بیانیه یا فتوا؟

بیانیه‌ای که به نام مجلس خبرگان رهبری منتشر شده و خروج از ان‌پی‌تی و بازنگری در دکترین دفاعی کشور را «ضرورتی اجتناب‌ناپذیر» خوانده، پیش از آنکه از نظر محتوا نقدپذیر باشد، از نظر جایگاه صادرکننده‌اش محل تأمل است.

پیش از این نیز دو بار در همین باره نوشته‌ام. یک بار وقتی جبهه پایداری خواستار خروج از ان‌پی‌تی شد و گفتم چنین خواسته‌ای دعوت‌نامه جنگ بعدی است، و پیشنهاد کردم رئیس‌جمهور در نامه‌ای رسمی به دبیرکل سازمان ملل اعلام کند ایران در پی ساخت بمب نیست. بار دیگر وقتی از تریبون نماز جمعه تهران بازنگری در دکترین هسته‌ای مطالبه شد و یادآور شدم که نه نماز جمعه جای چنین تصمیمی است و نه شاهدی در دست است که اکثریت مردم چنین مطالبه‌ای دارند. آن روز این سخنان از زبان یک جناح سیاسی و امام جمعه موقت تهران بیان می‌شد. امروز همان سخنان به بیانیه نهادی کلیدی تبدیل شده که نامش با رهبری گره خورده است، و همین است که تکرار آن هشدارها را، این بار با احترامی در خور این نهاد، لازم می‌کند.

کار مجلس محترم خبرگان در این بیانیه به آن می‌ماند که انجمن فیزیک ایران بیانیه بدهد و درباره وجوب یا عدم وجوب روزه در روزهای گرم تابستان اظهار نظر کند.

با این تفاوت مهم که سخن انجمن فیزیک درباره روزه، در نهایت سخنی است میان سخنان دیگر و کسی آن را حکم شرعی نمی‌داند. اما اظهار نظر مجلس خبرگان را نمی‌توان مانند هر اظهار نظر دیگری تلقی کرد. اعضای این مجلس فقیهان و مجتهدانی‌اند که نظرشان برای بسیاری از مؤمنان بُعدی دینی و رنگی از الزام شرعی پیدا می‌کند. وقتی چنین جمعی درباره موضوعی راهبردی و کارشناسی که میان صاحب‌نظران محل اختلاف جدی است بیانیه می‌دهد، بحث از گفت‌وگوی عقلانی به قلمرو دین و تکلیف کشیده می‌شود. آنگاه مخالفان این دیدگاه، حتی اگر کارشناسان و مسئولان دلسوز کشور باشند، ناخواسته در جایگاه مخالفت با دین و تکلیف دیده می‌شوند. …