به اعتقاد آنها این تصمیم میتواند بر تشدید وقوع پدیده ریزگرد در جنوب غرب کشور و معیشت جامعه محلی، اثر مستقیم و منفی داشته باشد. مسئولان وزارت نفت از بازطراحی طرح توسعه میدان نفتی سهراب پس از صدور مجوز محیط زیستی این طرح خبر میدهند. آنها مدعی هستند که الگوی توسعه این میدان با هدف کاهش مداخلات در این اکوسیستم، بازطراحی میشود.
خبری که فعالان محیط زیست را شوکه کرده است؛ زیرا تنها بخش دست نخورده تالاب هورالعظیم، بعد از پنج سال مقاومت، با امضای سازمان محیط زیست و صدور مجوز ارزیابی زیست محیطی برای آن، زیر تیغ استخراج نفت میرود تا این تالاب از رمق افتاده را بیش از گذشته از نفس بیاندازد. اما آیا در مجوز صادر شده، به موضوع کاهش آسیبها بهطور جدی توجه شده و از روشهایی استفاده خواهد شد که تالاب کمترین آسیب را ببیند؟
طرح در منتهیالیه مخزن شمالی اجرا میشود
محمد جواد اشرفی، مدیر کل محیط زیست استان خوزستان در گفتوگو با هفتصبح توضیح میدهد که براساس مجوز کارگروه ملی ارزیابی، مجوز محیط زیستی این پروژه صادر شده است. بر این اساس، دقیقا روی نقطه صفر مرزی، با ایجاد پنج پد سه هکتاری در منتهیالیه مخزن شمالی، با فاصله مکانی موافقت شده تا هیچ ممانعتی برای جریان آب ایجاد نکند.
اشرفی میگوید که همه تلاشها برای کاهش اثرات مخرب محیط زیستی بر تالاب انجام شده و محیط زیست توانسته در پروژه میدان نفتی سهراب، این اثرات را به حداقل برساند. زیرا وزارت نفت قصد داشته 25 پد در این بخش از تالاب ایجاد کند اما محیط زیست تعداد پدها را کاهش داده است. به گفته اشرفی صنعت مکلف شده از روشها و تکنیکهای جدید برای خطوط جریانی استفاده کند و در برنامههای احیایی دیگر نقاط تالاب هم حضور پیدا کند.
اشرفی ادامه میدهد که با توجه به اینکه در منتهیالیه مرز ایران با عراق فعالیت نفتی انجام میشود، تلاش شده که فعالیتها کمترین اثرگذاری در چشمانداز تالاب، خدمات و عملکرد این اکوسیستم داشته باشد و انتظارمان این است که اثرات منفی کاهش یابد. مدیر کل محیط زیست استان خوزستان وعده میدهد که اقدامات وزارت نفت را حتما پایش کند تا مطابق برنامههایی که به محیط زیست ارائه دادهاند، مدیریتهای زیست محیطی در حوزه تالاب و در راستای اجرای پروژه انجام شود و میزان اثرات منفی حضور صنعت در تالاب کاهش یابد. او خبر میدهد که با صدور این مجوز محیط زیستی، 18 تا 20 هکتار دیگر از تالاب هورالعظیم ناچارا خشک میشود اما در قسمتهای دیگر جبران خواهد شد.
فعالیت صنعتی در محل ورود آب به تالاب
اگرچه محیط زیست اعلام کرده که تلاش میکند اثرات منفی فعالیت بخش صنعت در تالاب هورالعظیم را به حداقل برساند اما آیا این گذاره واقعا محقق میشود؟علی ارواحی کارشناس تالاب در گفتوگو با هفت صبح توضیح میدهد که سیمای امروز هورالعظیم حاصل همافزایی چند مشکل شامل کاهش حقابه، دستکاری رودخانهها، خشکسالی و جنگ هشت ساله و ایجاد زیرساختهای نظامی در بستر تالاب طی دهههای اخیر است.
به گفته او، متاسفانه توسعه میدان نفتی سهراب در محدوده مخزن شماره یک-از معدود بخشهای تالاب هورالعظیم که هنوز کارکردهای اکوسیستمی و زیستگاهی خود را حفظ کرده- که در نزدیکی ورودی آب کرخه به تالاب هورالعظیم قرار دارد، میتواند برای این اکوسیستم مشکلساز شود. این کارشناس تالاب تاکید میکند که قطعهبندی این اکوسیستم از طریق احداث خاکریزها، دایکها و مخازنی که در هورالعظیم وجود دارد، میتواند تالاب را از کارکردهای طبیعی خود دور کند زیرا دیگر هورالعظیم یک اکوسیستم طبیعی به هم پیوسته نیست. پس مسئله صرفا خشکاندن چند هکتار نیست بلکه خشکاندن تالاب در مسیر آب، امکان زنده ماندن کل اکوسیستم را مختل میکند.
کاهش تابآوری جامعه محلی
ارواحی تخریب زیستگاه ناشی از محروم شدن بخشهای مختلف تالاب به دلیل عدم دریافت آب را عاملی برای فروپاشی زنجیرههای غذایی، از دست رفتن زیستگاه پرندگان، ماهیها، پستانداران و گیاهان تالابی معرفی میکند و بر این باور است که خشک شدن تالاب، حریقهای منطقه را تشدید میکند زیرا با نرسیدن آب، نیزارها خشک میشوند و ریسک بروز آتشسوزی افزایش مییابد.
در نتیجه پوشش گیاهی تالاب بیش از گذشته آسیب میبیند. به گفته این کارشناس تالاب، خشک کردن هورالعظیم باعث میشود که بستر آن به کانون گرد و غبار تبدیل شده و این آلودگی روی سلامت انسانها تاثیر بگذارد. ضمن آنکه تالاب خشک، قدرت خودپالاییاش را از دست میدهد و دیگر نمیتواند آلودگیهای ناشی از صنعت، کشاورزی و ... را پالایش کند.
این موضوع سبب میشود که هر از گاهی شاهد مرگ و میر گسترده ماهیان در این منطقه باشیم. به گفته این کارشناس تالاب، خشکی تالاب معیشت جامعه محلی را تحت تاثیر جدی قرار میدهد. امکان صید آبزیان از دست میرود. گاومیشداری محدود میشود؛ در نتیجه با کاهش درآمد جامعه محلی، نرخ مهاجرت افزایش یافته و فشارهای اجتماعی تشدید میشود. به این ترتیب تابآوری اقتصادی مردم محلی در بحرانهای اقتصادی به شدت کاهش مییابد.
افزایش تبعات ریزگردها
مسئولان سازمان محیط زیست بر این باورند که با اجرای پروژه در نزدیک مرز عراق تلاش شده که اثرات محیط زیستی استخراج نفت کاهش یابد اما ارواحی بر این باور است که پروژههای سدسازی ترکیه بخش عراقی تالاب هورالعظیم را دچار بحران کرده و ایران درگیر ریزگردهای ناشی از این اقدامات است؛ بنابراین رفتار ایران حتی در نزدیکی مرزها هم میتواند برای کشور تبعات محیط زیستی داشته و پدیده ریزگردها را تشدید کند.
او تاکید میکند که در هورالعظیم، مسئله فقط خشکاندن 18 یا 20 هکتار از تالاب نیست؛ بلکه سهلالوصولترین بخش برای دریافت آب همین مخزن شماره یک است و در مخازن بعدی موضوع دریافت آب، به شدت سختتر میشود. ارواحی سخنانش را با یک سوال کلیدی از وزارت نفت ادامه میدهد و از این وزارتخانه سوال میکند که چرا نباید یک روش اجرایی برای برداشت نفت انتخاب شود که مستلزم خشکاندن عرصههای تالابی نباشد؟
چرا سایر شیوهها مثل حفاریهای مایل و یا خوشهای یا برخی فناوریهای کم اثر برای برداشت نفت در هورالعظیم انتخاب نمیشود و یا چرا تاسیسات به بیرون از تالاب منتقل نمیشوند؟ این کارشناس تالاب تاکید میکند که نباید هورالعظیم را به دلیل آسیبهایی که در قبل دیده، مستحق آسیب بیشتر بدانیم. دقیقا برعکس، هر قطعه باقی مانده در امروز هور، باید ارزش بیشتری برای حفاظت داشته باشد؛ اما عملا میبینیم که این موضوع رعایت نمیشود.
مجوزی که امروز توسط سازمان محیط زیست به امضا رسیده، بدون شک مهر تاییدی بر مرگ تالاب هورالعظیم است. هنوز از خاطر نبردهایم که خودسوزی بخش عراقی هورالعظیم،چند ماه زندگی عادی در خوزستان را مختل کرد. آیا مسئولان محیط زیست در زمان امضای گزارش ارزیابی محیط زیستی تنها بخش دست نخورده هور به نفع توسعه، خاطرات آن خودسوزی و نفسهای به شماره افتاده مردم خوزستان زیر دود آتش را به یاد آوردند؟
