زیرساخت عرضه حلقه مفقوده صنعت انیمیشن است

 مهدی جعفری جوزانی، مدیرعامل مجموعه صنایع سرگرمی «مهوا»، در جریان بازدید خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای از مجموعه «مهوا»، ضمن پاسخ به پرسش‌های حاضران، توضیحاتی در مورد مسیر فعالیت این مجموعه، مدل مالی آن، برنامه‌های تعامل با رسانه‌ها و دستاورد‌های بین‌المللی محصولاتش ارائه کرد. 

 تغییر نگاه به صنعت سرگرمی و جایگاه «مهوا» 

جوزانی در ابتدای سخنان خود با اشاره به فعالیت‌های بین‌المللی مجموعه توضیح داد: منابع مالی که جذب می‌کنیم، سرمایه‌گذاری است و حتی امسال وام گرفتیم برای اینکه بتوانیم پروژه‌هایمان را جمع‌بندی کنیم و از محل فروش محصولاتمان، خودمان را اداره می‌کنیم. 

او سپس تصریح کرد که «مهوا» متولی رسمی صنعت انیمیشن یا بازی نیست و ورود به این حوزه‌ها را از نظر اقتصادی و ساختاری سنگین می‌داند. به گفته او، این مجموعه عملاً نقش مدیریت زنجیره تولید را دارد و در واقع مسیر کار را مدیریت می‌کند. 

وی با بیان اینکه حوزه انیمیشن پیش از این در میان مسئولان و مدیران در اولویت نبود و اولویت‌های دیگری مطرح بوده، اما با ابلاغ برنامه هفتم توسعه و شکل‌گیری بنیاد ملی پویانمایی در مسیر درستی قرار گرفته است، تأکید کرد که «مهوا» نمی‌تواند و نباید متولی صنعت انیمیشن یا گیم باشد. او گفت ورود به همه عرصه‌های اکوسیستم صنایع سرگرمی هم توان اقتصادی سنگینی می‌خواهد و هم ممکن است با این پرسش روبه‌رو شوند که این حوزه مسئول دارد، اما تلاش می‌کنیم در حد توان نقش خود را به عنوان یک بازیگر مؤثر برای صنعت انیمیشن و بازی ایفا کنیم. 

 زیرساخت‌های تولید و زنجیره ارزش 

جعفری جوزانی در ادامه با اشاره به گستردگی فعالیت‌های مجموعه گفت: ما در حال حاضر ۱۸ شرکت زیرمجموعه داریم که فعالیت می‌کنند و هزار و ۹۶ نفر انیمیشن‌ساز و بازی‌ساز در این شبکه محصول تولید می‌کنند. هفت استودیو داخل مجموعه در حال حاضر مشغول تولید هستند و استودیو‌های دیگر به‌دلیل تعداد بالای کارکنان، در بیرون مجموعه مشغول فعالیت‌اند. «مهوا» در واقع یک کارخانه صنایع سرگرمی است که تلاش شده تمام زنجیره تولید در آن وجود داشته باشد؛ از مرحله پیش‌تولید و تولید اثر تا فرایند پس‌تولید، بازار، اکران و حضور در جشنواره‌های ملی و بین‌المللی. 

 استراتژی بازار بین‌المللی و سبد پروژه‌های در دست تولید 

جوزانی با بیان اینکه هدف، رسیدن به استاندارد جهانی است و مجموعه نمی‌خواهد صرفاً برای بازار داخلی کار بسازد، انیمیشن «افسانه سپهر» را نمونه بارز این تلاش دانست و گفت این انیمیشن در روسیه اکران خواهد شد و انیمیشن «شمشیر و اندوه» هم در بازار‌های جهانی بازخورد‌های خوبی داشته است. وی روسیه را بازار بسیار بزرگی توصیف کرد و گفت مجموعه توانست با مذاکرات فشرده، مسیر پخش بین‌المللی را باز کند؛ هرچند این کار ساده نبود، این مسیر برای اولین بار برای محصولات مجموعه تجربه شد. 

به گفته جوزانی، مجموعه در پروژه «افسانه سپهر» یاد گرفت که چگونه با پارتنر‌های خارجی تعامل کند و این تجربه‌ها برای کل تیم ارزشمند است. او در ادامه از پروژه‌های در دست تولید مجموعه سخن گفت: انیمیشن «یارپ» (Yarp) که اثری فانتزی است و در حال حاضر در مرحله تولید قرار دارد و یکی از محصولات اصلی «مهوا» محسوب می‌شود؛ پروژه «لومینا» (Lumina) که فضای آینده ایران را به تصویر می‌کشد و در دست تولید است. برای مخاطب کودک نیز «نابغه و دیو سنگی» که یک انیمیشن دوبعدی است و مراحل تولیدش به پایان رسیده و آماده اکران است. 

او افزود حدود پنج فیلم سینمایی دیگر در حال تولید است که امیدوارند دو مورد از آنها به جشنواره فجر امسال برسد و بقیه برای سال آینده آماده شوند. جوزانی همچنین از فرآیند تولید شش سریال انیمیشن خبر داد که حداقل یک فصل از آنها تمام شده است. 

 چالش‌های اکران و موانع ساختاری سینمای انیمیشن 

جوزانی درباره بازار جهانی گفت: ما می‌دانیم که ۴۷ سال است تحریم هستیم و با توجه به این موضوع چالش‌های زیادی داریم. اما راهکار ما چه بود؟ ما از اول می‌دانستیم بازار ایران و سینمای رئال هم اقتصادش به سختی می‌چرخد، چه برسد به انیمیشن. پلن ما این بود که بازار بین‌المللی را تجربه کنیم تا بتوانیم چرخه اقتصادی این حوزه را کامل کنیم و در کنار این موضوع، برای سبد مصرف فرهنگی مخاطب داخلی هم برنامه‌های خود را پیش ببریم. 

وی این رویکرد را در مورد انیمیشن «شمشیر و اندوه» (The Boy and the Sword) تجربه‌شده دانست و گفت این اثر پس از گرفتن ۱۶ جایزه جهانی، توسط کمپانی «اکتا مدیا» در پلتفرم‌های معتبر جهانی به اکران درآمد. او افزود این کار در آمازون پرایم و اپل‌تی‌وی اکران آنلاین شد و فروش مناسبی داشت. 

به گفته جوزانی، تجربه بعدی «افسانه سپهر» بود که جایزه معتبر «رِمی» را از جشنواره هیوستون گرفت. با یک ناشر روس قرارداد بسته شد و دوبله روسی کار در کشور روسیه انجام شد و از هفته آینده اکران این انیمیشن در ۸۹ پردیس سینمایی روسیه با حضور وزیر فرهنگ روسیه و سفیر ایران آغاز می‌شود. وی نکته مهم را این دانست که افتتاحیه به یاد شهدای مدرسه «شجره طیبه» میناب برگزار می‌شود. 

او همچنین از رایزنی برای اکران این اثر در پاکستان خبر داد و گفت: این اثر در تانزانیا جایزه بهترین فیلم را برد که دروازه ورود به شرق آفریقاست. انیمیشن «نگهبان خورشید» هم در جشنواره «پالرمو» ایتالیا، جزو ۱۲ فیلم نهایی برای فرش قرمز انتخاب شد و قرارداد دوبله ایتالیایی آن نیز امضا شده است. 

جوزانی با اشاره به شرایط اکران گفت: «مهوا» برای اکران آثارش با مشکلات زیادی همراه است؛ از این رو تنها جایی که مجموعه می‌تواند خود را نشان دهد، جشنواره فیلم فجر است. او با اشاره به مشکلات اکران، وضعیت اکران «افسانه سپهر» را خوب توصیف نکرد و هم‌زمانی با تعطیلی پنج‌ماهه سینما را از دلایل این وضعیت دانست که البته با وجود این مشکلات فروش خوبی کسب کرد، اما در صورت زمان‌بندی بهتر می‌توانست از مدعیان فروش مناسب انیمیشن در کشور هم باشد. 

او درباره «شمشیر و اندوه» توضیح داد: این فیلم پیش‌تر در آمازون پرایم و اپل‌تی‌وی پخش شده و درآمدش را کسب کرده بود، اما به درخواست دوستان برای اکران مناسبتی در ایام محرم روی پرده سینما آمد و با آن برخورد خوبی نشد. جوزانی از اکران محدود این اثر با ۲۰۰ تا ۳۰۰ سالن و در ساعت‌های نامناسب مانند ۱۱ ظهر گلایه کرد. این فیلم با وجود ضعف‌ها، در جشنواره‌های بین‌المللی جوایزی گرفته و بخشی از مخاطبان نیز می‌توانند آن را ببینند یا دوباره ارزیابی کنند. مخاطب این انیمیشن هم نوجوانان و بزرگسالان هستند؛ نوجوانان گروه مخاطبی هستند که اصلاً هدف اصلی ما هستند و کمتر در کشور به آنها توجه شده است. 

جوزانی در ادامه گفت: مجموعه مجبور است برای خودش زمان تحویل پروژه بگذارد تا بچه‌ها کار را به جشنواره فجر برسانند. دغدغه مهم ما این است که اگر جشنواره فجر یک سال انیمیشن نداشته باشد، چراغ انیمیشن خاموش می‌شود و به همین دلیل باید به هر قیمتی این حضور حفظ شود. ضمن اینکه اکران یکی از دشوارترین مراحل کار است و بعد از جشنواره، رایزنی برای پخش آغاز می‌شود، اما موضوع اکران به یک معضل بزرگ تبدیل شده که اگر فکری به حال آن نشود، قربانی اصلی، تولیدکنندگان مستقل انیمیشن هستند. 

وی در ادامه تأکید کرد: با توجه به اقبال خوب مخاطب کودک و نوجوان به آثار اختصاصی خود در ایران و برای حل مشکل اکران انیمیشن و اساساً فیلم کودک و نوجوان، نیاز جدی به راه‌اندازی سالن‌های اختصاصی کودک و نوجوان و همچنین پخش‌کننده اختصاصی حوزه کودک و نوجوان به‌شدت در کشور احساس می‌شود. 

 تحلیل وضعیت صنعت بازی و تهدید‌های منطقه‌ای 

مدیرعامل مجموعه «مهوا» درباره مرچندایز آثار انیمیشنی خاطرنشان کرد: برای تمرکز روی این موضوع، ابتدا باید برند یک کاراکتر و انیمیشن با کمک رسانه ملی و سایر نهاد‌های فعال در حوزه کودک و نوجوان شکل بگیرد و سپس به سمت تولید محصولات جانبی برای آنها برویم و البته که این موضوع می‌تواند درآمد بالایی برای تولیدکنندگان انیمیشن داشته باشد. 

مدیرعامل مهوا در مورد جایگاه ایران در حوزه انیمیشن توضیح داد: ایران بین ۲۰ کشوری قرار دارد که تکنولوژی تولید انیمیشن در جهان را دارند. حالا که حجم تولید انیمیشن افزایش پیدا کرده، باید برای عرضه و اکران آن هم فکری شود. ما نیاز به بخش‌های تخصصی کودک و نوجوان در زنجیره تولید و عرضه محصولات سینمایی داریم. با توجه به اینکه انیمیشن در دسته آثار پرفروش سینمای ایران محسوب می‌شود، باید فضایی که کودکان و نوجوانان برای دیدن انیمیشن به آنجا می‌روند، با فضای اکران فیلم‌های دیگر متفاوت باشد. 

جعفری جوزانی درباره کیفیت تولید بازی‌های بزرگ در کشور توضیح داد: بزرگترین بازی‌هایی که در کشور تولید می‌شوند، در مقایسه با تولیدات جهانی عدد خنده‌داری را هزینه می‌کنند و اگر در حال حاضر تولید این بازی‌ها به حداقل ممکن رسیده است، به دلیل تخریب‌هایی است که موجبات مهاجرت و عدم تمایل به تولید آثار روایت‌گر و بزرگ را فراهم کرده است. همین تخریب‌ها بزرگترین مهاجرت صنعت بازی کشور را رقم زده است. این شرایط در حالی ایجاد می‌شود که بازی به مراتب از سینما در کشور فراگیرتر است؛ ما ۳۰ میلیون کاربر بازی در کشور داریم، در صورتی که وقتی یک فیلم ۱ میلیون مخاطب داشته باشد، باعث شگفتی سینما می‌شود. طبق آمار رسمی اعلام‌شده، طی یک سال ۷۰ همت گردش مالی صنعت بازی در کشور بوده است، اما بازی‌سازان ایرانی سهم بسیار ناچیزی از این چرخه اقتصادی دارند. 

وی افزود: طی پنج سال اخیر در منطقه MENA، ترکیه ۵۴ انیمیشن سینمایی تولید کرده است و ایران ۲۰ انیمیشن. سایر کشور‌ها تعداد تولیدات انیمیشنی‌شان به تعداد انگشتان یک دست هم نمی‌رسد و حتی استعداد نیروی انسانی برای تولید آن را هم ندارند. بخش جالب ماجرا هم همین است که بخشی از تولیدات انیمیشنی ترکیه را ایرانی‌ها انجام می‌دهند. کشور‌های منطقه در حال جذب نیروی انسانی ایرانی بوده و هستند، اما حالا عربستان در حال جذب شرکت‌ها و هولدینگ‌های مستعد ایرانی برای تولید انیمیشن است و این برای صنعت انیمیشن ایران خطرناک‌تر است. 

 توسعه ادبیات مشترک و برنامه‌های تعامل با رسانه‌ها 

جعفری جوزانی در پاسخ به انتقاد نسبت به ضعف فیلمنامه در تولیدات توضیح داد: ما در حال حاضر کارگروه فیلمنامه را در مهوا تشکیل داده‌ایم و این به تفاوت تولیدات انیمیشنی منجر خواهد شد. همچنین بعد از آماده شدن بخشی از تولیدات، با اهالی رسانه و منتقدان به بررسی آثار خواهیم پرداخت. اما ما برای خود وظایف دیگری هم تعریف کرده‌ایم. ما صرفاً به سراغ انیمیشن‌سازان حرفه‌ای کشور نمی‌رویم و لازم می‌دانیم به توسعه زیست‌بوم انیمیشن کمک کنیم. گروه‌های مستقر در شهرستان‌ها را حمایت کنیم و به آنها امکان معرفی بدهیم؛ اگر ما هزینه این کار‌ها را ندهیم، چه کسی خواهد داد؟