ظریف و نگاه تهدید‌ محور یا نصرِ پسر و لبۀ تنهایی

ویدیوی تازه منتشر شده از محمد جواد ظریف وزیر خارجۀ پیشین ایران باز محل گفت‌و‌گو و مناقشه شده هر چند گویا این ویدیو تازه نیست ولی جان کلام همان است که همواره گفته و دربارۀ آن توضیح داده است. آن هم این که سیاست ایران گرفتار نگاه "تهدید محور" است یعنی به هر پدیده به چشم تهدید می‌نگرد و به همین خاطر به جای آن که مواجهۀ اجتماعی و دیپماتیک با آن داشته باشد ذیل مقولات امنیتی قرار می‌دهد.

سخن او چه ویدیو قدیمی و چه تازه باشد در عین پیچیدگی ساده است: خطا یا خطر «امنیتی‌سازی همه‌چیز». زمان ضبط دقیق ویدیو مشخص نیست ولی برخی گفته‌اند نه تنها مربوط به قبل از جنگ 40 روزه که پیش از جنگ 12 روزه است.

چه قدیمی و چه جدید اما او بر نگاه تهدید محور انگشت گذاشته چه در سیاست داخلی و چه خارجی و هشدار می‌دهد: وقتی مناسبات بین‌المللی و حتی زیست روزمره جامعه را بر مدار «تهدید» بازتعریف کنید، خروجی کار چیزی جز فلج شدن دیپلماسی و امنیتی شدن تمام حوزه‌ها نخواهد بود.

پیشنهاد او هم روشن است: تغییر نگاه و مشخصا با مقایسه ساختار دیپلماسی ایران در کشور‌های همسایه و منطقه اشاره می‌کند که به دلیل غلبه همین نگاه امنیتی، نمایندگان و سفرای کشور در بسیاری از پایتخت‌های منطقه‌ای نه بازرگانان، متخصصان توسعه و دیپلمات‌های اقتصادی، بلکه نمایندگان ساختار نظامی و امنیتی بوده‌اند؛ رویکردی که در بحران‌های منطقه‌ای توجیه‌ داشته اما به خلق فرصت‌های عظیم اقتصادی، تجاری و موازنه نرم با همسایگان نینجامیده است.

ابتدا باید یادآور شد اگر ویدیو قدیمی باشد انتشار آن در حال حاضر می‌تواند ناشی از نگرانی از تحرکات دیپلماتیک باشد که در قالب تلاش برای استیضاح عباس عراقچی وزیر خارجه و شعار علیه رییس جمهوری و رییس مجلس در برخی اجتماعات شبانه هم شاهدیم.

نکته دوم این است که اگر قرار باشد متخصصان و صاحب نظران تحمل نشوند و انتظار داشته باشند عین دیدگاه‌های رسمی یا شعارهای شبه کارشناسان صدا و سیما را منعکس و تکرار کنند اساسا چرا به نشست‌ها دعوت می‌شوند تا سخن بگویند و باز اگر قرار باشد بابت هر اظهار نظری پاسخ‌گوی فحاشی و هتاکی باشند دیدگاه خود را کجا عرضه کنند و با وسایل مدرن ضبط و تصویر‌برداری چگونه می‌‎توان مطمئن بود فضا خصوصی و علمی است یا قرار است منتشر و رسانه‌ای شود؟ …