بی قراریِ انسان امروز/ مشغولیت‌هایی که ما را از خودمان دور می‌کند

عصر ایران؛ محسن سلیمانی فاخر - از نظر اگزیستانسیالیست‌ها، روش ما در اجتناب از بی‌حوصلگی از طریق مشغول کردن خود با زندگی اجتماعی روزمره، چیزی را درباره ماهیت ما آشکار می‌کند. کی‌یرکگارد نام این توده بی‌قرار را «جماعت» می‌گذارد؛ نیچه در بحث از عرصه عمومی از استعاره «گله» استفاده می‌کند و هایدگر با مفهوم «آن‌ها»، شیوه‌ای از وجود را توصیف می‌کند که در آن فرد مطابق آنچه دیگران می‌اندیشند، می‌پسندند و انجام می‌دهند، زندگی می‌کند.

در واقع، مشغولیت ما به زندگی اجتماعی صرفاً راهی برای گذران وقت نیست؛ بلکه می‌تواند سازوکاری برای فرار از مواجهه با خویشتن و گریز از پرسش‌های بنیادین وجود باشد. انسان در دل جماعت، احساس تعلق و امنیت می‌کند. می‌بیند، می‌خواند، می‌پسندد و داوری می‌کند، اما اغلب به همان شیوه‌ای که دیگران می‌بینند، می‌خوانند، می‌پسندند و داوری می‌کنند.

آنچه برای جمع هیجان‌انگیز است، برای او نیز هیجان‌انگیز می‌شود و آنچه جماعت شوکه‌کننده می‌داند، برای او نیز اهمیت پیدا می‌کند. به این ترتیب، فرد بدون آنکه متوجه باشد، بخش مهمی از استقلال فکری و وجودی خود را به داوری عمومی واگذار می‌کند. او در جمع حضور دارد، اما ممکن است به‌تدریج از خویشتن غایب شود.

یکی از مهم‌ترین کارکردهای این جذب‌شدگی اجتماعی، پوشاندن احساس بی‌حوصلگی و تهی‌بودن است.

انسان با غرق شدن در کار، سفر، خرید، معاشرت، اخبار، شایعات و سرگرمی‌های روزمره، فرصتی برای مواجهه با خلأهای درونی خود پیدا نمی‌کند.

زندگی اجتماعی به پناهگاهی تبدیل می‌شود که فرد را از تنهایی و پرسش‌های آزاردهنده درباره معنای زندگی دور نگاه می‌دارد.

کار کردن، سفر کردن یا معاشرت با دیگران ذاتاً امری منفی نیست؛ اما مشکل آنجاست که این فعالیت‌ها به ابزارهایی برای فرار دائمی از خود تبدیل شوند.

از این منظر، یکی از ویژگی‌های بنیادین انسان امروزی، بی‌قراری است؛ بی‌قراری‌یی که صرفاً به معنای اضطراب یا ناآرامی روانی نیست، بلکه نوعی ناتوانی در ماندن، مکث کردن و تحمل سکون است. …