قیمت تولیدکننده در یک‌سال تقریباً ۲ برابر شد

مرکز آمار ایران در گزارش شاخص قیمت کل تولیدکننده، وضعیت قیمت‌های دریافت‌شده از سوی تولیدکنندگان در فصل بهار ۱۴۰۵ را بررسی کرده که بر پایه سال ۱۴۰۰ محاسبه شده است و تغییر قیمت کالا‌ها و خدمات تولیدشده در داخل کشور را در بخش‌های مختلف اقتصادی دنبال می‌کند. این آمار در اول شهریور ۱۴۰۵ منتشر شده است و ارقام آن سه نوع تغییر قیمت را در فاصله‌های زمانی مختلف ثبت می‌کند. 

شاخص قیمت کل تولیدکننده در بهار به ۱/۶۱۴ رسید که این شاخص در زمستان سال گذشته پایین‌تر بود و رشد سه‌ماهه آن به ۳/۲۸ درصد رسید. به زبان ساده، قیمت دریافتی تولیدکنندگان در بهار نسبت به زمستان به طور متوسط بیش از یک چهارم افزایش پیدا کرد. مرکز آمار میزان تورم فصلی در زمستان را ۸/۲۴ درصد اعلام کرده بود. بنابراین تورم فصلی در بهار ۵/۳ واحد درصد بیشتر شد. 

تغییر ۳/۲۸ درصدی فقط به مقایسه دو فصل محدود است و برای بررسی فاصله یک‌ساله باید به تورم نقطه‌به‌نقطه توجه کرد. این نرخ در بهار ۱۴۰۵ به ۹/۹۸ درصد رسید و نرخ مشابه در زمستان ۱۴۰۴ برابر با ۶۵ درصد بود که فاصله این دو رقم ۸/۳۳ واحد درصد است. به این ترتیب، رشد قیمت‌های تولیدکننده در مقایسه با یک‌سال قبل در بهار با سرعت بیشتری ادامه پیدا کرد. 

برای درک بهتر این عدد، اگر قیمت دریافتی یک تولیدکننده برای محصولی مشخص در بهار سال گذشته ۱۰۰ واحد فرض شود، افزایش ۹/۹۸ درصدی به معنای رسیدن میانگین قیمت به حدود ۱۹۹ واحد در بهار امسال است. البته این مثال فقط برای فهم اندازه تغییرات است و به معنای آن نیست که قیمت همه محصولات دقیقاً دو برابر شده است. ضمناً شاخص کل از گروه‌ها و فعالیت‌های مختلف اقتصادی تشکیل شده و تغییر قیمت در هر بخش متفاوت بوده است. 

تورم سالانه نیز از شاخص‌های مهم این گزارش است. این نرخ با مقایسه میانگین شاخص در چهار فصل منتهی به بهار ۱۴۰۵ با چهار فصل پیش از آن محاسبه می‌شود. تورم سالانه تولیدکننده در این دوره به ۷/۶۶ درصد رسید که این رقم در فصل قبل ۲/۵۱ درصد بود و فاصله میان دو نرخ به ۵/۱۵ واحد درصد رسید. بنابراین میانگین قیمت دریافتی تولیدکنندگان در یک دوره یک‌ساله با سرعت بیشتری بالا رفت. 

 کشاورزی در صدر افزایش سالانه 

در میان بخش‌های اصلی اقتصاد، کشاورزی بیشترین تورم سالانه را ثبت کرد، به‌طوری که نرخ سالانه این بخش در چهار فصل منتهی به بهار ۱۴۰۵ به ۹/۸۶ درصد رسید و بخش خدمات با نرخ ۳/۴۹ درصد پایین‌ترین تورم سالانه را در میان بخش‌های اصلی داشت. فرق میان این دو بخش به ۶/۳۷ واحد درصد رسید و تفاوت شدت افزایش قیمت در فعالیت‌های اقتصادی را آشکار کرد. 

در مقایسه نقطه‌به‌نقطه نیز کشاورزی در صدر قرار گرفت، زیرا قیمت‌های تولیدکنندگان این بخش در بهار امسال نسبت به بهار سال گذشته ۳/۱۴۴ درصد بیشتر شد و خدمات با نرخ ۵۸ درصد کمترین افزایش را در همین مقایسه ثبت کرد. بنابراین رشد قیمت در کشاورزی حدود ۲/۵ برابر رشد ثبت‌شده در خدمات بود. 

در بخش خدمات، تورم نقطه‌به‌نقطه ۵۸ درصد ثبت شد، یعنی میانگین قیمت دریافتی ارائه‌دهندگان خدمات در بهار ۱۴۰۵ نسبت به بهار سال گذشته ۵۸ درصد افزایش داشت که این نرخ پایین‌ترین رقم در میان بخش‌های اصلی اعلام‌شده در گزارش بود، ولی با این حال، ۵۸ درصد همچنان به معنای افزایش قابل توجه قیمت خدمات در فاصله یک‌سال است. 

 برق بیشترین رشد فصلی را ثبت کرد 

در مقایسه فصلی، بیشترین افزایش قیمت به بخش تولید، انتقال و توزیع برق اختصاص داشت، به‌گونه‌ای که تورم فصلی این بخش در بهار ۷/۶۵ درصد ثبت شد، یعنی میانگین قیمت‌های تولیدکنندگان این بخش نسبت به زمستان سال گذشته بیش از سه پنجم افزایش پیدا کرد. در طرف مقابل، بخش خدمات با تورم فصلی ۹/۱۶ درصد کمترین افزایش را در میان بخش‌های اعلام‌شده داشت. 

فاصله میان ۷/۶۵ درصد و ۹/۱۶ درصد به ۸/۴۸ واحد درصد می‌رسد که این اختلاف سرعت تغییر قیمت در فعالیت‌های اقتصادی را مشخص می‌کند. در یک بخش، قیمت‌ها طی سه ماه رشد بسیار بیشتری داشته‌اند و در بخش دیگر، رشد محدودتر بوده است. بنابراین برای مخاطب عمومی، تفاوت میان تورم فصلی و سالانه اهمیت دارد، چون هر کدام بازه زمانی متفاوتی را اندازه می‌گیرند. 

تورم فصلی فقط تغییر قیمت از یک فصل به فصل بعد را بررسی می‌کند و تورم نقطه‌به‌نقطه، قیمت‌های یک فصل را با همان فصل در سال قبل مقایسه می‌کند و تورم سالانه نیز میانگین چهار فصل اخیر را با میانگین چهار فصل پیش از آن می‌سنجد. به همین دلیل، این سه عدد را نباید جای یکدیگر قرار داد یا به عنوان سه نرخ جداگانه برای یک دوره یکسان خواند. 

افزایش شاخص قیمت تولیدکننده معمولاً برای فعالان اقتصادی اهمیت دارد، چون قیمت دریافتی تولیدکننده در نقطه‌ای از زنجیره عرضه ثبت می‌شود که هنوز محصول به مصرف‌کننده نهایی نرسیده است. رشد این شاخص در صورت انتقال به مراحل بعدی زنجیره، ممکن است بر قیمت فروش کالا‌ها و خدمات اثر بگذارد. با این حال، اندازه و زمان انتقال این افزایش به قیمت مصرف‌کننده به عوامل مختلفی مانند هزینه توزیع، حاشیه سود، تقاضا و سیاست‌های قیمت‌گذاری بستگی دارد. 

بنابراین عدد ۹/۹۸ درصد را نباید بدون توضیح معادل افزایش ۹/۹۸ درصدی همه قیمت‌های فروشگاه‌ها دانست. این رقم میانگین تغییر قیمت دریافتی تولیدکنندگان در کل اقتصاد است. همچنین عدد ۷/۶۶ درصد نیز میانگین تغییرات سالانه را بیان می‌کند و با نرخ نقطه‌به‌نقطه تفاوت دارد. تفکیک این ارقام برای خواندن درست گزارش ضروری است. 

گزارش مرکز آمار همچنین یک نکته مهم درباره شتاب تغییرات قیمت دارد، به‌طوری که تورم فصلی از ۸/۲۴ درصد در زمستان به ۳/۲۸ درصد در بهار رسیده است و تورم نقطه‌به‌نقطه نیز از ۶۵ درصد به ۹/۹۸ درصد افزایش یافته است و تورم سالانه هم از ۲/۵۱ درصد به ۷/۶۶ درصد رسیده است. در هر سه مقایسه، نرخ ثبت‌شده در بهار بیشتر از نرخ فصل قبل بوده است. 

در نتیجه، بهار ۱۴۰۵ برای تولیدکنندگان با افزایش سریع قیمت‌ها همراه بوده است. در بازه یک‌ساله، کشاورزی بیشترین رشد را داشته و خدمات کمترین رشد را ثبت کرده است و در بازه سه‌ماهه نیز بخش تولید، انتقال و توزیع برق بیشترین افزایش را داشته و خدمات در پایین‌ترین سطح قرار گرفته است. شاخص کل ۱/۶۱۴ نیز حاصل ترکیب تغییرات بخش‌های مختلف اقتصاد است و نباید به عنوان قیمت یک کالای مشخص خوانده شود. 

آنچه برای خانوار‌ها اهمیت دارد این است که افزایش قیمت در مرحله تولید الزاماً با همان درصد به قیمت نهایی کالا و خدمات منتقل نمی‌شود و فاصله میان تولیدکننده و مصرف‌کننده شامل مراحل مختلفی است و هر مرحله هزینه و قیمت خاص خود را دارد. با این حال، رشد نزدیک به ۹۹ درصدی شاخص نقطه‌به‌نقطه، فشار قابل ملاحظه‌ای را در سطح تولید ثبت کرده است و بررسی آمار قیمت مصرف‌کننده در ماه‌ها و فصل‌های بعد برای سنجش اثر این افزایش بر زندگی روزمره اهمیت خواهد داشت. 

مرکز آمار ایران در پایان گزارش خود، جزئیات بیشتر شاخص قیمت کل تولیدکننده را در فایل پیوست منتشر کرده است. این جزئیات امکان بررسی دقیق‌تر بخش‌های اقتصادی و مقایسه تغییرات آنها را فراهم می‌کند. ارقام اصلی گزارش، یعنی تورم فصلی ۳/۲۸ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۹/۹۸ درصد و تورم سالانه ۷/۶۶ درصد، سه واقعیت عددی از تغییر قیمت تولیدکننده در سه بازه زمانی متفاوت هستند و فهم تفاوت این سه نرخ، کلید خواندن درست این گزارش آماری است.