مدرسه کافی نیست یا بازار سیر نمی‌شود؟ / وقتی کیف دانش‌آموز زیر بار تجارت کمک ‌درسی ها سنگین می‌شود

ازسال‌ های ابتدایی مدرسه تا آستانه کنکور، کتاب‌های کمک‌ آموزشی به بخشی جدانشدنی از زندگی تحصیلی بسیاری از دانش‌آموزان تبدیل شده‌اند؛بازاری که با وعده موفقیت بیشتر و عقب نماندن از رقبا، هرسال خانواده‌های بیشتری را به خرید منابع تازه ترغیب می‌کند. اما در شرایطی که هزینه آموزش برای خانوارها سنگین ‌تر شده، این پرسش جدی‌تر از همیشه مطرح است: این کتاب‌ها واقعاً به یادگیری کمک می‌کنند یا به هزینه‌ ای اجباری و باری اضافه بر دوش دانش‌آموزان و والدین تبدیل شده‌اند؟

بازار کتاب‌ های کمک‌ درسی دیگر محدود به دانش‌ آموزان سال‌های پایانی دبیرستان و داوطلبان کنکور نیست؛ حالا دانش‌آموزان دوره ابتدایی نیز با کتاب‌ های کار، آزمون‌های طبقه‌ بندی‌ شده، مجموعه‌های تمرین و منابع مکمل روبه‌ رو هستند؛ کتاب‌هایی که گاهی از همان سال‌های نخست تحصیل، برنامه روزانه کودک را تحت تأثیر قرار می‌دهند. در بسیاری از خانواده‌ها، خرید این منابع نه براساس نیاز مشخص آموزشی، بلکه از نگرانی عقب ماندن فرزند از دیگر دانش‌آموزان انجام می‌شود؛ نگرانی‌ ای که بازار آموزش مکمل به‌ خوبی از آن بهره می‌برد.

البته نمی‌توان همه کتاب‌های کمک‌آموزشی را غیرضروری دانست؛برخی از این منابع، اگرمتناسب با سطح یادگیری دانش‌آموز و با تشخیص معلم انتخاب شوند، می‌توانند فرصت تمرین بیشتر، مرور درس‌ها و رفع اشکال را فراهم کنند. مسئله از جایی آغاز می‌شود که کتاب کمک‌ آموزشی از یک ابزار اختیاری و مکمل، به ضرورتی نانوشته تبدیل می‌شود؛ ضرورتی که گاه دانش‌آموز بدون آن احساس می‌کند از برنامه درسی عقب افتاده و خانواده نیز تصور می‌کند برای موفقیت فرزندش چاره‌ای جز پرداخت هزینه بیشتر ندارد. وقتی مکمل آموزشی به کالای ضروری تبدیل می‌شود

گسترش این بازار فقط نتیجه نیاز آموزشی دانش‌ آموزان نیست؛ بخشی از آن به رقابت فشرده‌ای برمی‌گردد که میان خانواده‌ها، مدارس و مؤسسات آموزشی شکل گرفته است. در چنین فضایی، کتاب‌های کمک‌ درسی با عنوان‌هایی مانند «آمادگی آزمون»، «تقویت هوش»، «تیزهوشان» و «تسلط بر درس» عرضه می‌شوند و پیام ضمنی بسیاری از تبلیغات این است که کتاب درسی به ‌تنهایی کافی نیست. همین تصور می‌تواند خانواده را به خرید چندین منبع برای یک درس سوق دهد؛ حتی زمانی که دانش‌آموز هنوز در فهم محتوای کتاب درسی مشکل دارد. …