معنای «پایان تاریخ» در فلسفه هگل

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین رضا دستجردی در مقدمه گفت و گوی خودش با حسین نیکبخت در سرویس دین و اندیشه ایبنا نوشت: «زمان و تاریخ در اندیشه هگل» به قلم سالی سجویک و ترجمه حسین نیکبخت از تازه‌های انتشارات ققنوس است که یکی از خوانش‌های دقیق و چالش‌برانگیز از فلسفه هگل در سال‌های اخیر ارائه داده، که از زاویه‌ای نسبتاً تازه به سراغ او می‌رود. سجویک به‌جای تکرار تصویر رایج هگلِ مطلق‌گرا و ضرورتی‌نگر، او را متفکری نشان می‌دهد که عمیقاً به محدودیت و تاریخ‌مندی عقل انسانی توجه دارد. پرسش اصلی کتاب این است که چرا هگل تقریباً همه آثار عمده‌اش را به‌صورت روایت‌های پیش‌رونده می‌نویسد که از امر انتزاعی به انضمامی، و از نامتعین به متعین حرکت می‌کنند. پاسخ سجویک این است که انگیزه هگل صرفاً روش‌شناختی نیست، بلکه متافیزیکی است: او می‌خواهد نشان دهد خود تفکر و اراده انسانی در طول تاریخ تکامل می‌یابد و آزادی‌ای که نصیب ما می‌شود، محصول همین سیر زمانی و تاریخی است. عقل در نگاه او نه امری کاملاً پیشینی و مستقل از تجربه است و نه صرفاً محصول شرایط تاریخی؛ بلکه ترکیبی غریب و پرتنش از این دو است. به همین دلیل است که کتاب سجویک نه تفسیر صرف فلسفه تاریخ هگل، بلکه تلاش برای بازخوانی کل نظام او از منظر تناهی و زمان‌مندی است. آن‌چه از نظر می‌گذرد، ماحصل گفت‌وگوی ایبنا با حسین نیکبخت است که ترجمه «سایه خدا»، «شر در اندیشه مدرن» و «استیلای امر منفی» نیز از جمله آثار اوست.»

سجویک ابتدا این پرسش را مطرح می‌کند که چرا هگل در آثار اصلی‌اش روایاتی بسط‌یابنده یا تکاملی ارائه می‌دهد. با تأکید بر این ویژگی آثار هگل، سجویک می‌خواهد نشان دهد که عقل و حقیقت نزد هگل چیزی ثابت و از قبل تعیین‌شده نیست بلکه به طریقی دیالکتیکی و پویا برساخته می‌شود. …