هوش مصنوعی؛ معبری نو برای توسعه یا تکرار انحصار تلکام

حیدر ربیعی، استاد دانشگاه تهران و فعال در حوزه هوش مصنوعی:  اعلام اخیر وزیر ارتباطات مبنی بر نهایی شدن انتخاب سه کنسرسیوم برای اعطای پروانه اپراتوری هوش مصنوعی و واگذاری توسعه زیرساخت‌های پردازشی به بخش خصوصی، نشانه‌ای از عزم حاکمیت برای شتاب‌بخشی به اقتصاد دیجیتال است. با این حال، واکنش‌های انتقادی تشکل‌های شاخص بخش خصوصی ازجمله سازمان نظام صنفی رایانه‌ای و اتاق بازرگانی، حاکی از نگرانی‌های بنیادین نسبت به الگوی مفهومی و اجرایی این تصمیم است. بررسی دقیق این سیاست، نیازمند واکاوی تفاوت‌های ساختاری میان صنعت مخابرات و زیست‌بوم هوش مصنوعی است تا روشن شود آیا این سازوکار به جهش بهره‌وری می‌انجامد یا زنجیره نوآوری را با چالش‌های ساختاری روبه‌رو می‌سازد.

نخستین چالش بنیادین در این طرح، تسری ناصحیح ادبیات تنظیم‌گری تلکام به یک اکوسیستم پویا و الگوریتمی است. در تلکام، به دلیل محدودیت فرکانس، نیازمند صدور مجوزهای انحصاری یا شبه‌انحصاری اپراتوری هستیم؛ اما هوش مصنوعی ماهیتی توزیع‌شده، به‌شدت نوآورانه و مبتنی بر بازیگران متنوع در لایه‌های مدل، داده و کاربرد دارد. تقلیل این زیست‌بوم چندلایه به چند اپراتور مشخص، خطر شکل‌گیری انحصار در توزیع قدرت پردازشی و تسهیلات دولتی را افزایش می‌دهد و زمینه را برای ایجاد گلوگاه‌های جدید رانتی فراهم می‌کند.

نگرانی دوم به سرنوشت شرکت‌های نوپا و بنگاه‌های کوچک و متوسط برمی‌گردد. زیست‌بوم فناوری کشور در سال‌های اخیر با اتکا به خلاقیت این بنگاه‌ها بالیده است. چنانچه پروانه … …