‌ای که در آن، جای خالی یک مادر بیش از هر چیز دیگری به چشم می‌آید.

در میان صداهای ماندگار مرثیه‌خوانی، نام سلیم موذن‌زاده اردبیلی برای بسیاری با نوحه مشهور «زینب زینب» گره خورده است؛ نوحه‌ای که در ایام محرم بارها شنیده می‌شود و یادآور مصیبت حضرت زینب(س) و واقعه کربلاست. اما این بار، در سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا(س)، می‌توان به سراغ یکی دیگر از نوحه‌های او رفت؛ اثری با مطلع «یا فاطمه، من عقده دل وا نکردم» که از زاویه‌ای متفاوت، غربت حضرت زهرا(س) را روایت می‌کند. در این مرثیه، مخاطب با صدای دختری روبه‌روست که مادرش را خطاب قرار می‌دهد؛ حضرت زینب(س) که در زبان شاعرانه نوحه، از خاطرات مادر، لحظه‌های آخر حضور او و تنهایی پس از فقدانش سخن می‌گوید.

شعر، زبان دیرینه سوگواری ایرانیان

شعر در فرهنگ ایرانی، تنها هنری برای خواندن و شنیدن نبوده است. از غزل‌های عاشقانه تا منظومه‌های حماسی و مرثیه‌های مذهبی، شعر همواره راهی برای روایت تجربه‌های انسانی بوده؛ راهی برای گفتن از عشق، رنج، فقدان و امید. ایرانیان از دیرباز، بسیاری از احساسات خود را در قالب شعر بیان کرده‌اند و در روزهای سوگواری نیز، کلمات منظوم به یکی از مهم‌ترین ابزارهای انتقال اندوه تبدیل شده‌اند. …