بیماریهای روانتنی از جمله اختلالاتی هستند که در آنها فرد علائم جسمی واقعی و آزاردهندهای را تجربه میکند، اما بررسیهای پزشکی ممکن است علت ساختاری مشخصی برای این علائم نشان ندهد. همین موضوع گاهی باعث میشود فرد تصور کند درد یا ناراحتی او جدی گرفته نشده است، در حالی که منشأ روانی یک علامت به معنای خیالی یا غیرواقعی بودن آن نیست.
در این میان، سیستم عصبی و بهویژه سیستم عصبی خودکار نقش مهمی در ارتباط میان وضعیت روانی و عملکرد جسمانی دارد. فشارهای روانی میتوانند فعالیت این سیستم را تحت تأثیر قرار دهند و تغییراتی ایجاد کنند که در نهایت به شکل علائم مختلف جسمی بروز پیدا میکند.
از سردرد و سرگیجه و اختلالات گوارشی گرفته تا دردهای مزمن و گسترده، دامنه علائم روانتنی بسیار متنوع است. فیبرومیالژیا نیز یکی از بیماریهایی است که در این حوزه مورد توجه قرار میگیرد و تشخیص آن نیازمند بررسی دقیق و کنار گذاشتن سایر علل احتمالی درد است.
علائم واقعی با منشأ روانی؛ ناگفتههایی از بیماریهای روانتنی
فرهاد سلطانی، متخصص ارتوپدی و فلوشیپ جراحی دست و شانه در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه بخشی از بیماریها و اختلالات جسمی وجود دارند که فرد علائم واقعی و آزاردهندهای را تجربه میکند، اما در بررسیهای پزشکی و آزمایشهای مختلف، مشکل مشخص و قابلتوجهی در ساختار جسمانی او مشاهده نمیشود، اظهار کرد: این دسته از بیماریها میتوانند در ارتباط با عملکرد سیستم عصبی و شرایط روانی فرد باشند و به اصطلاح در گروه بیماریهای روانتنی یا سایکوسوماتیک قرار میگیرند.
وی با بیان اینکه در واقع مشکلات روحی، فشارهای روانی، استرس، اضطراب و تنشهای طولانیمدت میتوانند از طریق سیستم عصبی بر عملکرد اندامهای مختلف بدن تأثیر بگذارند و علائم جسمی واقعی ایجاد کنند، افزود: سیستم عصبی بدن تنها مسئول انتقال پیامهای حسی و حرکتی نیست، بلکه بخش مهمی از فعالیتهای بدن نیز به وسیله سیستم عصبی خودکار یا خودمختار کنترل میشود.
متخصص ارتوپدی و فلوشیپ جراحی دست و شانه تصریح کرد: این سیستم شامل بخشهای سمپاتیک و پاراسمپاتیک است و بسیاری از فعالیتهای بدن بدون دخالت ارادی ما توسط همین سیستم انجام میشود، به عنوان مثال، تعریق بدن در شرایط گرما، استرس یا هیجان نمونهای از عملکرد سیستم عصبی خودکار است و فرد نمیتواند فقط با اراده خود این فرایندها را متوقف کند.
سلطانی با بیان اینکه در بیماریهای روانتنی، این سیستم عصبی میتواند تحت تأثیر فشارهای روانی قرار بگیرد و اختلال در عملکرد آن به شکل علائم جسمی مختلف خود را نشان دهد، ادامه داد: علائم بیماریهای روانتنی بسیار متنوع هستند و ممکن است دستگاههای مختلف بدن را درگیر کنند. فیبرومیالژیا؛ دردهای گستردهای که تشخیص آن نیازمند بررسی دقیق است
وی گفت: مشکلات گوارشی، اختلالات خواب، خارش، سردرد، سرگیجه، وزوز گوش و دردهای مختلف بدن میتوانند در این گروه قرار بگیرند. گاهی فرد با دردهایی مراجعه میکند که پس از بررسیهای پزشکی، علت ساختاری مشخصی برای آنها پیدا نمیشود و حتی در برخی موارد، نقاط مشخصی از بدن مانند عضلات پشت شانه، ستون فقرات، آرنج یا مچ دست نسبت به فشار حساس و دردناک میشوند، در حالی که در شرایط طبیعی نباید چنین واکنشی وجود داشته باشد و این نقاط دردناک نیز میتوانند یکی از نشانههای این اختلالات باشند.
متخصص ارتوپدی و فلوشیپ جراحی دست و شانه با بیان اینکه فیبرومیالژیا یکی از بیماریهایی است که در ارتباط با اختلالات روانتنی مطرح میشود و با دردهای گسترده و مزمن در نقاط مختلف بدن همراه است، اضافه کرد: تشخیص این بیماری ساده و فوری نیست، زیرا پزشک ابتدا باید سایر بیماریهایی را که میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند، بررسی و رد کند.
سلطانی افزود: به عنوان مثال، اگر فردی با درد مچ دست یا آرنج مراجعه کند، لازم است بر اساس شرایط بیمار، معاینه، تصویربرداری، آزمایشها و بررسی وضعیت اعصاب انجام شود تا بیماریهای ساختاری و سایر علل احتمالی درد کنار گذاشته شوند. زمانی که بررسیهای لازم انجام شده و مشخص شود از نظر فیزیولوژیک مشکل قابلتوجهی وجود ندارد، میتوان به بیماریهایی مانند فیبرومیالژیا شک کرد.
تشخیص بیماریهای روانتنی به معنای نسبت دادن هر درد یا علامت جسمی به مشکلات روحی نیست. پیش از آنکه پزشک به چنین اختلالاتی مشکوک شود، باید با توجه به شرایط بیمار، علل جسمانی و بیماریهای احتمالی دیگر را بررسی و در صورت امکان رد کند.
این موضوع در بیماریهایی مانند فیبرومیالژیا اهمیت بیشتری دارد، چراکه دردهای گسترده و مزمن بیمار میتوانند با بسیاری از بیماریهای دیگر شباهت داشته باشند و تشخیص دقیق، نیازمند توجه همزمان به شرح حال، معاینه و یافتههای پزشکی است.
از سوی دیگر، شناخت ارتباط میان روان و جسم میتواند مانع از آن شود که فرد علائم خود را نادیده بگیرد یا برای مدت طولانی بدون تشخیص مناسب با درد و ناراحتی زندگی کند. توجه به وضعیت روانی، میزان استرس و کیفیت زندگی در کنار بررسیهای جسمانی میتواند تصویر کاملتری از وضعیت سلامت فرد ارائه دهد.
سلامت جسم و روان را نمیتوان دو مسیر جدا از یکدیگر دانست. گاهی بدن آنچه را که ذهن تحت فشار تجربه میکند، به زبان درد و اختلال بیان میکند، بنابراین شناخت بیماریهای روانتنی و مراجعه بهموقع برای بررسی علائم، میتواند گامی مهم برای رسیدن به تشخیص درست و درمان مؤثر باشد. کد مطلب 996460
