یکشنبه ۲۹ بهمن ۱۳۹۶ / Sunday, 18 February, 2018

صورت و سبک قرآن


صورت و سبک قرآن
از آنجا كه قرآن , متنی مقدس و قدسی است , نمی توان و از ادب شرعی به دور است كه درباره آن , هـمـانـنـد سـایـر كـتـابـها سخن گفت , یا آن را در معرض پژوهشهای زبانشناسی و مخصوصا سبك شناسی آورد. ولی از سوی دیگر از آنجا كه قرآن یك سند عظیم الشان زبانی و یك اثر بسیار مهم ادبی است , لذا شـایـد بـا قید احتیاط و رعایت احترام جنبه قدسی قرآن , بتوان به ضرورت بحث و تحقیق از این زاویه نیز به آن نگریست و درباره آن بحث كرد.
نثر در زبان عربی , در عصر جاهلیت و اوان ظهور اسلام , سابقه و نمونه چندانی ندارد. نمونه هایش یا بعضی خطبه هاست یا سجع كاهنان . و در قـرآن سـجـع فراوان هست , كه احتراما و برای آنكه به سجع كاهنان و شعر شبیه نشود به آن فاصله می گویند و مراد از آن كلمات مشابه پایانی هر آیه است . قرآن با شعر عربی هم كه سابقه درخشانی دارد , شباهت ندارد. قـرآن , قول كسانی را كه می گویند قرآن شعر و پیامبر (ص ) شاعر است , به شدت نفی می كند و می فرماید كه به او شعر نیاموخته ایم و سزاوار او نیست ( یس , ۶۹ نیز ـ الحاقه , ۴۱ ). اما در قرآن , جوهر شعری بسیار است . یعنی بیان ظریف و مجازی و انواع استعاره ها و تمثیلات و تشبیهات هنری .
همچنین آیات موزون یا موزون افتاده قرآن نیز از یكصد فقره بیشتر است . با وجود این , و با آنكه نفوذ قرآن در شعر و ادب عربی و فارسی , بسیار عظیم است , ولی قرآن شعر نیست . این نكته و واقعیت هم حیرت آور است كه بین قرآن و سایر كلمات و ماثورات و خطبه ها و احادیث و آثار بازمانده از رسول اللّه (ص ) و علی بن ابیطالب و دیگر بزرگان اسلام , شباهت چندانی دیده نمی شود. و باید گفت كه قرآن نوعی منحصر به فرد و تافته ای است جدا بافته . ارزش موسیقایی كلمات و جملات قرآن نیز از دیرباز مورد توجه محققان بوده است . قابلیت خوشخوانی قرآن و ترتیل و تغنی و همخوانی آن كم نظیر یا بی نظیر است . از سوی دیگر , قرآن با آنكه اینهمه قصص و حكایات در بر دارد , قصه هم نیست . و با وجود اشارات تاریخی , تاریخ هم نیست .
امـا مـهمترین مشخصه و خصیصه ساختاری قرآن كه شاید قدما نیز به آن توجه داشته اند , اسلوب چند وجهی و بلاتشبیه گسسته نمای آن است . یـعـنی شاخه به شاخه شدن معانی و مضامین و قطع پیاپی توالی یك مضمون و مدام از معنایی به معنای دیگر پرداختن . این گسسته نمایی ظاهری قرآن مجید , در فرهنگ و ادب فارسی نظیر دارد. دو كـتـاب عـظیم كه از شاهكارهای جاویدان زبان فارسی هستند , نیز همین اسلوب و ساختار را دارند. نخست مثنوی معنوی اثر مولانا جلال الدین بلخی ( م ۶۷۲ ق ). دوم غزلهای خواجه شمس الدین حافظ ( م ۷۹۲ ق ). در مـورد مـثـنـوی , مرحوم فروزانفر بر آن بوده اند كه تحت تاثیر قرآن , این سبك و سیاق را پیدا كرده است . در مـورد غزلهای حافظ كه به اصطلاح بعضی فارسی زبانهای پاكستان پاشان ( از پاشیدن ) است , نگارنده برای نخستین بار این نظر را مطرح كرده است كه حافظ با انقلابی كه ( به قول آربری ) در غزل كرده است , نه تحت تاثیر سنت شعری و تاریخ غزل فارسی است ( چنانكه غزلش هیچ شباهت صـوری و سـاخـتاری با غزل بزرگترین سلفش سعدی ندارد ) , بلكه تحت تاثیر ساخت و ساختار سوره های قرآن كریم است .
مسلمانها اعم از عرب و غیر عرب , گویی بیم داشته اند كه به این خصیصه اشاره كنند. قـدیـمـتـریـن اشـاره ای كه در این باب دیده می شود حدیثی است كه یكی از معاصران پیامبر كه یـهـودیی به نام سلام بن مشكم بوده است از سر شكوه و گلایه به حضرت (ص ) عرض می كند : چـگـونـه از تـو پیروی كنیم حال آنه قبله ما را ترك كرده ای و كتابی هم كه آورده ای آن طور كه تورات متناسق است , تناسق ( نظم و نسق ) ندارند , كتابی بیاور كه مانوس و متعارف باشد وگرنه ما هم نظیر اینكه تو آورده ای می آوریم . سپس خداوند این آیه را [ در مقام تحدی ] نازل كرد : قل لئن اجتمعت الانس و الجن ... [ اگر انس و جـن هـمـدسـتی كنند كه نظیر این قرآن را بیاورند , نظیر آن را نخواهند آورد , ولو آنكه بعضی پشتیبان بعضی باشند ] ( اسراء , ۸۸ ـ اسباب النزول , سیوطی ) اگر آن یهودی را بهانه جو و نادان و سـخـن نـشـنـاس بـدانیم , در سخن دانی و قرآن شناسی طه حسین , تردیدی نیست كه بحث مـبسوطی در این باره دارد و می نویسد : مثلا موضوعهای سوره بقره بسیار و از هم بیگانه اند , و ایـن خـود دلیل است كه این سوره یكمرتبه نازل نگشته , بلكه به تدریج و خرد خرد نازل می شده است . سپس دهها موضوع و مضمون متنوع سوره بقره را برای نمونه یاد می كند ( ـ آئینه اسلام , نوشته طه حسین . ترجمه محمد ابراهیم آیتی , ص ۱۴۹ - ۱۵۱ ).
از قرآن پژوهان اروپایی گویا ابتدا نولدكه اسلامشناس آلمانی كه مهمترین تاریخ قرآن را نوشته اسـت , در مقاله قرآن كه برای طبع یازدهم دایرهٔ المعارف بریتانیكا نوشته است به این خصیصه از سبك قرآن اشاره كرده و گفته است اصولا ذهن هر پژوهشگر امروزین اروپایی سبك قرآن را به اصطلاح ناپیوسته و پاشان می یابد. ریـچـارد بـل یـكی از برجسته ترین قرآن پژوهان غربی , در كتاب مقدمه بر ترجمه قرآن به این خـصـیـصه اشاره و آن را ناشی از بیدقتی و اشتباه ناسخان و كاتبان وحی می داند ولی مونتگمری وات , قـرآن شـنـاس اسكاتلندی معروف كه این مقدمه او را تهذیب كرده و گسترش داده است , تعلیل او را نادرست می شمارد. آرتـور جـان آربـری كـه از بزرگترین اسلامشناسان و قرآن پژوهان غربی است در مقدمه ترجمه قـرآنش به انگلیسی , و نیز فریتیوف شوآن در كتاب فهم اسلام , بهتر از دیگران به اهمیت هنری و زبانی - ادبی این خصیصه ساختاری قرآن پی برده اند و آن را حسن و هنر قرآن شمرده اند , نه عیب و ایراد آن .
به نظر می رسد كه اعجاز و سبك تقلید ناپذیر و خارق العاده قرآن , جز از این طریق میسر نمی شد. اگر بیان اندیشه با رعایت ترتیب و توالی منطقی و مضمونی در كتابهای دیگر خطی باشد , شیوه بـیـان انـدیـشـه قـرآن حـجـمی و حلقوی و بلكه اگر غریب ننماید كروی است و به قول آربری كنترپوآنی و پلی فونیك است .
اگـر قـرآن مـی خـواسـت هـر مضمون را از فی المثل اندیشه توحیدی و نفی شرك و تعدد آلهه تا هشدار به كافران و منافقان تا قصص یكایك انبیاء تا توصیف جهنم و بهشت , تا تسلی دادن حضرت رسـول (ص ) تـا اشـارات و تلمیحات تاریخی به غزوه ها هریك را در جای خود و از آغاز تا انجام و یـكـبـار برای همیشه بیاورد , سبكش عادی و شاید ملال آور و حداكثر شبیه به تورات ادعایی آن یهودی , یا فی المثل تاریخ طبری می شد. و هرگز نمی توانست همانند صورت فعلی هنری باشد. هنر در این تلفیق و تلفیق هنری است . ( بـرای تـفـصـیـل در ایـن باره تطورالاسالیب النثریهٔ فی الادب العربی , نوشته انیس المقدسی , مـخـصوصا فصلهای اول و دوم همچنین مقاله قرآن و اسلوب هنری حافظ نوشته نگارنده در كـتـاب ذهـن و زبـان حـافـظ و مقدمه بر ترجمه قرآن ( به انگلیسی ) اثر ریچارد بل , ویراسته مونتگمری وات , فقصل پنجم ویژگیهای سبك قرآنی ).


منبع : شبکه قرآن

مطالب مرتبط

انیس آیات آسمانی شویم


انیس آیات آسمانی شویم
از آنجایی که «قرآن» به عنوان معجزه جاوید پیامبر خاتم(ص) هدایتگر انسان‌ها در مسیر صلاح و موفقیت می‌باشد بایستی بخصوص در شرایط فعلی که آثار هجمه فرهنگی دشمنان به وضوح نمایان است،نسبت به تعمیم و گسترش همه جانبه این پیام الهی در جامعه همت مضاعف نمود، چرا که این امر وظیفه هر مسلمان وظیفه شناس است.
اسلام دینی است که پیامبرش می‌فرماید: «اطلبو العلم من المهد الی اللحد» که این موضوع نمایانگر ارزش، اهمیت و جایگاه آموزش و تعلیم و تعلم و زیربنای یک تربیت صحیح و منطقی است و به استناد این اصل آموزش و پرورش و تعلیم و تربیت قرآنی در میان جامعه جایگاهی ارزشمند و پسندیده دارد که لزوم توجه و جدی و عمیق به آن اجتناب ناپذیر می‌نماید. لذا به همین مناسبت نگارنده به منظور توسعه و ترویج فرهنگ و آموزش‌های قرآنی با تاکید بر تشکیل جلسات غیر رسمی و مردمی(۱) آموزش قران (حتی المقدور در مساجد) و توجه و بهره‌گیری از حواشی ارزشمند آن جهت تبلیغ و انتقال مفاهیم قرآنی، راهکارهایی را به قرار زیر پیشنهاد می‌نماید؛
از آنجایی که موضوع «وحدت» در ابعاد مختلف آن کانون توجه بسیاریاز فرامین الهی است، لذا توصیه می‌شود که در برگزاری دوره‌های آموزشی بالاخص برای نوجوانان و جوانان، آن را از قالب کلاسیک و رسمی خارج کرده و آنان را به شکلی دوستانه در کنار یکدیگر در محیطی معنوی همچون مسجد قرارداد تا علاوه بر امکان ایجاد دوستی‌های سالم میان قرآن آموزان با آموزش‌های لازم آنها را به صورت یک گروه منسجم و همبسته سازماندهی کرد تا بدین وسیله بتوان از خود گروه به عنوان یک وسیله تبلیغ معارف قرآن، بهره‌برداری کرد.
در برگزاری دوره‌های آموزشی بایستی وقت شناس بود و قرآن آموزان را نیز به این مهم توجه و عادت داد که در راس ساعت مقرر جلسه را شروع و تمام کنند.
محیط برگزاری دوره‌ها بایستی پاکیزه، تمیز، خوشبو با دمای متعادل حتی الامکان با معماری یا دکور و تزئینات مناسب و مرتبطی باشد که افراد را با معارف قرآن پیوند بیشتری بدهد.
محیط برگزاری دوره‌ها بایستی به قدر کافی جاذب و جالب باشد که این امر به عواملی همچون خصوصیات معلم، ابزارهای آموزشی،‌ امکانات آموزشی، تعداد قرآن آموزان، فضا و محیط آموزی از لحاظ سکوت و پاکیزگی و زیبایی و... مشوق‌های مادی و معنوی، دعوت از قاریان و حافظان خردسال و بزرگسال و... بستگی دارد.
اثر بخشی و کارایی این گونه جلسات به آن است که به صورت مستمر و دائم باشد. یعنی تا زمانی که قرآن آموز، خود بتواند از روی مصحف بخواند، بفهمد و حتی بدان عمل نماید، ادامه داشته باشد؛ درست همانند مواد اولیه یک محصول که وارد یک کارخانه می‌شود و پس از طی فرایند تولیدی و پردازش‌های لازم بر روی آن به عنوان یک محصول خارج می‌شود.
حتی الامکان از قرآن آموزان پذیرایی هر چند مختصر به‌عمل آورده شود، چرا که این امر به شکستن فضای رسمی جلسه کمک کرده و رغبت علاقه بیشتر آنان به شرکت در جلسه (خصوصا کودکان و نوجوانان) را بر می‌انگیزد.
یکی از ارکان فرهنگ سازی، تبلیغات و اطلاع رسانی صحیح است. فلذا بایستی به اندازه کافی در خصوص فضائل تعلیم و تعلم قرآن و نحوه بهره‌مندی از جلسات آموزش قرآن از طرق مختلف همچون استفاده از پلاکارد، تراکت، جزوه، کتاب، CD، تبلیغات نفر به نفر و... با رعایت محتوا، تبلیغات و اطلاع رسانی شده باشد.
تشکیل گروه‌های ۳ یا ۴ نفره از قرآن آموزان برای اموری همچون حفظ، تفسیر، مفاهیم، ترجمه و... و برگزاری مسابقه جهت ایجاد حس رقابت سالم بین قرآن آموزان همچنین در قالب این جلسات می‌توان اقدام به برپایی محافل انس با قرآن و نیز تشکیل گروه تواشیح و موارد مشابه نمود.
استفاده از قرآن آموزان برای چاپ و انتشار نشریات قرآنی که محتوای آن با استفاده از مطالب خود آنان و نظارت معلم یا مدرس جلسه باشد و توزیع آن میان نمازگزاران یا جلسات قرآنی همجوار. (همچنین در صورت تمایل می‌توان از روزنامه دیواری استفاده کرد.)
برای ایجاد جذابیت بیشتر در طرح درس معلمان از مطالب مربوط به آواشناسی و صورت و لحن اعجازهای قرآنی و موارد مشابه استفاده شده باشد. ضمنا جلسات قرآنی بایستی حتی الامکان دارای دو بخش نظری (برای انتقال اطلاعات نظری) و عملی (خواندن از روی مصحف) باشد تا ضمن ایجاد تنوع و جذابیت بیشتر موجبات فراگیری بهتر شرکت کنندگان را فراهم کند.
در جهت ترویج فرهنگ قرآنی در میان عموم نیز علاوه بر امور فوق می‌توان از پیام‌های تحت عنوان هر هفته با یک آیه یا حدیث که مرتبط با زندگی روزمره مردم باشد در مساجد و یا نمازخانه‌‌های مدارس و ادارات استفاده نمود.
کار گرافیکی بر روی آیات قرآن و قاب گرفتن و نصب آن در محل‌های دائمی و یا بر روی برزنت‌های بزرگ و نصب در اماکنی مانند مساجد نیز می‌تواند در جلب توجه موثر باشد.
بهره‌گیری از معلمان با اخلاص و دلسوز که بدور از وسواس و مرید و مراد بازی فعالیت می‌کنند. چرا که رفتار و شئونات معلم به‌صورت مستقیم یا غیر مستقیم الگوی قرآن آموزان قرار می‌گیرد. برای این کار بایستی عناصر مخلص و عاشقی که وجود دارند، گزینش کرد و ضمنا از کار آنان به نحوه شایسته تقدیر کرد تا موجبات دلگرمی‌شان فراهم شود.
در بعضی زمان‌ها مثل شب قدر، نماز مغرب و عشاء، مناسبت‌های ملی و مذهبی که جمعیت در مساجد و اماکن مذهبی زیادتر است. بایستی ائمه جماعات، سخنرانان، مادحین و سایر خدمتگزاران به آستان مقدس قرآن و عترت در حد مقدورات خود و از طرق مقتضی، در این ایام راجع به اهمیت قرآن آموزی و احادیث وارده و تشویق فرزندان به یادگیری قرآن به مامومین توصیه کنند، چرا که در این ایام زمینه پذیرش پیام الهی در مردم بیشتر است.
ایجاد، تاسیس و یا تقویت و تجهیز کتابخانه‌ها و نوارخانه‌های محلی برای استفاده قرآن آموزان از نوارها و یا CD قرائت قرآن و آموزش آن و نیز استفاده از CD یا نوارهای سخنرانی و فیلم و کتاب برای ایجاد معرفت بیشتر نسبت به معارف دینی و قرآنی.
ارتباط و تعامل با بخش‌های قرآنی رسانه ملی تا ضمن تهیه و تولید برنامه یا اخبار از جلسات قرآنی فعال، موجبات تشویق شرکت کنندگان را فراهم آورند. ضمن آنکه می‌توان فیلم پخش شده را نیز ضبط و در اختیار قرآن آموزان قرار داد.
استفاده از فن مناظره و مباحثه در موضوعات قرآنی میان قرآن آموزان موجبات مطالعه در مفاهیم قرآنی، تمرین سخن گفتن و سخنرانی در جمع، اقناع مخاطب و... را فراهم می‌آورد.
می‌توان تابلوها و بردهای مخصوصی را برای جلسات قرآن در نظر گرفت تا قرآن آموزان مقالات، نقاشی‌ها، عکس‌ها، نظرات و... خود را به نمایش بگذارند.
از قرآن آموزانی که به لحاظ درسی و علمی به موفقیت‌هایی رسیده‌اند، تقدیر و تشویق به عمل آید. تا علاوه بر پرورش روح به تقویت استعدادهای فکری قرآن آموزان نیز کمک شود. ضمن اینکه وقتی والدین یک جوان و نوجوان با این تشویق‌ها مواجه شوند و مطمئن شوند که فرزندشان با شرکت در این جلسات و محافل، ضربه درسی نمی‌خورد، بلکه تشویق هم می‌شود، از شرکت او در جلسات قرآنی حمایت می‌کنند.
در قرآن‌های قدیمی مطالب آموزشی مربوط به تجوید و مفاهیم را در قالب نمودار، جداول یا اشکال مختلف (مثل درخت) ترسیم می‌کردند که ضمن کمک به درک مطلب، جنبه جذابیت و به خاطر سپاری را افزایش می‌داد. حتی الا‌مکان این روش‌ها در تدریس علوم قرآنی احیا شود.
برای توسعه و ترویج فرهنگ قرآنی می‌توان از برپایی نمایشگاه محلی استفاده کرد که در آن آثار و دستاوردهای قرآنی قرآن آموزان یک محله یا منطقه برای نمایش به عموم مردم به صورت مثلا ماهانه مورد توجه قرار می‌گیرد.
نکته مهم در اکثر نکات و راهکارهای فوق، دادن نقش و مسئولیت به قرآن آموزان است که ضمن احساس اهمیت در خود به نوعی فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی را نیز تجربه کنند، تا از این رهگذر بتوانند آینده فرهنگی و اجتماعی جامعه خود را نیز به روشنی رقم بزنند.
اما لوازم یا صفات اخلاقی رفتاری یک معلم یا مبلغ موفق نیز به غیر از اخلاص پیش گفته شده، خصوصیاتی همچون: آگاهی، عدالت و دوری از حب و بغض، دارای سعه صدر و استقامت، قاطعیت و شهامت، انتقاد پذیری، توکل به خدا داشتن، مردمی بودن و دارای ارتباط خوب و سازنده، خوش سابقگی، صداقت، منظم و وقت شناس بودن، متواضع و گذشت، تمیز و خوش‌بو و دارای ظاهری آراسته بودن و... می‌باشد.
شیوه‌های تبلیغی نیز با توجه به آموزه‌های قرآن کریم می‌تواند شامل موارد زیر باشد : یادآوری نعمت‌ها و رحمت‌های الهی مثل: رزق و روزی و...، تحریک عواطف، سوال از مخاطب، بیان تاریخ و سرنوشت پیشینیان،بشارت و انذار، تلقین، تشبیه و تمثیل، برهان و مناظره (مخصوص اهل علم)، استفاده از هنر یا القای غیر مستقیم مثل: اجرای نمایش و مسابقه و...، قصه گویی، تداعی معانی، برقراری تعادل میان دنیا و آخرت، شیوه قیاس میان حق و باطل، شیوه فرض مخالف (باز پس گیری نعمت‌ها، امکانات، توانایی‌ها، راحتی‌ها و...)، معرفی الگوهای خوب یا بد، تداوم و تکرار (برای افرادی که از نظر روحی دیرتر پذیرای حق می‌شوند بخصوص در امور اخلاقی)، دعوت به مشترکات (برای کاهش میزان مقاومت و عناد و فاصله) و نهایتا پرسش و پاسخ.
امید است در سایه سار الطاف حضرت حق، روزی فرا برسد تا ندای «حی علی القرآن» در جامعه اسلامی‌مان به گوش جان شنیده شده و بسیج عمومی و خودجوش تعلیم و تعلم کلام وحی و تدبر در مفاهیم وعمل به فرامین آن در سطح عموم مردم، محقق گردد.

حلیم بادمجان اصفهان
● مواد لازم ▪ بادمجان یک و نیم کیلوگرم ▪ پیاز داغ و نعناع داغ به میزان کافی ▪ برنج یک پیمانه ▪ کشک نیم کیلوگرم ▪ نمک و فلفل به میزان لازم ▪ گوشت ۲۵۰ تا ۵۰۰ گرم ● طرز تهیه برنج را …
وبگردی
فیلم | سریع‌القلم: تقابل ما با جهان چقدر هزینه دارد؟
فیلم | سریع‌القلم: تقابل ما با جهان چقدر هزینه دارد؟ - اقتصاد سیاسی - محمودسریع القلم با بیان اینکه تقابل ما با جهان هزینه دارد،گفت:»هیچ انسانی پیدا نمی شود که بگوید با ظلم موافقم هستم،اما حکمرانی در کشور باید سود و زیان کند که با چه هزینه ای می خواهد این موضوع را پیش ببرد.»
سیف بعد از کاهش 30 درصدی ثروت مردم بجای استعفا وعده داد / عقب نشینی از کاهش دستوری نرخ سود
سیف بعد از کاهش 30 درصدی ثروت مردم بجای استعفا وعده داد / عقب نشینی از کاهش دستوری نرخ سود - تدابیر بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز؛ شامل انتشار اوراق گواهی سپرده ریالی، انتشار گواهی سپرده ریالی مبتنی بر ارز و طرح پیش فروش سکه بهارآزادی در نشست...
دولت ثبات و امید 4 سال پیش در مورد ارز چه گفت؟
دولت ثبات و امید 4 سال پیش در مورد ارز چه گفت؟ - یادآوری سخنی از رئیس جمهور،در برنامه تلویزیونی "دیدگاه"، پیش از انتخابات سال 1392 و نگاهی به نرخ ارز امروز ، 25 بهمن 1396
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه - سخنرانی پرحاشیه احمدی نژاد در مقابل دادگاه بقایی
چه کسی به وقت شام را کمدی خطاب کرد؟!!
چه کسی به وقت شام را کمدی خطاب کرد؟!! - امیرقادری منتقد سینما: حاتمی کیا یک فیلم بد و کاریکاتوری ساخته است
تصاویر/ حاشیه و متن اختتامیه جشنواره فیلم فجر
تصاویر/ حاشیه و متن اختتامیه جشنواره فیلم فجر - آیین اختتامیه سی و ششمین جشنواره فیلم فجر در مرکز همایش‌های برج میلاد با حضور اسحاق جهانگیری معاون اول رییس جمهور و سید عباس صالحی وزیر ارشاد برپا شد.