شنبه ۲۶ آبان ۱۳۹۷ / Saturday, 17 November, 2018

صورت و سبک قرآن


صورت و سبک قرآن
از آنجا كه قرآن , متنی مقدس و قدسی است , نمی توان و از ادب شرعی به دور است كه درباره آن , هـمـانـنـد سـایـر كـتـابـها سخن گفت , یا آن را در معرض پژوهشهای زبانشناسی و مخصوصا سبك شناسی آورد. ولی از سوی دیگر از آنجا كه قرآن یك سند عظیم الشان زبانی و یك اثر بسیار مهم ادبی است , لذا شـایـد بـا قید احتیاط و رعایت احترام جنبه قدسی قرآن , بتوان به ضرورت بحث و تحقیق از این زاویه نیز به آن نگریست و درباره آن بحث كرد.
نثر در زبان عربی , در عصر جاهلیت و اوان ظهور اسلام , سابقه و نمونه چندانی ندارد. نمونه هایش یا بعضی خطبه هاست یا سجع كاهنان . و در قـرآن سـجـع فراوان هست , كه احتراما و برای آنكه به سجع كاهنان و شعر شبیه نشود به آن فاصله می گویند و مراد از آن كلمات مشابه پایانی هر آیه است . قرآن با شعر عربی هم كه سابقه درخشانی دارد , شباهت ندارد. قـرآن , قول كسانی را كه می گویند قرآن شعر و پیامبر (ص ) شاعر است , به شدت نفی می كند و می فرماید كه به او شعر نیاموخته ایم و سزاوار او نیست ( یس , ۶۹ نیز ـ الحاقه , ۴۱ ). اما در قرآن , جوهر شعری بسیار است . یعنی بیان ظریف و مجازی و انواع استعاره ها و تمثیلات و تشبیهات هنری .
همچنین آیات موزون یا موزون افتاده قرآن نیز از یكصد فقره بیشتر است . با وجود این , و با آنكه نفوذ قرآن در شعر و ادب عربی و فارسی , بسیار عظیم است , ولی قرآن شعر نیست . این نكته و واقعیت هم حیرت آور است كه بین قرآن و سایر كلمات و ماثورات و خطبه ها و احادیث و آثار بازمانده از رسول اللّه (ص ) و علی بن ابیطالب و دیگر بزرگان اسلام , شباهت چندانی دیده نمی شود. و باید گفت كه قرآن نوعی منحصر به فرد و تافته ای است جدا بافته . ارزش موسیقایی كلمات و جملات قرآن نیز از دیرباز مورد توجه محققان بوده است . قابلیت خوشخوانی قرآن و ترتیل و تغنی و همخوانی آن كم نظیر یا بی نظیر است . از سوی دیگر , قرآن با آنكه اینهمه قصص و حكایات در بر دارد , قصه هم نیست . و با وجود اشارات تاریخی , تاریخ هم نیست .
امـا مـهمترین مشخصه و خصیصه ساختاری قرآن كه شاید قدما نیز به آن توجه داشته اند , اسلوب چند وجهی و بلاتشبیه گسسته نمای آن است . یـعـنی شاخه به شاخه شدن معانی و مضامین و قطع پیاپی توالی یك مضمون و مدام از معنایی به معنای دیگر پرداختن . این گسسته نمایی ظاهری قرآن مجید , در فرهنگ و ادب فارسی نظیر دارد. دو كـتـاب عـظیم كه از شاهكارهای جاویدان زبان فارسی هستند , نیز همین اسلوب و ساختار را دارند. نخست مثنوی معنوی اثر مولانا جلال الدین بلخی ( م ۶۷۲ ق ). دوم غزلهای خواجه شمس الدین حافظ ( م ۷۹۲ ق ). در مـورد مـثـنـوی , مرحوم فروزانفر بر آن بوده اند كه تحت تاثیر قرآن , این سبك و سیاق را پیدا كرده است . در مـورد غزلهای حافظ كه به اصطلاح بعضی فارسی زبانهای پاكستان پاشان ( از پاشیدن ) است , نگارنده برای نخستین بار این نظر را مطرح كرده است كه حافظ با انقلابی كه ( به قول آربری ) در غزل كرده است , نه تحت تاثیر سنت شعری و تاریخ غزل فارسی است ( چنانكه غزلش هیچ شباهت صـوری و سـاخـتاری با غزل بزرگترین سلفش سعدی ندارد ) , بلكه تحت تاثیر ساخت و ساختار سوره های قرآن كریم است .
مسلمانها اعم از عرب و غیر عرب , گویی بیم داشته اند كه به این خصیصه اشاره كنند. قـدیـمـتـریـن اشـاره ای كه در این باب دیده می شود حدیثی است كه یكی از معاصران پیامبر كه یـهـودیی به نام سلام بن مشكم بوده است از سر شكوه و گلایه به حضرت (ص ) عرض می كند : چـگـونـه از تـو پیروی كنیم حال آنه قبله ما را ترك كرده ای و كتابی هم كه آورده ای آن طور كه تورات متناسق است , تناسق ( نظم و نسق ) ندارند , كتابی بیاور كه مانوس و متعارف باشد وگرنه ما هم نظیر اینكه تو آورده ای می آوریم . سپس خداوند این آیه را [ در مقام تحدی ] نازل كرد : قل لئن اجتمعت الانس و الجن ... [ اگر انس و جـن هـمـدسـتی كنند كه نظیر این قرآن را بیاورند , نظیر آن را نخواهند آورد , ولو آنكه بعضی پشتیبان بعضی باشند ] ( اسراء , ۸۸ ـ اسباب النزول , سیوطی ) اگر آن یهودی را بهانه جو و نادان و سـخـن نـشـنـاس بـدانیم , در سخن دانی و قرآن شناسی طه حسین , تردیدی نیست كه بحث مـبسوطی در این باره دارد و می نویسد : مثلا موضوعهای سوره بقره بسیار و از هم بیگانه اند , و ایـن خـود دلیل است كه این سوره یكمرتبه نازل نگشته , بلكه به تدریج و خرد خرد نازل می شده است . سپس دهها موضوع و مضمون متنوع سوره بقره را برای نمونه یاد می كند ( ـ آئینه اسلام , نوشته طه حسین . ترجمه محمد ابراهیم آیتی , ص ۱۴۹ - ۱۵۱ ).
از قرآن پژوهان اروپایی گویا ابتدا نولدكه اسلامشناس آلمانی كه مهمترین تاریخ قرآن را نوشته اسـت , در مقاله قرآن كه برای طبع یازدهم دایرهٔ المعارف بریتانیكا نوشته است به این خصیصه از سبك قرآن اشاره كرده و گفته است اصولا ذهن هر پژوهشگر امروزین اروپایی سبك قرآن را به اصطلاح ناپیوسته و پاشان می یابد. ریـچـارد بـل یـكی از برجسته ترین قرآن پژوهان غربی , در كتاب مقدمه بر ترجمه قرآن به این خـصـیـصه اشاره و آن را ناشی از بیدقتی و اشتباه ناسخان و كاتبان وحی می داند ولی مونتگمری وات , قـرآن شـنـاس اسكاتلندی معروف كه این مقدمه او را تهذیب كرده و گسترش داده است , تعلیل او را نادرست می شمارد. آرتـور جـان آربـری كـه از بزرگترین اسلامشناسان و قرآن پژوهان غربی است در مقدمه ترجمه قـرآنش به انگلیسی , و نیز فریتیوف شوآن در كتاب فهم اسلام , بهتر از دیگران به اهمیت هنری و زبانی - ادبی این خصیصه ساختاری قرآن پی برده اند و آن را حسن و هنر قرآن شمرده اند , نه عیب و ایراد آن .
به نظر می رسد كه اعجاز و سبك تقلید ناپذیر و خارق العاده قرآن , جز از این طریق میسر نمی شد. اگر بیان اندیشه با رعایت ترتیب و توالی منطقی و مضمونی در كتابهای دیگر خطی باشد , شیوه بـیـان انـدیـشـه قـرآن حـجـمی و حلقوی و بلكه اگر غریب ننماید كروی است و به قول آربری كنترپوآنی و پلی فونیك است .
اگـر قـرآن مـی خـواسـت هـر مضمون را از فی المثل اندیشه توحیدی و نفی شرك و تعدد آلهه تا هشدار به كافران و منافقان تا قصص یكایك انبیاء تا توصیف جهنم و بهشت , تا تسلی دادن حضرت رسـول (ص ) تـا اشـارات و تلمیحات تاریخی به غزوه ها هریك را در جای خود و از آغاز تا انجام و یـكـبـار برای همیشه بیاورد , سبكش عادی و شاید ملال آور و حداكثر شبیه به تورات ادعایی آن یهودی , یا فی المثل تاریخ طبری می شد. و هرگز نمی توانست همانند صورت فعلی هنری باشد. هنر در این تلفیق و تلفیق هنری است . ( بـرای تـفـصـیـل در ایـن باره تطورالاسالیب النثریهٔ فی الادب العربی , نوشته انیس المقدسی , مـخـصوصا فصلهای اول و دوم همچنین مقاله قرآن و اسلوب هنری حافظ نوشته نگارنده در كـتـاب ذهـن و زبـان حـافـظ و مقدمه بر ترجمه قرآن ( به انگلیسی ) اثر ریچارد بل , ویراسته مونتگمری وات , فقصل پنجم ویژگیهای سبك قرآنی ).


منبع : شبکه قرآن

مطالب مرتبط

تحدی قرآن کریم به خبرهائیکه از غیب داده

تحدی قرآن کریم به خبرهائیکه از غیب داده
قرآن کریم در آیات بسیاری باخبرهای غیبی خود تحدی کرده، یعنی به بشر اعلام نموده: که اگر در آسمانی بودن‏این کتاب تردید دارید، کتابی نظیر آن مشتمل بر اخبار غیبی بیاورید.
و این آیات بعضی در باره داستانهای انبیاء گذشته، و امتهای ایشان‏است، مانند آیه: (تلک‏من انباء الغیب، نوحیها الیک، ما کنت تعلمها انت و لا قومک من قبل هذا، این‏داستان از خبرهای‏غیب است، که ما بتو وحی می‏کنیم، و تو خودت و قومت هیچیک از آن اطلاع نداشتید) (۱) ، و آیه: (ذلک من انباء الغیب نوحیه الیک، و ما کنت‏لدیهم اذا جمعوا امرهم و هم یمکرون، این سرگذشت‏یوسف از خبرهای غیبی است، که ما بتو وحی می‏کنیم، تو خودت‏در آن جریان نبودی، و ندیدی که‏چگونه حرف‏های خود را یکی کردند، تا با یوسف‏نیرنگ کنند)(۲) و آیه: (ذلک من انباء الغیب، نوحیه‏الیک، و ما کنت لدیهم اذ یلقون اقلامهم، ایهم یکفل مریم؟و ما کنت لدیهم، اذ یختصمون، این‏از خبرهای غیبی‏است، که ما بتو وحی می‏کنیم.و گر نه تو آنروز نزد ایشان نبودی، که داشتندقرعه‏های خود می‏انداختند، که‏کدامشان سرپرست مریم شود، و نیز نبودی که چگونه بر سر این‏کار با هم مخاصمه می‏کردند)(۳) و آیه: (ذلک عیسی بن مریم‏قول الحق الذی فیه یمترون، اینست‏عیسی بن مریم آن قول حقیکه در او شک می‏کنند)، (۴) و آیاتی دیگر.
............۱ - سوره هود آیه ۴۹ ۲ - سوره یوسف آیه ۱۰۲. ۳ - سوره آل عمران آیه ۴۴ ۴ - سوره مریم آیه ۳۴ .
و یک قسمت دیگر در باره حوادث آینده است، مانند آیه: (غلبت الروم‏فی ادنی الارض، و هم من بعد غلبهم سیغلبون فی بضع سنین، سپاه روم در سرزمین پائین‏ترشکست‏خوردند، ولی هم‏ایشان بعد از شکستشان بزودی و در چند سال بعد غلبه‏خواهند کرد) (۱) ، و آیه: (ان الذی فرض‏علیک القرآن،لرادک الی معاد، آن خدائیکه قرآن را نصیب تو کرد، بزودی تو را بدانجا که از آنجاگریختی، یعنی بشهر مکه برمی‏گرداند) (۲) ، و آیه(لتدخلن المسجد الحرام، انشاء الله آمنین، محلقین‏رؤسکم، و مقصرین لا تخافون، بزودی داخل‏مسجد الحرام میشوید، انشاء الله، در حالیکه سرهاتراشیده باشید، و تقصیر کرده باشید، و در حالیکه هیچ ترسی نداشته باشید)(۳) ، و آیه: (سیقول‏المخلفون، اذا انطلقتم الی مغانم لتاخذوها، : ذرونا نتبعکم، بزودی آنها که از شرکت در جهادتخلف‏کردند، وقتی برای گرفتن غنیمت روانه میشوید، التماس خواهند کرد: که‏اجازه دهید ما هم‏بیائیم)(۴) و آیه: (و الله یعصمک من‏الناس، و خدا تو را از شر مردم حفظ می‏کند) (۵) ، و آیه - (انا نحن‏نزلنا الذکر و انا له لحافظون بدرستیکه ما خودمان‏ذکر را نازل کرده‏ایم، و خودمان نیز بطور مسلم‏آنرا حفظ خواهیم کرد) (۶) ، و آیات بسیاری دیگر که مؤمنین را وعده‏هاداده، و همانطور که وعده‏داد تحقق یافت، و مشرکین مکه و کفار را تهدیدها کرد، و همانطور که تهدید کرده بود، واقع شد.
و از این باب است آیات دیگریکه در باره امور غیبی است، نظیر آیه:(و حرام علی قریة‏اهلکناها، انهم لا یرجعون، حتی اذا فتحت‏یاجوج و ماجوج، و هم من کل حدب ینسلون،و اقترب‏الوعد الحق، فاذا هی شاخصة ابصار الذین کفروا، یا ویلنا قد کنا فی غفلة من هذا، بل کنا ظالمین، ممکن نیست‏مردم آن شهریکه ما نابودشان کردیم، و مقدر نمودیم که دیگر باز نگردند، اینکه بازگردند، مگر وقتی که راه‏یاجوج و ماجوج باز شود، در حالیکه از هر پشته‏ای سرازیر شوند، ووعده حق نزدیک شود، که در آن هنگام دیده آنانکه کافر شدنداز شدت تحیر باز میماند، ومیگویند: وای بر ما که از این آتیه خود در غفلت بودیم، بلکه حقیقت مطلب آنست که ستمگربودیم)(۷) ، و آیه(وعد الله الذین آمنوا منکم، و عملوا الصالحات، لیستخلفنهم فی الارض، خدا کسانی‏از شما را که ایمان‏آوردند، و عمل صالح کردند، وعده داد: که بزودی ایشانرا جانشین در زمین‏کند) (۸) ، و آیه(قل: هو القادر علی ان یبعث‏علیکم عذابا من فوقکم، بگو خدا قادر است بر اینکه‏عذابی از بالای سر بر شما مسلط کند) (۹).
............ ۱ - سوره روم آیات ۱ - ۴ ۲ - سوره قصص آیه ۸۵ ۳ - سوره فتح آیه ۲۷ ۴ - سوره فتح آیه ۱۵ ۵ - سوره مائده آیه ۶۷ ۶ - سوره حجر آیه ۹ ۷ - سوره انبیاء آیه ۹۷ ۸ - نور ۵۵ ۹ - سوره انعام آیه ۶۵
باز از این‏باب است آیه: (و ارسلنا الریاح لواقح، ما بادها را فرستادیم تا گیاهان نرو ماده راتلقیح کنند)، (۱) ، و آیه(و انبتنا فیهامن کل شی‏ء موزون و رویاندیم در زمین از هر گیاهی موزون‏که‏هر یک وزن مخصوص دارد)(۲) و آیه: (و الجبال اوتادا، آیا ما کوهها را استخوان‏بندی زمین‏نکردیم)،(۳) که‏اینگونه آیات از حقایقی خبر داده که در روزهای نزول قرآن در هیچ جای دنیا اثری‏از آن حقایق علمی وجود نداشته،و بعد از چهارده قرن، و بعد از بحث‏های علمی طولانی بشرموفق بکشف آنها شده است.
باز از این باب است(البته این مطلب از مختصات این تفسیر است‏که همانطور که درمقدمه کتاب گفتیم، معنای یک آیه را از آیات دیگر قرآن استفاده نموده، برای فهم‏یک آیه سایرآیات را استنطاق می‏کند، و از بعضی برای بعضی دیگر شاهد می‏گیرد)آیه شریفه: (یا ایها الذین‏آمنوا من یرتد منکم عن‏دینه، فسوف یاتی الله بقوم یحبهم و یحبونه، ای کسانیکه ایمان آورده‏اید!هرکس از شما از دین خود برگردد، ضرری بدین خدا نمی‏زند، چون بزودی خداوند مردمانی خواهدآورد، که دوستشان دارد، و ایشان او را دوست میدارند)،(۴) و آیه‏شریفه(و لکل امة رسول، فاذا جاءرسولهم، قضی بینهم بالقسط، برای هر امتی رسولی است، همینکه رسولشان آمد، درمیان آن امت‏بعدالت‏حکم میشود)، تا آخر چند آیه(۵) و آیه شریفه(فاقم وجهک للدین حنیفا، فطرة الله التی‏فطرالناس علیها، روی دل بسوی دین حنیف کن، که فطرة خدائی است، آن فطرتی که خدا بشر را بدان‏فطرت آفریده) (۶) ،و آیاتی دیگر که از حوادث عظیم آینده اسلام و یا آینده دنیا خبر میدهد، که همه آن‏حوادث بعد از نزول آن آیات واقع‏شده، و بزودی انشاء الله مقداری از آنها را در بحث از سوره‏اسراء ایراد می‏کنیم.
........... ۱ - سوره حجر آیه ۲۲ ۲ - حجر آیه ۱۹ ۳ - نبا آیه ۷ ۴ - مائده آیه ۵۴ ۵ - یونس آیه ۴۷ ۶ - سوره روم آیه ۳۰

وبگردی
(+18) اولین تصاویر از لحظه تکه تکه کردن جسد جمال خاشقجی
(+18) اولین تصاویر از لحظه تکه تکه کردن جسد جمال خاشقجی - با اینکه عوامل اطلاعاتی عربستان، پیش از آغاز عملیات بازداشت و قتل خاشقجی، دوربین‌های امنیتی را از کار انداختند، اما روز گذشته تصاویر زیر در شبکه‌های اجتماعی و همچنین برخی سایت‌های عربی مخالف رژیم سعودی منتشر شده است. هنوز مشخص نیست که این تصاویر، واقعاً مربوط به این جنایت است، یا اینکه آن را شبیه‌سازی و صحنه‌سازی کرده‌اند. و همینطور هیچ مرجع رسمی این تصاویر را تایید نکرده است.
ظریف چه گفت؟ / پولشویی در کشور چگونه انجام میشود؟
ظریف چه گفت؟ / پولشویی در کشور چگونه انجام میشود؟ - داستان دلواپسانی که منافع جناحی را بر مصالح مردم و نظام ترجیح می دهند را ببینید.
فیلم/تغییر محسوس و عجیب ورزشگاه آزادی نسبت به بازی فینال آسیا!
فیلم/تغییر محسوس و عجیب ورزشگاه آزادی نسبت به بازی فینال آسیا! - پس از دیدار پرسپولیس و کاشیما، در اولین بازی برگزار شده در ورزشگاه آزادی تغییرات محسوس و عجیبی نسبت به دیدار فینال آسیا دیده می‌شود.
آتش فشان خاموش / خودروهای گران و بی‌کیفیتی که تحویل نخواهند شد
آتش فشان خاموش / خودروهای گران و بی‌کیفیتی که تحویل نخواهند شد - چرا خودرو سازان با وجود مشکلات عرضه بازهم پیش فروش می کنند؟
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران - سه نفر کنار هم حوالی میدان مادر ایستاده‌اند. زنی قد بلند که موهایش زمینه نسکافه‌ای دارد به هر ماشینی که بلندتر بوق می‌زند نزدیک می‌شود و قیمت را آرام و به سرعت بیان می‌کند. او می‌گوید: «... صد هزار تومان، تو ماشین ۷۰ هزار تومان، گروپ ۳۰۰ هزار تومان و جا هم داریم»، جملات کوتاه و بی‌تفاوت بیان می‌شود. جلوتر دختر کم سن و سالی که شاید ۱۶ سال هم نداشته باشد، ایستاده و از سرما نوک بینی‌اش قرمز شده است، با…
اشراف متواضع!
اشراف متواضع! - افرادی هستند که در دروس زندگی میکنند اما ماشین زیر پایشان پراید است. افرادی که چند ده میلیون از جوجه‌مایه‌دارهای پدرریشو میگیرند که خوب تربیتشان کنند برای مدیر شدن در جمهوری اسلامی و بعد چند هفته در سال هم آنها را می‌برند اردوی جهادی تا از نزدیک ببینند فردا که به لطف جیب پدر در کنکور ترکاندند و مدرک معتبر گرفتند و مدیر شدند قرار است به چه بدبختهای مستضعفی که بخاطر پول نداشتن در آموزش و پرورش رایگان…
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»!
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»! - روز پنجشنبه تصویری در فضای مجازی منتشر شد که قابل تامل بود. زهرا تخشید نوه آیت‌ا... یزدی است که با انتشار تصویری که از دانشگاهش در نیویورک منتشر کرده بود، نوشت: «عکسی که دیروز عصر از دانشگاهم گرفتم با چراغ‌های همیشه روشنش».
روایت تجاوز عجیب به بازیگر لبنانی سریال «حوالی پاییز»
روایت تجاوز عجیب به بازیگر لبنانی سریال «حوالی پاییز» - ماجرای تجاوز به آن ماری سلامه، بازیگر زن عرب سریال تلویزیونی صدا و سیمای ایران.
عکس | همسر جدید نماینده سابق اردبیل در آمریکا
عکس | همسر جدید نماینده سابق اردبیل در آمریکا - «نورالدین پیرموذن» نماینده سابق اردبیل در مجلس شورای اسلامی که سالهاست در آمریکا زندگی می‌کند چند عکس از خود و همسر جدیدش را در اینستاگرام منتشر کرده است.