روز یکشنبه، در سکوت خبری درباره مذاکرات تهران- واشینگتن، برخی رسانهها از سفر امروز (دوشنبه) عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران خبر دادند. گفته میشود این سفر، در امتداد تلاشهای پاکستان برای شکستن بنبست دیپلماتیک میان طرفین و انتقال پیامهایی از امریکا به ایران است. به دنبال انتشار این خبر، لارنس نورمن، خبرنگار والاستریت ژورنال، هم در شبکه ایکس نوشت: «برداشت شخصی من این است که در نهایت، دوباره به همان تفاهمنامه (MoU) برخواهیم گشت، اما بهای موافقت ایران با مفاد آن، از نظر امتیازاتی که ایران در همان ابتدا دریافت خواهد کرد، بیشتر خواهد بود و ترامپ حاضر خواهد شد این بها را بپردازد، اما باید صبر کنیم و ببینیم چه پیش میآید.» از اظهارات نورمن چنین برمیآید که اصرار امریکا برای رسیدن به توافق با ایران، آنهم در شرایطی که به توافق قبلی پایبند نبوده، در نهایت واشینگتن را به نقطهای میرساند که توافق حول همان یادداشت تفاهم قبلی صورت میگیرد، اما اینبار هزینهای که امریکا باید برای جلب نظر ایران بپردازد، بیشتر از قبل خواهد بود.
ترامپ در بنبست
آنچه لارنس نورمن گفته، چیزی نیست که فقط او به زبان آورده باشد و در واقع برآیند تحلیلهایی است که برخی تحلیلگران نیز قبلاً به آن اشاره کردهاند. جان مرشایمر، استاد سرشناس دانشگاه شیکاگو، صریحترین و تندترین تحلیل را در این زمینه دارد و معتقد است: «امریکا در جنگ با ایران شکست خورده و ترامپ باید این شکست را بپذیرد.» او تأکید دارد که موازنه قدرت به نفع ایران تغییر کرده و طبیعی است که ایران اکنون امتیازات بزرگتری طلب کند. به باور این نظریهپرداز شناختهشده، ایران «ترامپ را در بنبست» گذاشته و اکنون در موقعیتی است که میتواند سختگیرانهتر از همیشه مذاکره کند، چرا که کاملاً از ضعف و نیاز مذبوحانه ترامپ به توافق آگاه است. مرشایمر یادداشت تفاهم اسلامآباد را «سند تسلیم» ترامپ توصیف کرده و معتقد است رئیسجمهور امریکا در ادامه ناچار به پذیرش آن خواهد بود. مرشایمر به این نکته اشاره دارد که ترامپ برای جلوگیری از یک «فاجعه اقتصادی» و باز کردن تنگه هرمز، چارهای جز توافق ندارد و اهرمهای فشار چندانی بر ایران برایش باقی نمانده است. جیک سالیوان، مشاور پیشین امنیت ملی امریکا، توافق با ایران را یک «پیروزی کامل و بدون قید و شرط» برای ایران میداند و معتقد است که امریکا اساساً این جنگ را باخته است؛ توافقی که در آن آزادسازی ۲۴میلیارد دلار، معافیت نفتی و تعهد ۳۰۰میلیارد دلاری برای بازسازی ایران درج شده و این در حالی است که مهمترین مسئله، یعنی برنامه هستهای و موشکی، حل نشده و فقط به آینده موکول شده است. سالیوان گفته که امریکا در شرایط کنونی، اوضاعش بدتر از قبل از جنگ است و عملاً دارد «غرامت جنگی» به ایران میدهد.
لزوم خروج ترامپ از انکار پنجمرحلهای
آنتونی اسکاراموچی، مدیر ارتباطات سابق کاخ سفید، در تحلیلی با عنوان «چرا ترامپ در انکار کامل ایران به سر میبرد» به امتیازات خارقالعاده دادهشده به ایران اشاره کرده و میگوید ترامپ دچار «انکار پنجمرحلهای» شده و نمیخواهد بپذیرد که توافق یک شکست مطلق است؛ آنهم در شرایطی که معتقد است ترامپ در دل خودش میداند که این توافق فاجعه است. به عقیده اسکاراموچی، هزاران میلیارد دلار هزینه، آسیب به اقتصاد جهانی که حدود ۷ هزار تا ۸ هزار میلیارد دلار برآورد میشود و تضعیف جایگاه امریکا را مدنظر قرار داده و در نهایت چنین جمعبندی میکند که ترامپ به دلیل فشار داخلی در حوزه اقتصاد، برای باز کردن تنگه هرمز چارهای جز پذیرش این امتیازات ندارد. باراک اوباما، رئیسجمهور اسبق امریکا نیز اشاره کرد که توافق جدید ممکن است با هزینهای بسیار بیشتر برای امریکا همراه باشد. به عبارت دیگر، امریکا به هزینههای هنگفتی تن داده، اما نتیجهاش «برگشت به نقطه صفر یا بدتر» است. وی با اشاره به توافق برجام خودش میگوید که آن توافق کارآمد بود، اما ترامپ با خروج از آن باعث شد ایران برنامه هستهایاش را گسترش دهد. اوباما تأکید دارد که دولت ترامپ صدها میلیارد دلار خرج جنگ کرده، ولی الان اوضاع درست مثل قبل از جنگ است، بلکه بدتر، و توافق جدید ممکن است هزینهای بسیار بالاتر از آنچه باید باشد برای امریکا داشته باشد. دیوید شنکر، کارشناس مسائل ایران، معتقد است این توافق نشان میدهد که «دولت امریکا بیشتر از ایران به توافق نیاز داشت، به همین دلیل حاضر به دادن امتیاز شد.»
درگیر کابوس کارتر
گاردین در گزارشی به پیامدهای فاجعهبار جنگی که دونالد ترامپ علیه ایران به راه انداخته اشاره کرد و نوشت: در حالی که رئیسجمهور امریکا تلاش میکند کشورش را از باتلاق جنگ با ایران بیرون بکشد، تهران آماده است رؤیاهای او برای انتخابات میاندورهای کنگره را نقشبرآب کند. در این گزارش به شکست جیمی کارتر در انتخابات ریاستجمهوری ۱۹۸۰ در مقابل رونالد ریگان اشاره شده و آمده است که سرنوشت کارتر در نزدیک به نیم قرن پیش، شاید اکنون ذهن دونالد ترامپ را نیز مشغول کرده باشد، آنهم در حالی که او خود را برای کارزار انتخابات میاندورهای در ماههای آینده آماده میکند و همزمان با جنگ با تهران دستبهگریبان است. این روزنامه با اشاره به تأثیرات منفی مسدود بودن تنگه هرمز نوشت که بسته بودن این آبراه، قیمت نفت را بالا برده، تورم را شعلهور کرده و هزینههای زندگی در امریکا را افزایش داده است؛ همه اینها در حالی رخ میدهد که حزب جمهوریخواه ترامپ از هماکنون برای حفظ کنترل کنگره در انتخابات میاندورهای نوامبر با نبردی دشوار روبهروست. این روزنامه انگلیسی با اشاره به این موضوع ادامه داد: همین یک شاخص، پژواک همان پرسش معروف ریگان از رأیدهندگان در مناظره ریاستجمهوری ۱۹۸۰ با کارتر است: «آیا وضع شما نسبت به چهار سال پیش بهتر شده است؟»
