شنبه ۴ اسفند ۱۳۹۷ / Saturday, 23 February, 2019

قنات میراث فرهنگی و علمی ایرانیان


قنات میراث فرهنگی و علمی ایرانیان
● مقدمه
در دهه های اخیر به برکت و پیشرفت علوم دیگر از جمله زیست شناسی، باستان شناسی و انسان شناسی بسیاری از فرضیه های تاریخی ، بكلی دگرگون شده است، تا اواسط قرن هفدهم تصور بر آن بود كه از عمر كره زمین فقط ۶ هزار سال می‌گذرد حال آنكه امروزه مشخص شده است كه تنها از عمر انسان امروزی یك میلیون و هشتصد هزار سال می‌گذرد و با كشف ابزارهای سنگی و فلزی جدید محاسبات قبلی در مورد عصر سنگ و آهن نیز هزاران سال به عقب برده شده است بعلاوه اینكه در چندین نقطه در خود ایران اسكلت هایی پیدا شده است كه فرضیه مهاجرت اقوام آریایی به ایران را هزاران سال به عقب تر می‌برد و اثبات می كند كه آریایی ها هزاران سال قبل از فلات ایران بسوی شمال مهاجرت و در حدود ۳ تا ۴ هزار سال قبل مجددا به علت سردی و یخبندان طولانی به فلات ایران مهاجرت نموده اند.
● تعریف قنات
كانال زیرزمینی حفر شده توسط انسان كه جهت جمع آوری آب شیرین و انتقال و مدیریت آن به سطح زمین برای مصارف كشاورزی، انسانی و دامی ایجاد شده است را در ایران و در بسیاری از کشورها ، قنات و كاریز می گویند. قنات كلمه ای پارسی معرب شده است.
بسیاری از فلاسفه و جغرافی نویسان اروپایی باستان از ۲۶۰۰ سال قبل تا كنون و بسیاری از مورخین مسلمان و سیاحان قرنهای اخیر به كاریزو قنات در ایران اشاره كرده اند.
تالس ملیتی Thales Melitus (۵۴۶-۶۴۰ قبل از میلاد)، آناكسی ماندر Anaximender (۵۴۶-۶۴۰ ق. م )، فیثاغورس Pythagore ) ) زایش ۶۰۸ پیش از میلاد درگذشت ۵۰۹ ق. م) ، كوسماس ایندیكوپلیوس (۵۰۰-۵۳۵ ق م) ، هكاتوس (Hecataus ۵۰۰ق.م) ، نیاركوس دریاسالار یونانی ( ۲۴۲- ۳۲۵ ق .م) كه سواحل مكران و هرمز تا رود فرات را مورد بازدید قرار داده و ..... بسیاری از این پژوهشگرا ن تاریخ حفر قنات را به دوره هخامنشی نسبت می دهند در حالیكه علم باستانشناسی، مردم شناسی و زبان شناسی رازهای نهفته زیادی را از دوران ماقبل تاریخ برای انسان آشكار نموده است.
● تاریخچه قنات
بیشترین و طولانی ترین و قدیمی ترین قناتهای جهان در فلات ایران قرار دارد بنابر این بی جهت نیست که پژوهشگران باتفاق باور دارند كه بهره برداری از قنات ابتدا در ایران صورت گرفته و سپس در دوره هخامنشی توسط ایرانیان به عمان، یمن و شاخ آفریقا نیز راه یافت آنگاه مسلمانان آنرا به اسپانیا بردند. مهمترین و قدیمی ترین كاریزها در ایران ، افغانستان و تاجیكستان وجود دارد. در حال حاضر در ۳۴ كشور جهان قنات وجود دارد ولی ۴۰ هزار قناتهای فعال موجود در ایران چند برابر بیشتر از مجموع قناتها در سایر كشورهای جهان است. مهمترین قناتهای ایران در استان های كویری خراسان، یزد، كرمان ، مركزی و فارس وجود دارد.
قنات یا كاریز یكی از شگفت‌انگیزترین كارهای دسته جمعی ، تاریخ بشری است كه برای رفع یكی از نیازهای مهم و حیاتی جوامع انسانی، یعنی آبرسانی به مناطق كم آب و تامین آب شرب انسان ، حیوان و زراعت و با كار گروهی و مدیریت و برنامه ریزی به وجود آمده است . این پدیده شگفت‌انگیز آبرسانی از دیر باز و از عصر آهن به عنوان یكی از منابع تامین آب شرب و كشاورزی در مناطقی كه با خطرات خشكسالی در فلات ایران روبرو بوده اند، نقش كلیدی و موثری در نظام اقتصادی و حیات اجتماعی كشور داشته و موجب شكوفائی اقتصاد كشاورزی و ایجاد كار و فعالیت‌های متعدد شهری و روستائی و باعث آرامش مردم بوده است.
برابر مطالب اوستایی و مطابق شاهنامه فردوسی، هوشنگ مخترع آتش و قنات بوده است و جم یاجمشید مخترع لباس، تبر، شمشیر ، بیل و ادوات كشاورزی است می دانیم كه شاهان پیشدادی بر اساس داستانهای شفاهی تا دوره زرتشت و فردوسی در میان مردم رواج داشته این داستانهای شفاهی ریشه ۷ تا ده هزار ساله دارد.
در وندیداد كه زرتشتیان آن را كتاب الهی می دانند چنین جملاتی وجود دارد:
“ سوگند یاد می كنم به جاری كردن آب خنك در خاك خشك ( كاریز) و عمارت راه و سوگند یاد می كنم به زراعت و كاشتن درخت میوه”.
هرودت آورده است كه آناهیتا خدای آب نزد ایرانیان از آن بابت مقدس است كه آبهای روان را جاری می كند و سبزی و خرمی ایجاد می كند و چون آب پاك است نباید آلوده شود.
در فرهنگ باستان ایران سرو نماد اهورا مزدا و نخل و بعدها شکل صلیبی آن، نماد میترا و نیلوفر نماد آنا هیتا بوده است، بنا بر این كاشت درخت و دایر نمودن پردیس ( فردوس، ) یا باغ امری بسیار مقدسی بوده است.
بر اساس كتب تاریخی در كاشمر درخت سرو مقدسی بوده است و مردم به آن پارچه گره می زدند ،آنرا تزیین می كردند و حاجت می طلبیدند ولی به امر خلیفه متوكل عباس آن را بریدند و تنه آن را به بغداد ( بغ+ داد) بردند مردم نسبت به این عمل غیر شرعی نفرین كردند و چون خبر مرگ این خلیفه را شنیدند مسرور شدند و پنداشتند كه كه او سزای عمل خود دیده است، هنوز در بسیاری از مناطق ایران از جمله در در دهستان زیبد گناباد درخت سرو چند هزار ساله زیبد را مقدس می شمارند و تنه اصلی نخل مراسم محرم را از سرو درست می كنند و با سرو نیز آنرا تزئین می کنند سرو زیبد و نخل درب صوفه كه گفته می شد بر قبر پیری و یا عارفی روییده اند نمونه های اینگونه تقدسهای بجا مانده از دوران قبل از اسلام بود كه در حال حاضر از سال ۱۳۵۷ نذر كردن و آش نذری پختن در این دو مكان منسوخ شده است.
پولیپیوس مورخ یونانی سده سوم پیش از میلاد متذكر شده است كه در زمان هخامنشیان آن كس كه كاریزی حفر یا زمینی را آباد می كرد یا كاریز خشكی را بازسازی می نمود مالیات ۵ نسل بر او بخشوده می شد. در سیاحتنامه فیثاغورس به باغهای مصفا كه با دولاب آبیاری می شده اشاره شده كه داریوش و كوروش خود ساعتی را در آن به كشاورزی می پرداخته است.
ایرانی ها در كندن كاریز و كانل مهارت خاصی داشتند در مورد حفر كانال سویز ، در موزه باستان قاهره سنگ نوشته ای نگهداری می شود ( نگارنده شخصاً از آن عكس گرفته ) كه بخش اعظمی از نوشته های آن از میان رفته ولی بخشی از آن چنین است: من داریوش به همراه پارسی ها مصر را گرفتم امر كردم این كانال رابكنند تا از نیل مصر به دریای پارس بروند .
آقای گوبلو ، دانشمند فرانسوی‌ كه حدود بیست سال در ایران اقامت داشته و در زمینه آب در ایران كار كرده است و موضوع دكترای خود را قنات انتخاب می‌كند و با سفرهای متعدد به مناطق مختلف جهان و با استفاده از ۵۳۴ منبع علمی، تحقیقی كتاب یا تز دكترای خود را تحت عنوان « قنات فنی برای دستیابی به آب در ایران » نوشته است او در این کتاب ثابت می‌كند كه قنات اختراع ایرانیان است و دهها قرن هم قدمت دارد در حالی كه چینی‌ها فن قنات را تازه چند قرن پس از ایرانیان آموخته‌اند.
پس از اسلام ، دیلمیان و سامانیان در پیشرفت آبیاری در ایران كوشیده و در دوره صفویان نیز به سدسازی و آبیاری و كندن قنات‌ها و لایروبی قنات‌های موجود توجه واقع شد. در دوره قاجار، تجدید حیات قنوات به خصوص ، با گزینش تهران (طهران) ، به عنوان پایتخت جدید كشور از سوی آقامحمدخان قاجار تسهیل شد. در دوره پهلوی قنات‌های جدید به دلیل افزایش جمعیت و كمبود آب به طور مشخص، ساخته نشد و در عوض ، كانالی به طول ۵۳ كیلومتر از رودخانه كرج به سوی تهران كشیده شد. که این کانال آب مشکلات بهداشتی فراوانی ایجاد نمود و بویژه باعث شیوع سریع بیماری وبا در چند نوبت شد. در این برهه به دلیل تمایل به مدرنیزه كردن تجهیزات كشور، از جمله در زمینه آب به سوی فنون جدید روی آوردند. اما به زودی بعضی الزامات جغرافیائی و شهری ثابت كرد كه نمی‌توان از مزایای فنون قدیم چشم‌پوشی كرد و سدهای مدرن نیز نمی‌توانند به هیچ وجه، جایگزین بهره‌برداری از آبهای زیرزمینی و كاریزی شوند. تا حدود ۵۰ سال پیش، قبل از آنكه سیستم آبرسانی به شكل امروزی ایجاد شود، آب آشامیدنی و مصرفی مردم، از طریق قنات‌هایی تامین می‌شد كه نوع معماری و مهارت در ساخت آنها، شهره جهانیان بود و مشخصه ذوق و ابتكار مردم ایران زمین به شمار می‌رفت. نیاز به انتقال آب از مناطق پر آب به سایر مناطق، موجبات طرح‌ریزی و اجرای ساخت و ساز قناعت‌ها را به شكلی استثنائی و ماندگار فراهم آورد.
اكتشافات باستان شناسی بخوبی ثابت می كند كه تغییرات آب و هوایی و از جمله تغییر مسیر رودخانه ها توانسته است باعث نابودی کامل و یا مهاجرت تمامی ساكنان یك منطقه (مانند اقوام اولیه شمال آفریقا) و در ایران مانند شهر سوخته در زابل شود اما در مناطقی مانند گناباد مردم سخكوش پس از یك دوره خشكسالی و یا تغییر آب و هوایی بجای مهاجرت به حفر چاه و قنات مبادرت كردند.
بر اساس تاریخ بلعمی، بهرام چوبین برای جنگ با شا بشاه در بلخ از مسیر اهواز . تبس جنابذ( گناباد) به بلخ رفت. بر اساس كتاب فتوح البلدان البلاذری ص ۴۴۳ یزدگرد پس از حمله اعراب به اصفهان، استخر فارس، كرمان و سیستان رفت و از آنجا به سویی خراسان و مرو عزیمت نمود ماهویه مرزبان مرو نیزك ترخان را به جنابذ به استقبال او فرستاد او یكماه نزد یزدگرد بود و از دختر شاه خواستگاری نمود اینكار را بر شاه سخت گران آمد كه به جنگی خونین منجر شد آنگاه شاه به مرو رفت و توسط آسیابانی به قتل رسید. ابوالفداء در تقویم البلدان و ابن حوقل ۳۳۱ قمری در صوره الارض ص ۱۸۰ و استخری متوفی ۳۴۶ قمری در مسالك و الممالك ص ۲۲۳ و ابوزید سهل بلخی متوفی ۳۲۲ قمری در صور الاقالیم از كاریز جنابد ینابذ نام برده اند اما ناصر خسرو در مسیر تبس به تون چنین می گوید : و چون از شهر تون برفتیم( ۲۱ ربیع الاخر ۴۴۴ ) قمری آن مرد گیلكی مرا حكایت كرد كه وقتی ما از تون به گنابد می رفتیم، دزدان بر ما غلبه كردند، چند نفر از بیم خود را در كاریز افكندند از آن جماعت یكی را پدری مشفق بود ، بیامد و یكی را به مزد گرفت و در آن چاه گذاشت تا پسر او را بیرون آورد چندان ریسمان و رسن كه آن جماعت داشتند حاضر كردند و مردم بسیار بیامدند ۷۰۰ گز رسن فرو رفت تا آن مرد به بن چاه رسید. رسن در آن پسر بست و او را مرده بر كشیدند و آن مرد چون بیرون آمد گفت كه آبی عظیم در این كاریز روان است و آن كاریز چهار فرسنگ می رود و آن را گفته اند كه كیخسرو فرموده است كردن.”
در حال حاظر عمیق‌ترین قنات ایران، قنات قصبه گناباد با حدود ۳۴۰ متر عمق مادر چاه آن است ، طولانی‌ترین قنات در منطقه یزد است با طول در حدود ۱۰۰ كیلومتر‌ پرآب ترین قنات ایران ، قنات آكبرآباد فسا است و عجیبترین قنات ایران قنات دو طبقه مون اردستان است كه حدود ۸۰۰ سال پیش احداث شده این قنات چاه‌های مشترك ولی مادر چاه‌های متقاوت و مظهر متفاوت دارد. قناتهای تهران و ری كه دشت ورامین را آبیاری می كردند تا ۳۰ سال قبل جزء پر آب ترین قناتهای دنیا بودند ولی در ۲۰ سال گذشته بدلیل تخریب ماد چاهها و عدم لایروبی از رونق افتاده اند. این قناتها عموماً حفر آنها به دوره صفوی و قاجاریه برمی گردد. در تهران حدود ۳۰۰ قنات وجود دارد كه بعضی از آنها یكدیگر را بصورت ضربدری قطع می كنند قناتهای تهران در منطقه محمود آباد بدلیل خاكبرداری های زیاد كوره پزخانه ها و بدلیل عمق كم به صورت روباز مسیر خود را تا ورامین ادامه می دهند.دو عدد از این قناتها در محمود آباد تهران بدلیل خاكبرداری در سال ۱۳۵۵ به هم وصل شدند و حجم زیاد آب تخریبهای زیادی را بوجود آورد تا اینكه با وسایل مكانیكی این دو قنات مجدداً از هم جدا و به مسیر اصلی اولیه هدایت شدند اما در سالهای اخیر، مادر چاههای این قناتها در مناطق مسكونی واقع شده اند و بسیاری از آنها بر اثر سیلاب یا دخالت انسان پر شده اند وكسانی برای بازسازی و تامین هزینه آنها پیش قدم نشده است و این قناتها بكلی خشك شده و بلا استفاده شده اند. در حال حاضر در ایران حدود ۴۰۰۰۰ قنات به طول ۲۷۲۰۰۰ كیلومتر وجود دارد كه فقط در استان خراسان ۷۲۳۰ رشته قنات با آبدهی ۱۸۵۰۰۰۰۰۰۰ سانتی متر مكعب در ثانیه وجود دارد یعنی ۹ برابر ذخیره سد كرج و ۱۴۰ برابر ذخیره سد طرق وجود دارد در تهران ، دست كم ۳۰۰ رشته قنات شناخته شده، خفته‌اند. كه طول بعضی از آنها ۱۸۰۰۰ متر می‌رسد.● نقش قنات در شكل‌گیری تمدنها و پیدایش دولت و توسعه اقتصادی
بر اساس حقایق تاریخی قناتهاو سرچشمه ها اولین پایه و اساس مدنیت، مدیریت و كار جمعی هستند، ماركس معتقد است كه جوامع آسیایی بدلیل شرایط جغرافیایی و نیازی كه به مشاركت در امر مدیریت آب (تهیه ، توزیع، نگهداری و مرمت قناتها) داشتند مجبور به انتخاب رئیس و رهبر شدند و نیاز به اینگونه كارهای دسته جمعی پایه و اساس تشكیل حكومت بوده است. فیثاغورس Pythagore ) ) زایش ۶۰۸ پیش از میلاد درگذشت ۵۰۹ ق. م) یكی از ۷ فیلسوف جهان باستان كه فلسفه را از تالس و آناگزیماندر و از مصریان و مغهای ایرانی فرا گرفته است و در حمله کمبوجیه (كامبیز ) در مصر اسیر و به بابل آورده شد سپس به شوش رفت و در معیت داریوش از پارسه گراد و تخت جمشید بازدید كرد شاید سیاحتنامه او اولین كتابی است كه به خلیج فارس و قناتهای ایران و اسبهای تربیت یافته برای كشیدن گاریهایی كه برای قصر شاه آب حمل می كرده اند و تشكیلات اداری سازمان یافته ایرانیان اشاره كرده است. گیرشمن محقق فرانسوی نیز وظیفه اصلی دولت مقتدر و امپراتوری هخامنشیان را حفر قنات و تهیه و تقسیم آب دانسته است. پرفسور لمبتول و خواجه نظام الملك نیزوظیفه اصلی دولت ایران را تهیه و تقسیم عادلانه آب دانسته اند هرودوت نیز نظرات مشابهی دارد .
اهمیت این شبكه مهم آبرسانی در زندگی مردم این مرز و بوم آنچنان است كه داستانهای زیادی از چگونگی به وجود آمدن قنات بر سر زبانها است و در اكثر جاها از تشابه عجیبی برخوردار است و نشان می‌‌دهد كه پدیده قنات در فرهنگ ایران جایگاه ویژه‌ای دارد. در این داستانها گاه ساخت قنات را به شخصیت‌های محلی خاص نسبت داده‌اند و گاه آنها را به شخصیت‌های اساطیری منسوب داشته‌اند . از جمله می‌توان به گفته ناصر خسرو در كتاب سفرنامه اشاره داشت كه می‌گویند قنات سگزآباد و قنات گناباد ساخته كیخسرو كیانی است.
استفاده از آب قنات، مستلزم تقسیم آب آن به شیوه‌ای عادلانه است به طوری كه هر سهام‌داری از نوع تقسیم رضایت داشته باشد. واین نیاز موجب اختراع ساعت آبی یا فنجان آب شده است كه اولین دستگاه سنجش دقیق زمان بوده است.
● سازمان قنات
كاریز همانند یك شركت تعاونی سهامی و محصول یك كار جمعی بوده است ابتدا هیئت موسس اقدام به برنامه ریزی برای حفر چاهها و اتصال آنها به همدیگر می كردند روزی كه كاریز افتتاح می شد مرحله بعد كه مدیریت توزیع و نگهداری است شروع می شد، بطور كلی تقسیم و توزیع به دو شیوه انجام می‌گیرد:
۱) تقسیم زمانی آب ، تقسیم زمانی آب در قناتهایی كه سهامداران محدود و خاصی داشتند براساس شبانه‌روز انجام می‌گیرد كه در گذشته براساس گردش خورشید و ستارگان بود ولی بعدها ساعت جای آنها را گرفت تقسیم آب در شبانه‌روز در كاریزهای با سهامداران عام ، براساس واحدهای كوچكتری صورت می‌گرفت كه در مناطق گوناگون دارای نام‌های خاصی است . از جمله می‌توان به طاق ، نیم طاق، سرجه ، دانگ ، طسوج، نیچه و …. اشاره داشت. شمارش دقیق تر این واحدها با فنجان صورت می گرفته است . هیئت موسس كه مدیران و مهندسان و كارگران كاریز بودند خود بخشی از سهامداران اولیه بودند و سپس سهامداران دیگری نیز در قنات شریك می شدند سهام بر اساس فنجان تعین می شد فنجان كاسه ای مسی و مدرج بود كه ته آن روزنه ای به قطر بند انگشت كوچك داشت این فنجان را در داخل یك دیگ قرار می دادند و هر موقع كه فنجان پر آب شده و با غوطه ور شدن به كف دیگ بر می خورد بلافاصله فنجان را خالی از آب نموده و مجدداً بر روی آب دیگ قرار داده و با هر بار پر شدن فنجان یك تشله سنگ را در كنار دیگ می گذاشتند و در پایان تعداد و شمارش سنگها نمایانگر تعداد فنجانهایی بود كه فرد از آب قنات استفاده كرده است. هر قنات فنجان خاص خود را داشت و فنجان ها چون دست ساز بودند استاندارد یكسانی برای تمام كشور وجود نداشت. پس از اختراع و رایج شدن ساعت های امروزی میر آبها هر فنجان را بر اساس ساعتهای فعلی محاسبه نمودند و كم كم فنجان یا اولین ساعت های زمان به كنار گذاشته شد مثلاً بر اساس ساعت های فعلی معلوم شد كه هر فنجان در قنات زیبد ۷ دقیقه و هر فنجان ۷ دونگ یعنی هر دونگ ۱ دقیقه بوده است.
مدیریت توزیع معمولاً در ساختمانی دو طبقه در بلند ترین نقطه مسكونی شهر یا روستا واقع می شد كه میرابها بطور ۲۴ ساعته و بصورت كشیك و چشم دوخته به فنجان در آن اقامت داشتند آبیاری بر اساس مدار یا چرخش ۱۵ یا ۳۰ روز از یك منطقه شروع می شد و كسانیكه در آن منطقه آب و زمین داشتند به ترتیب حركت آب در مدیریت آب كه خانه فنجان نامیده می شد حاضر می شدند و به نوبت به سر آب می رفتند و آب را از نفر قبلی تحویل می گرفتند عموماً برای اینكه میر آب دقیقاً زمان تحویل و تحول آب را بداند و میزان شمارش فنجان را تعیین كند كسی كه آب را تحویل دیگری می داد باید لحظه تحویل به دیگری با صدای بلند و با جار زدن حرفی قراردادی كه از شهری به شهر دیگر متفاوت بوده است را جار می زده است میراب با شنیدن این صدا شمارش فنجان را برای فرد بعدی شروع می كرده است. معمولا همیشه در خانه فنجان تعدادی از افراد حضور داشتند ولی نگهداری فنجان و حساب و كتاب سهامها بر عهده میراب بوده است هر میراب حساب كتاب را كه با شمارش فنجانها با تعدادی سنگ ریزه یا تشله انجام می شد به میراب بعدی تحویل می داده است هر كاریز حد اقل دو میراب اصلی و چند خرده میراب داشته است. میرابها دقیقاً از طلوع آفتاب تا غروب و از غروب تا طلوع آفتاب را بر حسب فنجان محاسبه می كرده اند و بر اساس همین فنجان طولانی ترین وكوتاه ترین شب و روزها تعیین می شده است در بسیاری از مناطق موقع اذان ها را نیز با فنجان كه دقیقاً نقش ساعت امروزی را داشته است تعیین می كردند.
در تقسیم حجمی آب از واحدی بنام سنگ یا سنگ آب استفاده می‌كنند كه در مناطق گوناگون میزان آن متفاوت است مثلاً سنگ تهران با سنگ قزوین از نظر میزان تفاوت دارد. این واحد خود به واحدهای كوچكتری مانند سیر تقسیم می‌شود. از نظر این كه آب قنات به تمام افرادی كه در قنات سهم دارند برسد مجبور به تعیین مدار گردش آب می‌شوند.
قنات و آب انبارها كه در سراسر كویر ایران آرامش و لذت را بر كام مسافران خسته و كاروانهای و حیوانات می نشاندند عامل مهمی در بقای تنوع زیست محیطی و حفظ گونه های مختلف حیوانات و گیاهان بودند. نگارنده بارها در سالهای ۱۳۵۰ تا ۵۳ شاهد استراحت آهوها ، بز كوهی و روباه در سایه های آب انبارهای كویری در دشت زیبد بوده ام این آب انبارها به گونه ای بود كه هم انسان و هم حیوان می توانست از آب آن استفاده كند این آب انبارهای صحرایی در آواخر زمستان توسط افراد نیكوكار از سیلابها پر می شد و راه پله های آن بگونه ای بود كه حیوانات براحتی از آن پایین می رفتند و آب می نوشیدند این آب انبارها نمادی از فرهنگ انسانی و اخلاق نیك ایرانی نسبت به حیوانات بود افسوس كه با از میان رفتن این آب انبارها دیگر از آن آهوان و خرگوشها و گورخرهای زرد دشت زیبد و كوهای براكوه خبری نیست.
● قنات و صنعت گردشگری
قنات ها رمز و رموز زیادی را در خود دارند و و درسهای زیادی در خصوص آداب و رسوم و عقاید گذشتگان را می توان از روی آن فهمید درس پشتكاری ، همیاری و تعاون و دور اندیشی و انجام كارهای پر هزینه برای بازدهی و استفاده نسلهای آینده و اعتقاد و تقدس آب و نور و كشاورزی از درسهایی است كه از حفركنندگان قنات می توان آموخت.
باتوجه به این كه تمام این قنات‌ها به دست كاوشگران زحمتكش بی‌نام و نشان این سرزمین با كمترین امكانات و بیشترین خطرات حفر شده‌اند، مبین بزرگترین سرمایه‌های و در حكم گنجینه‌های با ارزش، مفاخر ملی و میراث فرهنگی كشور ماست كه حاصل هزاران سال تلاش، تجربه و ممارست انسانها است.
وجود قنات های كهن و باستانی در گناباد و یا هر شهر کهن دیگری این فرضیه را تقویت می كند كه روزگاری در این شهرها یك تمدن و فرهنگ غنی و یك پایگاه حكومتی مقتدر و مدبر وجود داشته است حفر قناتی به طول ۳۳ كیلومتر یك مدیریت و حكومت مقتدر و یك دوره ثبات و آرامش و عدالت را می تواند نشان دهد.
بر اساس آمار منتشره از سوی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۶ تعداد ۸۴۲ میلیون جهانگرد در دنیا سفر کرده‌اند.
جهانگردی یكی از مهمترین صنعت ها است و تا سال ۲۱۰ بیش از ۴۳% اشتغال جهان و بیشترین درآمد به بخش توریسم مربوط خواهد شد. جهانگردی در میان مسلمانان نیز اهمیت زیادی دارد چنانكه در ۲۶ آیه قرآن مردم تشویق به مسافرت ( سیروا فی الارض) شده اند. درآمد سالانه توریسم در حال حاظر ۶۰۰ میلیارد دلار است كه هرسال فزونی می یابد سهم ایران از این مبلغ تنها ۲۰۰ ملیون دلار است در حالیكه تركیه در همسایگی ما و مصر دو كشور مسلمان هركدام سالانه بیشتر از ۱۰ میلیارد دلار درآمد توریستی داشته و تنها ۴۵۰ هزار ایرانی سال گذشته به تركیه مسافرت كرده اند و جمعاً ۳ ملیون ایرانی سالانه به خارج سفر می كنند تعداد خارجیهایی كه به ایران می آیند هنوز به ملییون نرسیده این در حالی است كه ایران بدلیل تنوع آب و هوایی، اقلیمی ، قومی ، فرهنگی و تاریخی مقام پنجم میراث فرهنگی جهان را دارد. از نظر جهانگرد در ردیف ۶۷ قرار دارد. تبلیغات منفی رسانه های بیگانه ، عملكرد منفی و برخورد منفی و بعضی سختگیری ها و ترس از نفوذ فرهنگی توریست و توهم اینكه توریست در ایجاد فساد و فحشاء نقش دارد و مسائلی از این قبیل از عوامل بازدارنده گسترش صنعت توریسم در ایران است. قنات های مناطق حاشیه كویر ایران را می توان به یكی از جاذبه های منحصر به فرد جلب محققین و توریستهای غربی و یا اسلامی تبدیل نمود.

محمد عجم

مطالب مرتبط

توسعه فن آوری آب شیرین کن، راهی برای مبارزه با کمبود آب

توسعه فن آوری آب شیرین کن، راهی برای مبارزه با کمبود آب
محدودیت آب شیرین در جهان و افزایش جمعیت از یک‌سو و آلودگی منابع سطحی و زیرزمینی از سوی دیگر نگرانی عمده‌ای را برای دست‌اندر کاران بخش آب به‌وجود آورده است. با توجه به این‌که در آینده موقعیت منابع آب بسیار در خطر است، باید برای مقابله با کمبود آب راه‌ کارهای اساسی را پیش‌بینی نمود.
خوشبختانه کسانی‌که در کنار دریا زندگی می‌کنند حداقل بر این باور هستند که می‌توان آب‌شور را تصفیه و از آن استفاده کرد ولی کسانی‌که از آب شور هم دور می‌باشند باید بیشتر از ساحل‌نشینان منتظر عواقب ناشی از کمبود آب باشند.
صحبت از شیرین کردن آب شور سال‌های سال است که نظر کارشناسان و متخصصین را به خود جلب کرده است، ولی تا امروز این حرکت به‌سختی و با هزینه‌های بسیار هنگفتی انجام شده است که برای کشورهائی که تاکنون با بحران مواجه نشده‌اند، مقرون به‌ صرفه نبوده و در این راه کمتر تلاش کرده‌اند.
گفتگو با مدیر عامل شرکت فن نیرو و در یک فضای کاملاً حرفه‌ای صورت گرفت: این حرفه‌ای بودن یکی از لحاظ قدمت این شرکت در بحث فرآیند آب شیرین‌کنی بود و دیگری از بعد اشراف مدیر عامل این شرکت به فرآیند آب شیرین‌کن شرکت فن نیرو و اولین شرکت دارنده دانش فنی طراحی و ساخت آب شیرین‌کن در ایران است که از سال ۱۳۷۳ فعالیت خود را آغاز نموده است به‌همین منظور با مهندس جهانگیر عسگری گفتگوئی ترتیب داده‌ایم که با هم می‌خوانیم.
● لطفاً در ابتدا ضمن ارائه تعریفی از آب شیرین کن‌ها، فرآیند آن را توضیح دهید؟
دستگاه آب شیرین‌کن به‌منظور انجام فرآیند آب شیرین‌کن (نمک‌زدائی) طراحی و ساخته می‌شود. فرآیند آب ‌شیرین‌کن فرآیندی است که به‌منظور خالص‌سازی آب دریا برای مصارف آشامیدنی و صنعتی به‌کار می‌رود و منجر به تصفیه آب‌شور و خارج شدن نمک و املاح از آن می‌گردد. به این فرآیند همچنین نمک‌زدائی نیز گفته می‌شود. این فرآیند می‌تواند به‌طرف مختلفی صورت گیرد، اما نتایج حاصل از همگی آنان این است که آب‌شور و بدمزه و یا آب دریا تبدیل به آب خالص می‌گردد که در مصارف خانگی و عملیات ضدعفونی سازی آب مورد استفاده قرار گیرد. این شیوه یعنی شیرین‌سازی آب دریا سریعاً تبدیل به یک منبع عظیم تولید آب آشامیدنی در بسیاری از مناطق جهان گردیده است.
● چه تعداد آب شیرین‌کن در حال حاضر در جهان فعال هستند و کدام قاره جهان بیشتر از این فرآیند استفاده می‌کند؟
طبق آمار سال ۱۹۹۲ بیش از ۷۵۰۰ آب شیرین‌کن در جهان موجود می‌باشد، که حدود ۰۶% آن‌ها در خاورمیانه قرار دارد و بزرگترین آب شیرین‌کن جهان با ظرفیت تولید ۴۸۵ هزار متر مکعب در روز در کشور عربستان‌سعودی وجود دارد. همچنین ۲۱% از آب شیرین جهان در کشور آمریکا تولید می‌شود. که بیشترین تولید در حوزه دریای کارائیب و فلوریدا قرار دارد.
با آن که ۰۷% از سطح کره زمین با آب پوشانده شده است، ولی فقط ۲/۵% آن آب شیرین است و ۹۷/۵% بقیه آب‌شور است. از بین آب‌های شیرین نیز در حدود ۰۷% آن به‌صورت یخ‌های دائمی و غیر قابل دسترس در قطب‌ها و قله کوه‌ها و مناطق مرتفع قرار دارد. از ۰۳% باقیمانده نیز فقط در حدود یک درصد آب در دسترس و قابل استفاده است و بقیه آن در سفره‌های زیرزمینی بسیار عمیق و دور از دسترس قرار دارد.
● بیشترین آب شیرین موجود در جهان در کدام منطقه واقع شده است و آیا برابری نسبی در توزیع آب‌های شیرین دنیا وجود دارد؟
توزیع آب شیرین در دسترس در جهان یک توزیع یکنواخت و هماهنگ نیست. همچنین به‌دلیل توزیع غیر یکنواخت جمعیت در جهان در برخی مناطق که جمعیت زیاد و میزان آب در دسترس کم دارند بحران آب به‌صورت جدی و تهدیدآمیز زندگی افراد را به مخاطره انداخته است. در بین قاره‌های جهان آسیا ۰۶% جمعیت و ۶۳% منابع آب شیرین، اروپا ۳۱% و ۸% منابع آب شیرین، آفریقا ۳۱% جمعیت و ۱۱% منابع آب شیرین، آمریکای جنوبی ۶% جمعیت و ۶۲% منابع آب شیرین، آمریکای شمالی ۸% جمعیت و ۵۱% منابع آب شیرین و اقیانوسیه ۱% جمعیت و ۵% منابع آب شیرین کل دنیا را دارا می‌باشند. بیشترین سرانه آب شیرین در دسترس در ایسلند به‌میزان ۶۰۹،۳۱۹ متر مکعب در سال و کمترین آن در کویت به‌میزان ۸ متر مکعب در سال می‌باشد.
● وضعیت منابع آبی منطقه خودمان یعنی خاورمیانه به‌چه صورت است؟ آیا در منطقه با بحرانی به‌نام بحران آب‌روبرو هستیم؟
یکی از شاخص‌های بحران آب، نسبت میزان آب مصرفی به‌کل منابع آب تجدید شونده در یک منطقه است و در صورتی که این نسبت از ۴% بیشتر باشد، آن منطقه در بحران آب به سر می‌برد.
آب در خاورمیانه همواره آثار مهمی در پی داشته است کمبود آب مصرفی یکی از مهمترین عوامل تنش‌ها و درگیری‌های درون منطقه‌ای است. منابع آب این منطقه اعم از نزولات جوی و آب‌های موجود در سطح و اعماق زمین از دو بعد کمیت و کیفیت مورد توجه است.
در خاورمیانه میزان بارش با دور شدن از دریای مدیترانه به سمت شرق و جنوب کاهش می‌یابد. در منتهی‌الیه شمال منطقه، در طول سواحل دریا سیاه و دریای خزر در تمام طول سال بارش‌های مکرر ادامه دارد. از میان کشورهای خاورمیانه تنها دو کشور ترکیه و لبنان فاقد مناطق فوق‌العاده خشک می‌باشند. در مقابل بیش از سه چهارم کل زمین‌های مصر و عربستان، مجموع نزولاتی که سالانه دریافت می‌کنند کمتر از ۲۰۰ میلیمتر است.
● وضعیت رودخانه‌های خاورمیانه به‌چه صورت است؟ آیا این رودخانه‌ها نمی‌توانند کفاف نیاز روزمره ساکنین کشور خود را بدهند؟
رودخانه‌ها از شریان‌های حیاتی آب منطقه هستند. در اکثر مناطق، رودخانه‌ها، رودهای فصلی هستند که مدتی از سال خشک می‌باشند. این مناطق شامل مرکز ایران، تمامی عربستان، فلات مرکزی سوریه، شبهه جزیره سینا و شمال آفریقا به جز دره و دلتای نیل می‌باشد.
رودهای دائمی را می‌توان در مناطقی یافت که دارای باران‌های بیشتری هستند. به‌گونه‌ای که می‌توان گفت محدوده این وردها به سواحل شمال غربی خلیج‌فارس و سواحل شرقی دریای مدیترانه محدود است. از میان این رودها فقط نیل، دجله و فرات را می‌توان با مقیاس جهانی رود بزرگ نامید.
کشورهای حاشیه جنوب خلیج‌فارس دچار کمبود آب اعم از نزولات آسمانی، آب‌های سطحی زیر زمینی هستند.
عوامل دیگری نظیر رشد جمعیت، سوی مدیریت، طرح‌های غر منطقی و آلودگی منابع بر دامنه بحران آب در این مناطق افزوده است. منابع آب کشورها را عمدتاً چشمه‌ها، آب‌های کمیاب زیرزمینی و گاه چشمه‌های زیر دریائی تشکیل می‌دهند. به‌همین‌ دلیل کشورهای این منطقه ناگزیر به شیرین‌سازی آب دریا، خریداری آب از دیگر کشورها و یا تأمین آب به روش‌های پرهزینه دیگری از این دست هستند.
در حوزه رودهای دجله و فرات با وجود آب مازاد بر نیاز، بحران آب وجود دارد. علت این بحران مشکل مدیریت تسهیم و طرح‌های توسعه است که به‌بروز اختلافات جدی بین سه کشور ترکیه، عراق و سوریه منجر شده است.
حوزه رود اردن دیگر حوزه رودخانه‌ای در خاورمیانه است که در بحران آب به سر می‌برد. روداردن در مقیاس جهانی رود کوچکی به‌شمار می‌رود ولی در منطقه جغرافیائی کوچکی بزرگترین مشکلات و منازعات سیاسی بر سر آب را به خود اختصاص داده است. طرف‌های درگیر بر منابع این رود اسرائیل، اردن، سوریه، لبنان و فلسطین می‌باشند که در حال حاضر اسرائیل با طرح تغییر مسیر رود بیشترین سهم را از ین رود به‌خود اختصاص داده است.
● وضعیت اقلیمی ایران به چه ترتیب است؟ حوضه‌های آبریز ایران چه وضعیتی دارند؟
از لحاظ اقلیم‌شناسی ایران جزء مناطق خشک جهانی طبقه‌بندی شده است. اما این سرزمین به‌علت گستردگی و تغییرات ارتفاع دارای اقلیم‌های مختلفی بسیار از خشک تا بسیار مرطوب را می‌باشد... بارندگی از بیش از ۲۰۰۰ میلیمتر در حوزه غربی دریای‌خزر تا کمتر از ۲۵ میلیمتر در کویرلوت متفاوت است. آمار متوسط بارندگی در ایران ۲۵۶ میلیمتر است. قسمت اعظم شرق و جنوب شرق ایران بارشی کمتر از ۱۰۰ میلیمتر در سال دارند. اقلیم خشک ایران حدود ۰۶% مساحت کشور را در بر گرفته است. حوضه‌های آبریز کشور به ۶ منطقه، ۳۰ حوضه اصلی و ۱۴۸ زیر حوضه تقسیم شده است. بارندگی در ایران بر اثر جریانات مرطوب مراکز کم فشار غربی است که به مدت هفت ماه از سال از اواسط مهر تا نیمه اردیبهشت در کشور صورت می‌گیرد.
● سرانه آب شیرین قابل دسترس در ایران چقدر است و این‌که با توجه به رشد فزاینده جمعیت در ایران، آیا در آینده با بحران روبرو نخواهیم شد؟
سرانه آب شیرین قابل دسترس در ایران ۱۹۷۰ متر مکعب در سال است. طبق پیش‌بینی‌ها این سرانه ۱۴۰۰ با جمعیت احتمالی ۱۰۰ میلیون نفر به ۱۰۰۰ تا ۱۳۰۰ متر مکعب در سال می‌رسد که از نظر معیارهای جهانی به‌عنوان وضعیت بحرانی شناخته شده است. البته امروزه با استفاده بهینه از منابع آب بسیاری از کشورها با سرانه کمتر از ۸۰۰ متر مکعب در سال نیز برنامه‌های توسعه ملی خود را به پیش می‌برند.
از ۹۲ میلیارد متر مکعب متوسط آورد رودخانه‌ای کشور ۵۱ درصد در ۱۲ رودخانه بزرگ کشور جاری است که ۲۱ درصد آن در سه رودخانه کارون، دز و کرخه می‌باشد.
تجمع آب‌های سطحی نیز در سه ناحیه جنوب و جنوبی‌غربی، شمال غرب و شمال کشور است. کیفیت آب‌های زیرزمینی با ملاحظه شاخص ”املاح محلول در آب“ در قسمت اعظم شرق، شمال شرقی، جنوب شرق و مرکز ایران بیش از ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ میلیگرم در لیتر است که در مقایسه با میزان مناسب برای آب شرب (۰۰۵ میلی‌گرم در لیتر) وضع مطلوبی نیست.
مصرف آب کشور در سال ۱۳۸۰، ۱/۳۹ میلیارد متر مکعب بوده که بیش از ۰۹% آن مربوط به بخش کشاورزی بوده است. براساس ادامه روند کنونی در سال ۱۴۰۰ مقدار آب مورد نیاز ۱۳۰ میلیارد متر مکعب خواهد بود که تأمین این میزان آب از منابع آبی تجدیدپذیر کشور امکان‌پذیر نخواهد بود.
از مجموع ۹۳ میلیارد متر مکعب نیازهای آبی کشور ۳۲ میلیارد متر مکعب آن (۵۴ درصد) از طریق آب‌های سطحی و ۵۱ میلیارد متر مکعب آن (۵۵ درصد) از طریق آب‌های زیرزمینی تأمین می‌شود.
به‌رغم محدودیت ذاتی آب و توزیع نامناسب زمانی و مکانی آن در کشور، استفاده از این منابع ذاتاً با ارزش و غیر قابل جایگزین و به لحاظ سرمایه‌گذاری برای استحصال پرهزینه با کارائی بسیار پائینی انجام می‌گیرد.
● آب شیرین تنها در چه مناطقی از ایران قابل استفاده است و این‌که هم‌اکنون شرکت فن نیرو از طریق چه فرآیندهائی، امر آب شیرین‌کنی را انجام می‌دهد؟
شرکت فن نیرو و اولین شرکت دارنده دانش فنی طراحی و ساخت آب‌شیرین کن در ایران است. که می‌تواند با ظرفیت‌های مختلف آب شرب و یا آب‌مقطر صنعتی را در جهت نیاز مصرف کنندگان از منابع آب‌شور دریاها و آب‌های لب‌شور تأمین نماید.
آب شیرین‌کن در هر مکانی که منابع آب دارای املاح و ناخالصی‌ها، آب شور و آب لب‌شور وجود داشته باشد و منابع آب شیرین مورد نیاز محدود باشد قابل استفاده است. با توجه به وضعیت اقلیمی ایران بیشترین کاربرد آب شیرین‌کن در مناطق جنوبی کشور است.
به‌طور کلی ۵ فن‌آوری به منظور خارج کردن وزدودن نمک و دیگر مواد جامدازان وجود دارد که عبارتند از: تقطیر (Distillation)، اسمز معکوس (Reverse osmosis)، الکترودیالیز (Electro Dialysis)، تبادل یونی (XI) و نمک‌زدائی انجمادی (Freeze Desalination).
ساده‌ترن راه نمک‌زدائی از آب، تقطیر است، تقطیر عبارت است از تبخیر آب به‌وسیله افزایش دما یا کاهش فشار و سپس چگالش و میعان این بخار آب، در آب‌شیرین کن تقطیر به چند روش مختلف انجام می‌گیرد. تقطیر متراکم (Vapor Compression Multi Effect). (Distillation Distillation) و تقطیر چند مرحله‌ای (Multi Stage Flashdistillation) از آن جمله است، تقطیر بخار متراکم (VCD) خود به دو روش حرارتی (TVC) و مکانیکی (MVC) صورت می‌گیرد.
در سیستم TVC آب دریا ابتدا به لوله‌های کندانسور هدایت می‌شود. این آب بعد از گرمایش مقدماتی در کندانسور به دو بخش تقسیم می‌شود. قسمت اعظم آن که وظیفه سردسازی را برعهده دارد به دریا باز گردانده می‌شود و قسمت دوم که آب تغذیه است به اوپراتور هدایت می‌گردد. وظیفه آب خنک کن از بین بردن گرمای اضافی وارد شده به سیستم از طریق بخار محرک اجکتور است.
دراپواتور آب تغذیه از بالا اسپری می‌شود و به‌صورت لایه نازک به ردیف‌های متوالی افقی لوله‌های اپراتور می‌ریزد و دمان آن تا نقطه چوش بالا می‌رود. بخار تولیدی از روی یک قطره گیرسیمی عبور می‌کند تا قطرات آب شور از آن جدا شود. دمای اشباع بخار در اثر افت فشار اصطکاکی در جدا کننده کاهش می‌یابد. سپس این بخار به کندانسور می‌رود و به دو بخش تقسیم می‌گردد. بخش اول روی لوله‌ها کندانس می‌شود و بخش دوم را اجکتور دریافت می‌کند.
اما سیستم MVC به منبع گرمایش خارجی نیاز ندارد. این سیستم به‌وسیله انرژی الکتریکی تغذیه می‌شود و نیازی به کندانسور روی بخار تولیدی عمل می‌کند سپس بخار متراکم به لوله‌های اوپراتور هدایت می‌شود و بعد از سرد شدن کندانس شده و انرژی نهان خود را آزاد می‌کند که در مبدل حرارتی تغذیه بازیافت می‌شود.
فرآیند MED در مراحل متعددی صورت می‌گیرد. آب تغذیه در ابتدا از یک سری ظروف بدون مصرف انرژی حرارتی عبور کرده و فشار آن کاهش می‌یابد و طی عبور از مرحله اول به دمای جوش می‌رسد. فرآیند تبخیر روی سطح خارجی لوله‌های گرمایشی اتفاق می‌افتد و فرآیند چگالش در داخل لوله‌ها انجام می‌پذیرد.
در این فرآیند بخار وارد شده به دستگاه وارد مرحله اول می‌شود، آب دریا نیز وارد هر کدام از مراحل می‌شود، بخار وارده به مراحله اول سبب تبخیر آب دریا در آن مرحله می‌شود و پس از کندانس شدن از دستگاه بیرون می‌رود و در واقع یک سیکل بسته را طی می‌کند.
بخارات حاصل از تبخیر آب دریا در مرحله اول همانند یک منبع انرژی وارد مرحله دوم می‌شود و مقداری از آب دریای وارد شده به مرحله دوم را تبخیر می‌کند. این روند تا مرحله آخر ادامه می‌یابد.
هرچه قدر تعداد مراحل افزایش یابد میزان انرژی کمتری از منبع حرارتی استفاده می‌شود. در این سیستم معمولاً برای بالا بردن راندمان و همچنین ایجاد خلا از یک کمپرسور استفاده می‌شود. فرآیند تقطیر چند مرحله‌ای (MSF) بر پایه این اصل کار می‌کند که آب دریا با فشاری کمتری از فشار اشباع وارد اولین اواپراتور می‌شود و تبخیر می‌گردد، سپس چگالیده می‌شود و تا دماع اشباع و فشار محفظه خنک می‌گردد.
فرآیند اسمز معکوس (RO) یک فرآیند جداسازی غشاء است که در آن آب خالص موجود در محلول شور فشرده شده، در حین عبور از غشاء از مواد جامد معلق، نمک‌ها و املاح جدا می‌گردد. هیچ نوع تغییر فاز و انرژی حرارتی برای این روش مورد نیاز نمی‌باشد و اکثر انرژی مورد نیاز برای این فرایند به‌منظور فشرده‌سازی محلول آب شور مورد استفاده قرار می‌گیرد. غشاهای فرآیند RO عموماً به‌صورت فیبرهای موئی شکل پوک تو خالی و یا به‌صورت غشاءهای مسطح چند لایه‌ای ساخته می‌شوند. در فرآیند الکترودیالیز (ED) از دو نوع غشاء به‌طور همزمان استفاده می‌گردد. غشاء یون مثبت که فقط یون‌های مثبت را انتقال می‌دهد و غشاء یون منفی که تنها یون‌های منفی را عبور می‌دهد. این غشاءها متناوبا به‌طور موازی وارد آب تغذیه می‌گردند یک جریان الکتریکی از مایع عبور داده می‌شود. بنابراین یون‌های مثبت به سمت کاتد و سو‌ن‌های منفی به سمت آند پیش می‌روند. به این ترتیب آب عبوری از بین غشاها به دو جریان آب خالص و محلول غلیظ آب‌شور تبدیل می‌شود.
در فرآیند تبادل یونی یون‌های نامطلوب موجود در آب در حین عبور آب در امتداد مواد شیمیائی دانه‌دار که به آن‌ها رزین شیمیائی مبادل می‌گویند تبدیل به یو‌های مطلوب می‌گردند. هرچه میزان ناخالصی آب بیشتر باشد رزین‌های یونی بیشتری مورد نیاز است. در فرآیند نمک‌زدائی انجماد با انجماد آب‌شور کریستال یخی، آب خالص از نمک و املاح غیر قابل حل در آب جدا می‌گردد.
این فرآیند به‌صورت سنتی شامل ۵ مرحله پیش گرم نمودن آب تغذیه، ایجاد کریستال یخ در برفاب، جداسازی یخ از آب‌شور، شستن یخ و ذوب یخ می‌باشد. شرکت فن نیرو در حال حاضر توانائی ساخت انواع آب شیرین کن به روش MED را داراست و در حال حاضر مشغول به‌کار بر روی روش RO می‌باشد.
● اولین آب شیرین کن در ایران چه سالی در کجا ساخته شد؟ و این که تاکنون چه پروژه‌هائی با محوریت آب شیرین‌کنی در ایران به انجام رسیده است؟
ایران به‌دلیل شرایط اقلیمی و وضعیت کمبود آب‌های شیرین نیاز به تأمین آب شیرین برای مصارف شرب و صنعتی از آب‌های شور دریا یا آب‌های لب‌شور دارد و لازمه این امر استفاده از دستگاه‌های آب شیرین کن است. نیاز ایران به آب شیرین و راه‌های دسترسی به آن جزئی از تاریخ ایران باستان می‌باشد. هم‌اکنون دستگاه‌های آب شیرین‌کن زیادی در کشور نصب است که تعدادی ساخت داخل می‌باشد. تاریخ ساخت آب شیرین کن در ایران به سال ۱۳۷۰ بر می‌گردد.
در این سال مهندسان ایرانی مطالعه برای ساخت اولین دستگاه آب شیرین کن در ایران به روش مهندسی معکوس را شروع کرده و یک سال بعد اولین واحد آب شیرین‌کن ساخت داخل در جزیره کیش نصب و راه‌اندازی شد. در سال ۱۳۷۴ اولین قرارداد طراحی و ساخت داخل در جزیره کیش نصب و راه‌اندازی شد.
در سال ۱۳۷۴ اولین قرارداد طراحی و ساخت آب شیرین‌کن برای شرکت پتروشیمی خارک با ظرفیت تولید ۱۰۰۰ متر مکعب در روز به روش MED منعقد شد و در اسفند سال ۱۳۷۶ توسط شرکت کرمان خودرو تحویل دائم گردید.
لیست پروژه‌های انجام شده توسط مهندسین داخلی از سال ۱۳۷۴ تاکنون به شرح زیر است: فعالیت مهم و ارزشمند دیگری که به همت مهندسان ایرانی انجام می‌شود بهینه‌سازی و تعمیر آب‌شیرین کن‌های ساخت کشورهای خارجی قبل از سال ۱۳۵۷ است که در نوع خود دانش و توانائی بالائی را می‌طلبد و کار بسیار مشکلی است.
یکی از اهداف شرکت فن نیرو که سازنده این دستگاه‌های در داخل است همواره کاهش حجم، وزن و در نهایت کاهش هزینه‌های ساخت و حمل و نقل دستگاه‌های خود می‌باشد که این وظیفه بر عهده شاخص R&D این شرکت است.

وبگردی
گاف حسین شریعتمداری با کامپیوتر 30 میلیونی آمریکایی
گاف حسین شریعتمداری با کامپیوتر 30 میلیونی آمریکایی - مدیر مسئول کیهان در حالی مدعی است که سیستم «مکینتاش» بیش از ۴۰ سال است که در کیهان مورد استفاده قرار می‌گیرد که این سیستم اساسا از سال ۱۹۸۴ یعنی ۵ سال پس از انقلاب تولید و نمی‌توانسته است زودتر از این تاریخ در کیهان مورد استفاده قرار گیرد.
آقای روحانی! نمی دانید یا تجاهل می کنید؟ /  دلار تک نرخی 4200 ! گوسفند بوئینگ سوار ! پراید ...
آقای روحانی! نمی دانید یا تجاهل می کنید؟ / دلار تک نرخی 4200 ! گوسفند بوئینگ سوار ! پراید ... - اخیراً رئیس جمهور حسن روحانی در توضیح علت قاچاق گفته است: علت قاچاق ارزانی است، وقتی جنسی در داخل ارزان است و در خارج گران، خود به خود قاچاق آن به خارج صورت می گیرد. به عنوان مثال چون الان گوشت در عراق گران تر از ایران است، از کشورمان به آنجا قاچاق می شود. درباره قاچاق بنزین نیز همین موضوع مصداق دارد.
راز میتوانیم موشک و نمیتوانیم خودرو در اقتصاد است
راز میتوانیم موشک و نمیتوانیم خودرو در اقتصاد است - مشکل تولید فقط به سطح فناوری مربوط نیست. ما می‌توانیم یک وسیله و کالای باکیفیت بالا را تولید کنیم، ولی با قیمت بسیار گران که خریداری نخواهد داشت. در واقع اگر بتوانیم چنین کالایی را وارد کنیم در مقایسه با تولید آن به شدت به‌صرفه است. ولی در جریان تولید موشک با وضعیت دیگری مواجهیم. اول اینکه موشک را بدون قید و شرط نمی‌فروشند یا برخی کشور‌ها به دلایل امنیتی علاقه ندارند که در تامین نیازشان به این کالا‌ها…
جمهوری اسلامی عمق حکمرانی اقتصادی ندارد
جمهوری اسلامی عمق حکمرانی اقتصادی ندارد - برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری شب گذشته با حضور عادل پیغامی اقتصاددان و سیداحسان خاندوزی عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد.
کپی‌برداری «عین‌به‌عین»
کپی‌برداری «عین‌به‌عین» - انتظار می‌رفت که علیخانی هم در قسمت اول برنامه «عصرجدید» به کپی بودن «عین‌به‌عین» برنامه‌اش و شباهت آن با برنامه مشهور «گات تلنت‌ آمریکایی» اشاره کند و در مقایسه‌ای از ویژگی‌های احتمالاً متفاوت نسخه ایرانی این برنامه بگوید؛ علیخانی اما ترجیح داد در این زمینه حرفی نزند!
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان - مراسم استقبال از رئیس جمهور در سفر به استان هرمزگان.
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی!
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی! - در ویدیویی که در فضای مجازی داغ شده شاهد پخش کیک 40 سالگی جمهوری اسلامی
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو - چند سالی است از جمله روزهای اخیر که با نزدیک شدن به مقاطعی از جمله دهه‌ی فجر، شبکه‌های تلویزیونی فارسی خارج کشور مانند بی‌بی‌سی و من‌وتو مستندهایی از زمان انقلاب پخش می‌کنند که جزو آرشیو صداوسیما بوده است ولی تا امروز مشخص نشده است که چطور و توسط چه کسانی به دست آنها رسیده است؟
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد - دیدار و سلام نظامی فرماندهان نیروی هوایی ارتش به سیداحمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد انتقادهایی را در پی داشته است.