ایران و رؤیاهای ناتمام توسعه

توسعه فرایندی اجتماعی است که با ساختار قدرت، کیفیت نهادها، سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی و مناسبات میان دولت و جامعه پیوند دارد و صرفاً به معنای رشد اقتصادی، افزایش سرمایه‌گذاری یا گسترش زیرساخت‌ها نیست. از این منظر، شناخت بنیادهای توسعه مستلزم بررسی زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی هر جامعه و موانعی است که بر سر راه تحقق آن قرار دارند.

این موضوع در ایران اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، چراکه به‌رغم برخورداری از منابع طبیعی و ظرفیت‌های انسانی و تاریخی گسترده، کشور همچنان با نابرابری‌های ساختاری، ضعف مشارکت اجتماعی، تمرکزگرایی و ناپایداری سیاست‌گذاری مواجه است.

جامعه‌شناسی توسعه با عبور از نگاه صرفاً اقتصادی، نقش گروه‌های اجتماعی، نهادهای مدنی، نظام‌های ارزشی و الگوهای رفتاری را در شکل‌گیری یا تضعیف فرایند توسعه بررسی می‌کند. این رویکرد تلاش می‌کند نشان دهد چرا برخی سیاست‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای، باوجود برخورداری از منابع و اعتبارات، به نتایج مورد انتظار نمی‌رسند و چگونه نابرابری در توزیع قدرت، فرصت‌ها و امکانات می‌تواند مسیر توسعه را با اختلال مواجه کند.

به همین منظور، نشستی با عنوان «بنیادهای جامعه‌شناختی توسعه صنعتی» با حضور «سجاد ستاری»، استاد جامعه‌شناسی دانشکده حقوق و علوم‌سیاسی دانشگاه تهران، روز شنبه، ۱۳ آبان‌ماه، در مرکز توسعه کسب‌و‌کار صنعت ۴ فولاد مبارکه برگزار شد.

ستاری در این نشست با توصیف ماهیت و واقعیت توسعه صنعتی و تقدم آن بر دیگر انواع توسعه، چرایی تأخیر این نوع از توسعه در ایران و راهکارهای رفع موانع و و شتاب‌بخشیدن به آن را تبیین کرد و با تمرکز بر جوامع درحال توسعه، به‌ویژه جوامع هیدروکربنی (جوامع نفتی) و مشخصاً جامعه ایران، مسئله توسعه صنعتی را هم از منظر نظری و هم بر‌اساس تجربه تاریخی جوامعی مانند ژاپن، کره جنوبی و کشورهای خاورمیانه توضیح داد. این استاد دانشگاه ‫تأکید کرد که بحث توسعه صنعتی را نباید صرفاً به توسعه فناوری، افزایش تعداد کارخانه‌ها یا گسترش تجهیزات تولیدی تقلیل داد. ماهیت توسعه صنعتی …