جشن عاریه‌ای؛ چرا نوکیسگان ایرانی به دنبال هویت‌های وارداتی می‌دوند؟

در نخستین روز‌های پاییز، کوچه‌ها و خیابان‌های محله‌های مرفه شمال شهر تهران، گویی به تقویمی دیگر تعلق دارند. پشت شیشه کافه‌های لوکس و ویترین فروشگاه‌های برند، کدو‌های تراش‌خورده و چراغ‌های نارنجی رنگ، نوید برگزاری آیینی را می‌دهند که فرسنگ‌ها با بوم‌ساختار زیست ایرانی فاصله دارد. چند ماه بعد، با فرا رسیدن زمستان، همین فضا‌ها میزبان درختان صنوبر مصنوعی و نماد‌های پرزرق‌وبرق کریسمس می‌شوند. این تصاویر که با شتابی فزاینده در شبکه‌های اجتماعی بازنشر می‌شوند، در نگاه نخست شاید تنها نشانه‌ای از تغییر سلیقه یا میل به تنوع‌طلبی فردی به نظر برسند؛ اما اگر نگاهی ژرف‌تر به لایه‌های زیرین ساختار طبقاتی جامعه بیندازیم، درمی‌یابیم که این مناسک عاریه‌ای، کارکردی بسیار فراتر از یک سرگرمی ساده دارند و بازتاب‌دهنده بحرانی عمیق در مناسبات اقتصادی و هویت فرهنگی جامعه هستند.

رفتار مصرفی انسان در هیچ نقطه‌ای از تاریخ و در هیچ جامعه‌ای، صرفاً پاسخی ساده به نیاز‌های زیستی نبوده است. کالاها، پوشاک، آیین‌ها و سبک زندگی، همگی در میدان اجتماعی به نشانه‌هایی رمزگذاری‌شده تبدیل می‌شوند که افراد از طریق آنها تعلق طبقاتی خود را اعلام می‌کنند و میان خود و دیگران دیوار می‌کشند. رواج مناسکی، چون هالووین، ولنتاین یا جشن‌های کریسمس در میان بخش‌هایی از طبقات مرفه شهری در ایران، پیش از آنکه دلیلی فرهنگی داشته باشد، بازتابی آشکار از تحولات ساختاری در اقتصاد کلان و ظهور طبقه‌ای است که ثروت خود را از مسیر‌های غیرمتعارف به دست آورده است. …