بازار
در مقاله علی نیکویی، دکتری پژوهش‌هنر و کارشناس‌ارشد تاریخ ایران باستان، آمده است: شانزدهمین روز از ماه مهر، در گاه‌شماری سنتی زرتشتی، روزی است که نام روز و نام ماه یکی می‌شود و «مهرگان» را پدید می‌آورد، جشنی که در شمار مهمترین جشن‌های سال ایرانی قرار داشته است. [i] مهرگان برخلاف آنچه ممکن است از نامش در نگاه نخست به ذهن برسد صرفاً جشن پاییز یا جشنی برای بزرگداشت مهر به معنای امروزیِ محبت نیست، پشت این نام «مهر» یکی از ایزدان مهم جهان ایرانی ایستاده است؛ ایزدی که با پیمان، راستی، داوری و پاسداری از نظم پیوند دارد و جایگاهی مهم در سنت‌های دینی ایران باستان یافته است. [ii]
بااین‌همه یک پرسش اساسی همچنان باقی است: «آیا مهرگان از آغاز بی‌تردید و به طور مستقیم جشنی در بزرگداشت مهر بوده است؟» پاسخ قطعی به این پرسش آسان نیست، نام مهرگان از «مهر» و پسوندی که در نام برخی جشن‌های مزدیسنایی نیز دیده می‌شود ساخته شده است و هم‌زمانی آن با روز مهر از ماه مهر پیوند آن با این ایزد را بسیار پررنگ می‌کند؛ اما شواهد تاریخی اجازه نمی‌دهند با اطمینان بگوییم که این جشن از نخستین روز پیدایش خود چنین ماهیتی داشته است. حتی این احتمال مطرح شده که پیوند مهرگان با مهر در جریان تحول گاه‌شماری و جذب برخی سنت‌های دینی کهن در ساختار آیینی زرتشتی شکل‌گرفته باشد. [iii] از همین‌جا داستان مهرگان آغاز می‌شود، جشنی که در مرز میان آیین، گاه‌شماری، فصل و ایزد ایستاده است و برای شناخت آن باید پیش از هر چیز خودِ مهر را شناخت. مهر کیست؟ از میثره تا مهر …
