تصویر پلیس ایرانی؛ از قهرمان کلیشه‌ای تا انسانِ واقعی

 رضا صائمی؛   دبیر گروه فرهنگی /   در چنین تصویری، پلیس بیش از آنکه یک شخصیت با جهان شخصی و پیچیدگی‌های انسانی باشد، نماینده اجرای قانون و نماد اقتدار بود، شمایلی که قرار بود بیش از هر چیز «درست بودن» او را به مخاطب یادآوری کند. اما در سال‌های اخیر، این تصویر به تدریج تغییر کرده است. سینما و به‌خصوص نمایش خانگی، پلیس را از جایگاه یک تیپ آشنا و کلیشه‌ای فاصله داده و به او ویژگی‌هایی انسانی‌تر بخشیده‌اند.

پلیس امروز در بسیاری از روایت‌ها خسته می‌شود، اشتباه می‌کند، تحت فشار قرار می‌گیرد، با مسائل خانوادگی مواجه است و گاهی در موقعیت‌هایی قرار می‌گیرد که انتخاب درست، به سادگی گذشته نیست. حضور او با گذشته، روابط و تصمیم‌های شخصی‌اش گره می‌خورد و همین مسأله، شخصیت را از یک «مأمور» به یک «انسان» تبدیل می‌کند. حتی در آثاری که پلیس شخصیت محوری نیست، نوع مواجهه مأمور با قربانی، متهم یا خانواده یک پرونده می‌تواند بخشی از جهان شخصیتی او را آشکار کند. اینجا دیگر با پلیسی مواجه نیستیم که همیشه پاسخ همه پرسش‌ها را می‌داند و یک قدم از همه جلوتر است. او ممکن است در تحلیل یک موقعیت دچار اشتباه شود یا در مواجهه با یک پرونده پیچیده، میان چند انتخاب دشوار قرار بگیرد اما آنچه اهمیت دارد، تلاش او برای انجام مسئولیت حرفه‌ای است.

در واقع، پلیس واقع‌گرا الزاماً پلیس ضعیف نیست. اتفاقاً یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این تصویر تازه، جمع شدن دو مفهوم در کنار یکدیگر است: اقتدار حرفه‌ای و ضعف انسانی. یک مأمور می‌تواند در اجرای وظیفه جدی و مقتدر باشد، اما همزمان انسانی باشد که از یک حادثه آسیب دیده، برای خانواده‌اش نگرانی دارد یا در برابر یک تصمیم دشوار دچار تردید می‌شود. این نگاه، یک تفاوت مهم با تصویر کلیشه‌ای گذشته دارد. شخصیت کلیشه‌ای معمولاً از ابتدا تا انتهای داستان تکلیفش با جهان روشن است. او نماینده خیر است و در مقابل، مجرم نماینده شر. اما روایت‌های جدیدتر، جهان پیچیده‌تری پیش روی پلیس قرار می‌دهند. … …