سرمقاله روزنامه آرمان امروز/ تجربه تفاهم‌نامه اسلام‌آباد | آخرین خبر

تجربه تفاهم‌نامه اسلام‌آباد میان ایران و ایالات متحده، آزمونی مهم برای ارزیابی فاصله میان توافق سیاسی و واقعیت میدانی بود. این تفاهم‌نامه در ژوئن ۲۰۲۶، توقف عملیات نظامی در همه جبهه‌ها، از جمله لبنان، را در چارچوب تعهدات مورد توافق مطرح کرد و بر ضرورت احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان تأکید داشت. بااین‌حال، تداوم حملات اسرائیل به لبنان پس از شکل‌گیری این چارچوب، اعتبار تعهدات توقف درگیری را با چالش مواجه کرد. از منظر ایران، ادامه این حملات با مفاد و روح تفاهم مربوط به توقف عملیات در همه جبهه‌ها و تضمین حاکمیت لبنان ناسازگار بود. در عین حال، اسرائیل در قالب همیشگی خود، تلاش کرد با استفاده از ظرفیت تخریب‌گر خود اجرای تفاهم‌نامه را متوقف کند. نکته راهبردی، مستقل از این اختلاف روشن است: توافقی که فاقد سازوکار مؤثر نظارت، راستی‌آزمایی و ضمانت اجرا باشد، حتی در صورت برخورداری از مفاد روشن، در معرض فرسایش قرار می‌گیرد. این تجربه برای توافق مکه نیز اهمیت دارد. هر معماری امنیتی پایدار باید افزون بر تعریف تعهدات دفاعی، سازوکاری برای پیشگیری از بحران، مدیریت اختلافات و پاسخ‌گویی به نقض تعهدات داشته باشد. بدون چنین سازوکاری، توافق‌ها ممکن است در سطح متن و اعلام سیاسی باقی بمانند، درحالی‌که واقعیت میدانی مسیر دیگری را طی می‌کند.

از مجموع این تحولات می‌توان نتیجه گرفت که غرب آسیای جدید به چیزی بیش از ائتلاف‌های نظامی نیاز دارد. همکاری دفاعی می‌تواند بخشی از پاسخ به تهدیدات باشد، اما زمانی به امنیت پایدار کمک می‌کند که در چارچوبی سیاسی و مبتنی بر قواعد روشن قرار گیرد. پیش از آنکه دولت‌ها درباره چگونگی دفاع از یکدیگر توافق کنند، باید روشن شود که چه نظمی را می‌خواهند حفظ کنند، چه قواعدی باید بر رفتار آن‌ها حاکم باشد، چگونه می‌توان از تعرض به حاکمیت کشورها جلوگیری کرد و چه سازوکاری برای حل اختلافات وجود خواهد داشت. این تقدم به معنای تعلیق همکاری دفاعی تا زمان حل همه منازعات نیست؛ بلکه به معنای پیوند‌دادن ابزارهای دفاعی با هدف سیاسی روشنی … …