سه شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۷ / Tuesday, 17 July, 2018

آیات نفی اعجاز


آیات نفی اعجاز
در قرآن مجید، معجزه جاودانی پیامبر اکرم صلوات الله علیه و آله برای اثبات پیامبریش آیاتی وجود دارد که به نظر می‌رسد می‌خواهند ثابت کنند که پیامبر اکرم به جز قرآن مجید هیچ معجزه‌ای نداشته است. عده‌ای از افراد ظاهربین و کوته‌نگر نیز با توسل به چنین آیاتی درصد ، تکذیب معجزه‌های پیامبر غیر از قرآن بوده و می‌گویند که پیامبر فقط یک معجزه داشته و آنهم قرآن مجید می‌باشد در حالیکه تاریخ گواهی می‌دهد که پیامبرل اکرم معجزه‌ فراوانی داشته است و فقط منحصر به قرآن کریم نمی‌باشد و علاوه بر آنها پیامبر اکرم حتی در تمامی معجزات پیامبران گذشته نیز شریک بوده است که در جای خودش تابت گردیده است.
در این نوشتار آیات نفی اعجاز را آورده و به طور خلاصه منظور آنها را بیان خواهیم کرد و روشن خواهد گردید که نفی معجزات اقتراحی مورد نظر است نه همه معجزات.
● بررسی نخستین آیه نفی اعجاز
طرفداران نفی معجزه‌های پیامبر اکرم غیر از قرآن به آیه ۵۹ سوره اسراء اشاره می‌کنند که چنین می‌فرماید: و هیچ چیز مانع نبود که این معجزات درخواستی - در خواستی بهانه جویانه – را بفرستیم جز اینکه پیشینیان - اینگونه آن را تکذیب کردند - از جمله ما به قوم ثمود ناقه داریم- معجزه ای - که روشنگر بود اما بر آن ستم کردند - و ناقه را کشتند - ما معجزات را برای بیم دادن - و اتمام حجت – می‌فرستیم."
منکران معجزه‌های پیامبر می‌گویند پیامبر اکرم طبق آیه فوق هیچ معجزه‌ای نداشته است و علت اینکه پیامبر معجزه‌ای دیگر نیاورده، تکذیب امتهای گذشته بوده که زیر بار آنها نمی‌رفتند.
▪ نقد نظریات منکران
این آیه تنها آن دسته از معجزات را انکار می‌کند که مشرکان بر اساس هوای نفس و دلخواه خویش آن را درخواست می‌کردند و هدفشان این بود که پیامبر بیاورد و آنها را مسخره کنند. مثلا می‌گفتند کوه صفا را بر ایمان طلا کن. که این آیه وقوع چنین معجزه‌هایی را نفی می‌کند نه همه معجزات را، دلیل این مطلب نیز "الف و لام" الآیات در متن عربی قرآن است که این الف و لام، الف و لام عهدی بوده است و بر اساس این قاعده، منظور را از آیات که وقوع آنها را انکار می‌کند آیات مخصوص و معینی بود که از طرف مشرکین برای اذیت و مسخره پیغمبر در خواست می‌کردند یعنی معجزات اقتراحی و ثانیا اینکه اگر انکار امت باعث نیامدن معجزه باشد پس باید خود قرآن نیز که از طرف مشرکین انکار می‌گردید نازل نمی‌شد و مهمترین مطلب اینکه اگر حکمت خدا در موردی، اقتضا نماید که برای هدایت مردم توسط پیامبرش معجزه‌ای بفرستد در این صورت تکذیب ملل گذشته نمی‌تواند مانع این معجزه گردد چرا که اگر تکذیب مردم باعث نیامده معجزه گردد و بالطبع می‌تواند باعث نیامدن پیامبر نیز باشد. پس منظور آیه معجزات ابتدایی که پیامبران برای اثبات پیامبری و هدایت مردم می‌آوردند نیست و آخر اینکه آیاتی در قرآن وجود دارد که نشان می‌دهد منظور از این معجزات، معجزات در خواستی می‌باشد نه همه معجزات که آیه ۳۳ و ۳۲ سوره انفال نمونه‌ای از آنهاست.
"آنگاه مشریکن گفتند پروردگارا اگر این قرآن حق است و از طرف توست بارانی از سنگ بر ما فرود آر و یا عذاب دردناک بر ما بفرست، ولی (ای پیامبر) تا تو در میان آنها هستی، خداوند آنها را عذاب نخواهد کرد و ..."
● بررسی دومین آیه نفی اعجاز
دومین آیات مورد استناد منکران آیات ۹۰ تا ۹۳ سوره اسراء می‌باشد که می‌فرماید:
"و گفتند ما هرگز به تو ایمان نمی‌آوریم مگر آنکه چشمه‌ای از این سرزمین جاری سازی یا باغی از نخل و انگور در اختیار تو باشد که نهرها در لابه لای آن به جریان اندازی یا قطعات (سنگهای) آسمان را آنچنان که می‌پنداری بر سر ما فرود آوری یا خداوند و فرشتگان را در برابر ما آری یا خانه‌ای پر از طلا داشته باشی یا به آسمان روی. تنها با آسمان رفتن هم ایمان نمی‌آوریم مگر نامه‌ای بر ما از آسمان بیاوری که آن را بخوانیم ...)
که می‌گویند بر اساس این آیات مشرکان از پیامبر معجزه‌هایی در خواست کردند که پیامبر آنها را نیاورد و پیامبر گفت من بشری بیش نیستم و نتیجه می‌گیرند که پیامبر،
معجزه‌ای غیر از قرآن نداشته است.
▪ نقد نظریات منکران
اما این نتیجه‌گیری به دلایل زیر غلط است: چون این معجزات نام برده شده در آیات فوق از نوع معجزات اقتراحی بوده که مشرکین از روی عناد این معجزات را خواسته بودند نه از روی ایمان آوردن، دوم اینکه آنچه که در آیات فوق از پیامبر به عنوان معجزه درخواسته شده، گروهی محال می‌باشد و گروهی دیگر گر چه محال نیست ولی دلیلی بر اثبات پیامبری نیست چون معجزه برای اثبات پیامبری آورده می‌شود.
اما در خواستهایی مشرکین که از نظر عقلی محال است عبارتند از اینکه می‌گفتند اگر راست می‌گویی، سنگهای آسمان را بر سر ما فرود بیاور، در حالیکه قطعه قطعه شدن آسمان و فرو ریختنشان بر زمین، در آستانه قیامت اتفاق می‌افتد چون مستلزم نابودی دنیاست و این کار در پایان عمر دنیا رخ خواهد داد. و می‌گفتند خدا را بیاور تا ما با چشمانمان او را ببینیم و سپس ایمان بیاوریم در حالیکه چون خدا هیچ نیست غیر قابل دیدن می‌باشد که این نیز محال بود و سومین درخواست آنها نامه‌ای از طرف خداوند با دست خط خودش بود که این نیز با توجه به عدم جسمانی بودن خداوند محال بود.
اما آندسته از معجزاتی را که محال نبود ولی اثبات پیامبری را نمی‌کرد بدین ترتیب بود: چشمه زدن و قنات جاری ساختن، مالک بودن باغی پر درخت و دارای نهرها و قناتها و داشتن خانه‌ای از طلا، که ممکن است همه اینها را کسی داشته باشد در حالیکه نه تنها پیامبر نیست، حتی به خدا نیز ایمان نداشته و کافر باشد مثل قارون پس این صفت از معجزات نیز جز معجزه‌هایی است که صورت نگرفته نه همه معجزه‌ها.
● بررسی سومین آیه نفی اعجاز
آخرین دسته از آیاتی که منکرین معجزه‌های پیامبر اکرم صلی الله بدان متوسل می‌شوند آیه بیستم سوره یونس است در این آیه چنین می‌خوانیم که " مشرکان می‌گویند چرا معجزه‌ای از طرف پروردگارش بر او نازل نمی‌شده بگو غیب (معجزه) به خدا اختصاص دارد شما منتظر باشید و من نیز از منتظرانم.
منکرین می‌گویند از این آیه چنین استفاده می‌شود که مشرکین از پیامبر اکرم معجزه می‌خواستند ولی ایشان می‌گفتند معجزه مختص خداست که نتیجه این سخن آن است که پیامبر به جز قرآن معجزه دیگری نداشته است.
▪ نقد نظریات منکران
همچنانکه که در مطالب قبلی یادآور شدیم منظور از معجزه در این آیه، همه معجزه‌ها نیست بلکه معجزه‌های اقتراحی و در خواستی مشرکین است که نه از روی عقل بلکه از روی عناد و اذیت پیامبر، از وی درخواست می‌نمودند چون آنها معجزه‌های مخصوصی را از آن حضرت در خواست می‌کردند مانند اینکه فرشته‌ای بر وی نازل شود و یا اینکه می‌گفتند او نیز مانند ما می‌خورد و می‌آشامد چرا فرشته‌ای برایش نازل نمی‌شود که به همراهش مردم را راهنمایی کند و اگر منظور آنها از معجزه، پیدا کردن راه هدایت بود باید به هر معجزه‌ای که پیامبر می‌آورد ایمان می‌آوردند و دیگر در معجزه، حالت گزینشی را به خود نمی‌گرفتند.
● جمع‌بندی
از مجموع مطالبی که در پاسخ به منکران اعجاز پیامبر گفته شد چنین نتیجه‌گیری می‌شود که آیات قرآنی نه تنها در حدود نفی معجزه بر پیامبر دلالت ندارند بلکه گروهی از آیات وجود معجزه را تائید می‌کنند و اینکه کسی که ادعای نبوت می‌کند باید به اندازه اثبات ادعایش معجزه بیاورد تا ادعایش را ثابت کند و بیشتر از این نه بر خداوند و نه بر پیامبرش واجب نیست و آخرین مطلب اینکه در میان معجزه‌های گوناگون پیامبر، تنها معجزه‌ای که جنبه جاودانی داشته، قرآن می‌باشد که با همان نیز پیامبر تحدی نموده است و بقیه معجزات ایشات هیچ جاودانه نبوده است.

منبع
ابوالقاسم خویی، البیان، مترجمین محمد صادق نجمی و هاشم زاده هریسی، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوی چاپ پنجم ۱۳۷۵

منبع : شبکه رشد

مطالب مرتبط

پژوهشی درباره مفاد آیه اکمال از دیدگاه فریقین

پژوهشی درباره مفاد آیه اکمال از دیدگاه فریقین
فریقین در پاره‌ای از نقاط پیرامون آیه اكمال اتفاق نظر دارند. نقطه اصلی اختلاف آنان در تفسیر این آیه در دو امر، زمان نزول و علت نزول آیه است. این تمایز مباحث كلامی گسترده‌ای را در بین فریقین رقم زده است. در مصادر فریقین تنها دو دسته روایت درباره زمان نزول این آیه به چشم می‌خورد: نزول آن در حجه الوداع در روز عرفه و نزول آن در غدیرخم. برای جمع بین این دو دسته روایات، احتمالهایی می‌توان ارائه كرد.
در تمام احادیث شیعی، اعم از روایاتی كه دلالت بر نزول آیه در عرفه و یا در غدیر دارد، علت نزول آیه «اعلان ولایت امام علی(علیه‌السلام)» ذكر شده است. در متن احادیث اهل‌سنت نیز كه به علت تصریح شده، به جز در یك حدیث، علت نزول آیه «اعلان ولایت امام علی(علیه‌السلام)» است. اكثر اهل‌سنت كه نزول آیه را در عرفه می‌دانند، برخلاف تصریح روایات درباره علت نزول آیه، وجوهی متعدد احتمال داده‌اند. این وجوه با برهان سبر و تقسیم مورد نقد قرار گرفته و مخدوش شده‌اند.
● طرح مسئله
هر چند فریقین در پاره‌ای از نقاط پیرامون آیه اكمال اتفاق نظر دارند كه در تفسیر آیه مؤثر است، اما آنان درباره این آیه بااهمیت كه از اكمال دین، اتمام نعمت و.. خبر می‌دهد، در پاره‌ای از نقاط دچار اختلاف نظرند. این جای بسی شگفتی است، چرا كه این آیه از قبیل اولین آیات نازل شده بر رسول مكرم نیست كه شاهد نزول آن نبوده باشند، بلكه آخرین آیه و یا از آخرین آیاتی است كه بر آن حضرت نازل شده است. این امر از جهت دیگری نیز شگفت‌آور است، زیرا تعداد اندكی از صحابه زمان نزول و كیفیت آن را نقل كرده‌اند، در حالی كه اهمیت موضوع آیه اقتضا دارد كه انبوهی از صحابه ناقل آن باشند.
به نظر می‌رسد، نقطه اصلی تمایز در دیدگاه فریقین در دو امر نهفته است: یكی در علت نزول این آیه و دیگری در تعیین روزی كه در این آیه با تعبیر «الیوم» از آن یاد شده است.
این دو امر اهمیت بسزایی در مباحث كلامی و تفسیری فریقین دارند.
گذشت كه فریقین در پاره‌ای از نقاط مؤثر در تفسیر آیه اتفاق نظر دارند كه عبارت‌اند از:
۱) سوره مائده در زمره آخرین سوره‌ها و به اجماع فریقین مدنی است،(۱) و آیه اكمال به حساب استثناها نیست (كه از سوره دیگری در سوره مائده قرار گرفته باشد)، بلكه از آیه اكمال می‌توان استفاده كرد كه سوره مائده آخرین سوره نازل شده است.
۲) بدون تردید، آیه اكمال در حجه الوداع نازل شده است.
۳) فقره «الیوم یئس الذین كفروا... رضیت لكم الاسلام دیناً» در آیه سوم سوره مائده، از بقیه اجزای آیه كه درباره حكم خوردنیهاست، جداست و ارتباطی به ماقبل و مابعد خود ندارد. در این زمینه تفاوتی نمی‌كند كه فقره فوق به همراه بقیه آیه نازل شده یا به دستور پیامبر خدا(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) در اینجا قرار گرفته باشد. به همین دلیل، فریقین پیوسته از این فقره جداگانه بحث كرده‌اند و در روایات معصومان، صحابه و تابعین نیز به طور مستقل آمده است. شاهد این مطلب، آیه١١٩ سوره انعام است كه می‌فرماید: « وما لكم ألا تأكلوا مما ذكر اسم الله علیه وقد فصل لكم ما حرم علیكم الا ما اضطررتم إلیه...». در این آیه كه پیش از سوره مائده نازل شده می‌فرماید: آنچه از خوردنیها برای شما حرام بوده، به تفصیل بیان شده است.
● بررسی زمان نزول آیه
برای شناخت روز نزول این آیه می‌توان از شواهد و قرائن درونی و برونی آیه استمداد جست. ابتدا باید بر این نكته تأكید كرد كه مراد از واژه «الیوم» در این آیه، بنابه قول اكثر مفسران و شواهد روایی (كه ملاحظه خواهید كرد)، دوره زمانی نیست (مانند اینكه گفته می‌شود: كنت شاباً بالامس وعُدت الیوم شیخاً) آن‌گونه كه فخر رازی و بیضاوی احتمال می‌دهند،(۲) بلكه مراد از آن یك روز خاص و به تعبیر ادبی الف و لام آن برای عهد حضوری است. این واژه در این آیه دو بار تكرار شده و هر دو اشاره به یك روز دارد، نه آنكه دو روز مدنظر آیه شریفه باشد. قرآن درباره این روز خاص اوصافی را بیان می‌كند كه عبارت‌اند از:
« یئس الذین كفروا من دینكم»، « اكملت لكم دینكم»، « اتممت علیكم نعمتی»،« رضیت لكم الاسلام دیناً». چون همه این اوصاف مربوط به یك روز مشخص است، باید با یكدیگر پیوند داشته باشند؛ بدین صورت كه اكمال دین و اتمام نعمت، موجب یأس كفار و خشنودی خدا از حاكمیت دین اسلام بر جامعه بوده باشد. این روز با این ویژگیهای منحصر به فرد، باید روز حساس و نقطه عطفی در تاریخ اسلام به شمار آید و در آن اتفاقی خاص رخ داده باشد كه موجب ویژگیهای چهارگانه مذكور شود.
فریقین درباره زمان نزول این آیه تنها دو قول را مطرح كرده‌اند: نزول آن در حجه الوداع در روز عرفه و نزول آن در غدیرخم؛ پس باید حوادثی كه در این دو روز اتفاق افتاده بررسی شود تا مشخص گردد كه مقصود در آیه كدام‌یك از این دو روز است. روایاتی كه درباره زمان و مكان نزول این آیه نقل شده نیز دو دسته‌اند: یك دسته زمان نزول را در عرفه و دسته دیگر در غدیرخم می‌دانند. هر دو دسته این روایات در مصادر فریقین یافت می‌شود. در مصادر اهل‌سنت با سند صحیح و با چند طریق، نزول آیه در روز عرفه (در حجه الوداع) نقل شده است. ابن‌كثیر در این‌باره می‌گوید:
نزول آیه اكمال در روز عرفه امری معلوم و قطعی است... در این‌باره احادیثی متواتر نقل شده كه شكی در صحت آنها نیست... قول درست كه شك و تردیدی در آن راه ندارد این است كه این آیه در روز جمعه در عرفه نازل شده است.(۳)
ادعای ابن‌كثیر در مورد تواتر روایات درباره نزول آیه در روز عرفه ثابت نیست، چون حداكثر چهار نفر این روایت را نقل كرد‌ه‌اند: امام علی(علیه‌السلام)، عمر‌بن‌خطاب، ابن‌عباس و سمره.(۴) بنابراین نمی‌توان از بررسی سندی این روایات چشم پوشید یا ادعای قطعیت صدور كرد، هر چند اهل‌سنت روایت منقوله از عمر را در صحیحین آورده‌اند.
در مصادر شیعی نیز در تفسیر عیاشی از امام صادق(علیه‌السلام) چنین نقل شده است:
چون رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) در روز جمعه در عرفات اقامت كردند، جبرئیل نزد ایشان آمد و گفت: ای محمد! خداوند به تو سلام می‌رساند و می‌گوید: با امت خود بگو « الیوم أكملت لكم دینكم؛ امروز برای شما دینتان را به وسیله ولایت علی‌بن‌ابی‌طالب كامل كردم».
« واتممت علیكم نعمتی ورضیت لكم الاسلام دیناً؛ و نعمتم را بر شما تمام كردم و برای شما اسلام را به عنوان دین پسندیدم و پس از این برای شما چیزی نازل نخواهم كرد».(۵)
مرحوم كلینی نیز با سند خود از ابی‌الجارود از امام باقر(علیه‌السلام) چنین نقل می‌كند:
از امام باقر شنیدم كه فرمود: خداوند بر بندگانش پنج چیز را واجب كرد. آنان چهار چیز را گرفتند و یكی را رها كردند. گفتم: آیا آنها را برای من نام می‌برید؟ فرمود: نماز... سپس زكات نازل شد... آن‌گاه روزه نازل شد... سپس حج نازل شد... و آن‌گاه ولایت نازل شد.همانا ولایت در روز جمعه در عرفه برای پیامبر آمد و خداوند چنین نازل كرد: « الیوم أكملت لكم دینكم وأتممت علیكم نعمتی». پس كمال دین به ولایت علی‌بن‌ابی‌طالب(علیه‌السلام) است...(۶)
در تفسیر عیاشی حدیث مذكور از جعفر‌بن‌محمد الخزاعی نقل شده است. وی (مانند سه حدیث دیگر كه عیاشی در موارد دیگر از او نقل حدیث می‌كند)(۷) تنها از پدرش به نقل از امام صادق(علیه‌السلام) حدیث نقل می‌كند و فردی مجهول است، یعنی توثیق و تضعیفی درباره او نیست.(۸) هر دو سند روایت كلینی نیز ضعیف و متن آن نیز مشوش است.(۹)
دسته دوم این روایات دلالت بر نزول آیه در روز غدیر یا اندكی پس از آن دارد. این روایات در مصادر شیعی با سند صحیح و طرق متعدد نقل شده‌اند.(۱۰) در مصادر اهل‌سنت نیز از صحابه‌ای كه شاهد نزول آیه بوده‌اند، این احادیث روایت شده‌اند. هر چند برخی از اهل‌سنت آنها را ضعیف دانسته(۱۱) و یا از مفتریات شیعه شناخته‌اند،(۱۲) اما این دیدگاه مبنای علمی ندارد؛ چون افرادی كه در سلسله سند این روایات آمده‌اند، از نظر رجال‌شناسان اهل‌سنت توثیق شده‌اند. به طور نمونه، علامه امینی(۱۳) تك‌تك رجال سندها را بر اساس موازین اهل‌سنت بررسی و توثیق كرده است. ابن‌كثیر ـ افزون بر حكم به ضعف سند ـ اشكالی دیگر بر حدیثی از ابوهریره دارد. ابوهریره نزول آیه اكمال را در روز غدیر می‌داند و در ضمن آن به نقل از رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) به فضیلت روزه در این روز تصریح می‌كند. ابن‌كثیر درباره این حدیث می‌گوید:
اگر روزه روز غدیر معادل شصت ماه باشد، مستلزم برتری امر مستحب بر واجب خواهد شد، چون تمام روزه ماه رمضان به اندازه ده ماه فضیلت دارد؛ چه رسد به روزه یك روز غدیر كه امری مستحب است. بنابراین، این روایت منكَر باطل است.(۱۴)
علامه امینی به این اشكال، افزون بر پاسخ نقضی كه در مصادر متعدد اهل‌سنت از جمله صحیحین است، مانند حدیث: «هركس در رمضان روزه بگیرد و به دنبال آن شش روز از شوال را روزه بگیرد مانند كسی است كه یك دهر روزه گرفته است»،(۱۵) پاسخهای حلی نیز ارائه داده است.(۱۶)شاید بتوان بین دو دسته روایتی كه درباره زمان و مكان نزول آیه اكمال است (نزول در عرفه، نزول در غدیر) جمع كرد و تهافت بین آنها را از میان برد و وجوهی را برای جمع بیان كرد كه عبارت‌اند از:
۱) آیه اكمال دو بار نازل شده است: یك بار در عرفه و بار دیگر در غدیر و هر دو مرتبط به اعلان ولایت امام علی(علیه‌السلام) است. برخی از بزرگان فریقین این احتمال را داده‌اند.(۱۷) توضیح اجمالی این مطلب بدین صورت است: پیامبر خدا(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) از توطئه جریان نفاق و تفرقه امت و ارتداد آنان درباره اعلان ولایت امام علی(علیه‌السلام) بیمناك بودند.(۱۸) از این‌رو حضرت پس از نزول این آیه در حجه الوداع در عرفه، اعلان رسمی ولایت را به تأخیر انداختند و از خداوند تضمین خواستند كه در پی آن آیه « یا ایها الرسول بلغ ما أنزل إلیك» نازل شد و در آن تضمین خدا مبنی بر « والله یعصمك من الناس» اعلان شد. آن‌گاه حضرت در غدیر به طور رسمی ولایت امام علی(علیه‌السلام) را اعلان كردند و پس از آن دوباره آیه اكمال نازل شد. شاهد این وجه جمع حدیثی است كه ابن‌طاوس با سند از احمد‌بن‌محمد طبری، معروف به خلیلی، از امام باقر(علیه‌السلام) بدین‌گونه نقل كرده است:
چون پیامبر خدا در عرفه وقوف كردند، جبرئیل این آیه را نازل كرد و گفت: ای محمد(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله)! علی را برخیزان و بر ولایت او بیعت بگیر... پس حضرت از توطئه اهل نفاق و شقاوت كه مبادا بین امت تفرقه بسازند یا آنان را به جاهلیت برگردانند، بیمناك شدند، چون از دشمنی و كینه‌توزی عده‌ای در مورد امام علی(علیه‌السلام) باخبر بودند از این‌رو از جبرئیل تضمین خواستند... تا به غدیرخم رسیدند... .(۱۹)
فتال نیشابوری نیز به صورت مرسل مضمون این حدیث را آورده است.(۲۰) زید‌بن‌ارقم صحابی نیز كه خود شاهد ماجرا بوده، در این زمینه می‌گوید:
جبرئیل روح‌الامین بر رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) در عصر روز عرفه ولایت علی‌بن‌ابی‌طالب(علیه‌السلام) را فرود آورد. رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) دلتنگ شدند، چون از تكذیب اهل‌ نفاق و افك بیمناك بودند. از این‌رو حضرت گروهی را كه من نیز در میان آنان بودم فراخواند و در این‌باره با آنان مشورت كرد تا آن را ابلاغ كند، ما نمی‌دانستیم در این‌باره چه بگوییم.(۲۱)
در این احتمال، آیه دو بار نازل شده و هر دو بار پیامبر اكرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) آن را ابلاغ كرده‌اند: یك بار در عرفه برای برخی از صحابه كه برای استشاره جمع شدند، و یك بار در غدیر به طور رسمی برای عموم مردم.
۲) احتمال دیگر آن است كه آیه تنها در عرفه نازل شده و پیامبر خدا(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) نیز در عرفه آن را ابلاغ كرده‌اند و بار دیگر در غدیر نیز ابلاغ شده است.
۳) چون علت نزول آیه با مسئله غدیر و آیه عصمت ارتباط وثیق دارد، علامه طباطبائی نیز احتمال می‌دهد روز نزول آیه عرفه و روز ابلاغ آن در غدیر باشد.(۲۲)
۴) احتمال دیگری برای وجه جمع می‌توان داد و آن اینكه پیامبر خدا(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) در حجه الوداع و در محل اجتماع عمومی مردم از جمله در مسجد خیف،(۲۳) در روز عرفه،(۲۴) و در غدیر،(۲۵) حدیث ثقلین را اعلان فرموده است. این مطلب ضمن آنكه نشان‌ می‌دهد یكی از رسالتهای پیامبر اكرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) در حجه الوداع (افزون بر آموزش مناسك حج)، اتمام حجت بر مردم درباره ثقلین بوده است، آشكار می‌كند كه با اعلان رسمی حدیث ثقلین توسط پیامبر خدا(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) در اجتماع مردم، یأس كفار، اكمال دین، اتمام نعمت و خشنودی خدا از اسلام حاصل آمد. آیه اكمال به همین علت نازل شد و حضرت رسول نیز آن را در همان‌جا اعلان فرمود. حادثه غدیر نیز در واقع شرح و توضیح پیامبر معظم اسلام(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) درباره حدیث ثقلین بوده است.
این احتمالها برای جمع دو دسته روایت است. ولی اگر نتوان آنها را جمع كرد، احادیثی كه از نزول آیه در عرفه حكایت می‌كنند (به ویژه آن دسته احادیث كه علت نزول را موردی غیر از ولایت امام علی(علیه‌السلام) می‌دانند) به دلیل ضعفهای متعدد درون‌متنی و برون‌متنی ساقط خواهند بود. برخی از دانشمندان شیعی نیز به تفصیل از این ضعفها پرده برداشته‌اند.(۲۶)
● بررسی علت نزول
در متن روایاتی كه در مصادر اهل‌سنت از نزول این آیه در عرفه خبر می‌دهد ـ به جز روایت خلیلی و حسكانی (پیش‌گفته) كه در آن علت نزول را ولایت امام علی(علیه‌السلام) می‌دانند ـ تصریحی به علت نزول آیه نشده است؛ در آنها مشخص نشده چه حادثه‌ای در عرفه اتفاق افتاد كه موجب نزول این آیه و اوصاف مذكور در آن شد. به همین دلیل، مشهور اهل‌سنت (كه بر این باورند این آیه در عرفه نازل شده) ناگزیر در جست‌وجوی علت نزول آن، وجوه متعددی را احتمال داده‌اند.(۲۷) این وجوه از سوی برخی از مفسران شیعی با برهان سبر و تقسیم مورد نقد قرار گرفته و تمام آنها مخدوش شده است.(۲۸) اما در تمام روایات شیعی، اعم از روایاتی كه دلالت بر نزول آیه در عرفه و یا دلالت بر نزول آن در غدیر دارد، علت نزول آیه «اعلان ولایت امام علی(علیه‌السلام)» است.(۲۹) در متن روایاتی كه نزول آیه را در غیر عرفه می‌داند و از شاهدان نزول این آیه یعنی صحابه پیامبر اكرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) رسیده است، درباره علت نزول این آیه تنها دو امر ذكر شده است. امر نخست «تطهیر خانه خدا از لوث وجود مشركان» است كه از ابن‌عباس نقل شده است. او می‌گوید:
فلما نزلت براءه فنفی المشركون عن بیت‌الحرام وحج المسلمون لا یشاركهم فی البیت الحرام من المشركین فكان ذلك من تمام النعمه وهو قوله تعالی: « الیوم اكملت لكم دینكم واتممت علیكم نعمتی»؛ چون سوره برائت نازل شد و مشركان از بیت‌الحرام رانده شدند، مسلمانان بدون شركت مشركان حج گزاردند؛ این از اتمام نعمت است كه خداوند در این آیه فرموده است: «امروز برای شما دینتان را كامل كردم و نعمتم را برای شما به اتمام رساندم».(۳۰)
امر دیگر «نصب ولایت امام علی(علیه‌السلام)» است كه از امام علی(علیه‌السلام)، ابوسعید خدری، زیدبن‌ارقم، ابن‌عباس و ابوهریره حكایت شده است.(۳۱) علامه امینی و دیگران این احادیث را تا حدودی استقصا كرده‌اند.(۳۲)
بنابراین، در متن آن دسته از روایات اهل‌سنت نیز كه در آن به علت نزول آیه تصریح شده، اعم از روایاتی كه نزول آیه را در عرفه یا غیر عرفه می‌دانند، به جز در یك حدیث از ابن‌عباس، علت نزول آیه اعلان ولایت امام علی(علیه‌السلام) ذكر شده است.
اما در پاسخ حدیثی كه تنها از ابن‌عباس نقل شده و در آن «تطهیر خانه خدا از مشركان»، علت نزول آیه معرفی شده، می‌توان گفت: اولاً، احتمال دارد كه این روایت در مقام بیان تفسیر آیه یا ذكر یكی از مصادیق اتمام نعمت باشد، نه آنكه علت نزول آیه را بیان كند.
ثانیاً، این حدیث مخالف با قول دیگری است كه از ابن‌عباس گذشت. ثالثاً، این حدیث مخالف با ظاهر آیه است كه نشان می‌دهد در آن روز حادثه‌ای اتفاق افتاده كه موجب اكمال دین از یك سو و یأس كفار از دین (و نه یأس از مسلمانان) از سوی دیگر شده است. و روشن است كه عدم شركت مشركان در اعمال حج، موجب اكمال دین و یأس كفار از دین نخواهد بود.
پس از اثبات این امر كه آیه اكمال درباره ولایت امام علی(علیه‌السلام) نازل شده است، می‌گوییم: اولاً، این نزول تأثیری عمیق در معنای «مولی» در حدیث «من كنت مولاه فهذا علی مولاه» خواهد داشت؛ چون آنچه موجب اكمال دین، اتمام نعمت و یأس كفار از دین می‌شود، تنها اعلان دوستی و وفاداری به امام علی(علیه‌السلام) نیست، بلكه رخدادی بزرگ نظیر اعلان امامت و پیشوایی امام علی(علیه‌السلام) خواهد بود.
ثانیاً، اسلامی كه مورد رضایت خداست مرتبط با ولایت امام علی(علیه‌السلام) خواهد شد؛ چون در این آیه می‌فرماید: « ...ورضیت لیكم الاسلام دیناً...». بنابراین، آنان كه از این ولایت سر باز می‌زنند، در متن دینی كه مرضی خداست اخلال خواهند كرد. به نظر می‌رسد بخشی از خطبه غدیریه پیامبر اكرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) به همین مطلب اشاره دارد. حضرت می‌فرماید:
خداوندا! همانا تو بر من چنین نازل كردی؛ امامت برای علی ولی توست. در آن هنگام كه وی را برتری بخشیدی و با امامت او دین بندگانت را كامل كردی و نعمت را بر آنان به اتمام رساندی و برای آنان اسلام را به عنوان دین پسندیدی و فرمودی «هر كس غیر از اسلام دینی جست‌وجو كند از او پذیرفتنی نیست و در آخرت از زیانكاران می‌باشد». خدایا تو شاهد باش من پیام تو را رساندم.(۳۳)
در پایان شایسته ذكر است كه از نظر شیعه آیه اكمال با آیه تبلیغ (مائده: آیه٦٧) و آیات ولایت (مائده: ٥٥ و ٥٦) ارتباط وثیق دارد. این مطلب افزون بر آنكه از خود قرآن استفاده می‌شود، احادیث صحیح‌السند در مصادر روایی شیعه نیز بر آن دلالت دارد.(۳۴) این نكته نیز قابل توجه است كه برخی از بزرگان شیعه، از آیه اكمال افزون بر مسئله ولایت، مسئله عصمت امام علی(علیه‌السلام) را نیز استفاده كرده‌اند.(۳۵)

وبگردی
در حالی که همه دنیا فکر میکردند این آغوش جنسی است مطهری گفت مادرانه بود. ولی اشکال داشت !
در حالی که همه دنیا فکر میکردند این آغوش جنسی است مطهری گفت مادرانه بود. ولی اشکال داشت ! - وی در بخش دیگری از صحبت‌هایش با اشاره به نمایش در آغوش کشیدن تیم ملی کروواسی توسط رئیس‌جمهور کشورشان،گفت: ایشان با یک حس مادرانه این کار را انجام داد و این آغوش، جنسی نبود، البته که پخش آن نباید انجام می‌شد.
کدام پسر روحانی سه تابعیتی است؟
کدام پسر روحانی سه تابعیتی است؟ - سرنوشت فرزند بزرگ حسن روحانی از جمله مواردی است که در سال‌های گذشته بارها مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفته است. پیش از برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۹۲ نیز یکی از وب‌سایت‌های اصولگرا مدعی بود که او به دنبال “شکست عشقی” دست به “خودکشی” زده است. بنا به ادعای برخی از رسانه‌های اصو‌لگرا، فرزند روحانی با کلت کمری پدر خودکشی کرد.
فیلم منزل محمود خاوری درکانادا
فیلم منزل محمود خاوری درکانادا - کاربران شبکه های اجتماعی فیلمی را منتشر کرده اند که گفته می شود مربوط به خانه مجلل محمود خاوری در کانادا است. صحت و سقم این قضیه هنوز تایید نشده است.
چرا آیت‌الله جنتی اینگونه فکر می‌کند؟
چرا آیت‌الله جنتی اینگونه فکر می‌کند؟ - احزاب و شخصیت‌ها - زندگی ساده آیت‌الله جنتی گرچه از ویژگی‌های مثبت شخصیت وی است اما نوع نگاهش به عرصه سیاسی و مصداق‌یابی های وی درخصوص افراد انقلابی انتقادهای زیادی را متوجه او می‌کند.
مائده هژبری و امیرحسین مقصودلو در استانبول
مائده هژبری و امیرحسین مقصودلو در استانبول - امیرحسین مقصودلو (تتلو) با انتشار عکسی از خودش و مائده هژبری، دختر نوجوانی که پس از اعتراف تلویزیونی اش معروف شد، از کنسرت مشترک در استانبول خبر داد.
واکنش فغانی به انتشار تصاویردست دادنش با داور زن برزیلی:کوچکترین اهمیتی برایم ندارد!
واکنش فغانی به انتشار تصاویردست دادنش با داور زن برزیلی:کوچکترین اهمیتی برایم ندارد! - تصاویر با شما سخن می گویند؛ تصاویری بی روتوش با سخنانی بی روتوش‌تر؛ می‌خواهیم با بخش خبری «فوتونیوز»، مقامات با شما بی روتوش و رودررو سخن بگویند. از این پس، عصرگاه هر روز با «فوتو نیوز» تابناک، حرف و سخن مقامات داخلی و خارجی را به عکس بی روتوش‌شان الصاق می‌کنیم، تا بهتر بدانیم چه کسی حرف زده و از چه سخن گفته است. کوتاه و مختصر؛ به احترام وقت شما و فرصتی که برای دانستن می‌گذارید.
اول مرگ بر ربا بعد مرگ برآمریکا
اول مرگ بر ربا بعد مرگ برآمریکا - صحبت های تامل برانگیز آیت الله رودباری درمورد ربا در کشور
مرد رو‌به‌روی مائده هژبری کیست؟
مرد رو‌به‌روی مائده هژبری کیست؟ - دختر بازداشت شده در بخشی از مصاحبه توضیح می‌دهد که صبح دستگیر شده و خانواده‌اش در جریان این موضوع قرار گرفته‌اند و این ادعا نشان می‌دهد تهیه فیلم اعترافات به فاصله یک صبح تا عصر انجام شده که خود نشان‌دهنده این است که برای متهم هنوز دادگاهی تشکیل نشده و جرمی به اثبات نرسیده ‌است.
فیلم | رامبد: دهنتو ببند، فرح‌بخش: دهنتو گِل بگیر!
فیلم | رامبد: دهنتو ببند، فرح‌بخش: دهنتو گِل بگیر! - پس از آنکه فیلم تازه محمدحسین فرح‌بخش در سالن‌های سینمای شهر تهران اکران نشد. احمدی مدیر سینماشهر که از قضا تهیه کننده برنامه خندوانه نیز هست و سوله مدیریت بحران شهر تهران در دوره تهیه کنندگی او به «خندوانه» اختصاص یافت، مانع از این اکران شده بود و همین مسئله واکنش فرح بخش را به دنبال داشت و او را رانت‌‎‌خوار خواند و پای رامبد جوان را به میان کشید.
شاخ‌های اینستاگرامی که نمی‌شناختیم
شاخ‌های اینستاگرامی که نمی‌شناختیم - یکی از دختران که به شدت مورد توجه قرار گرفته است مائده نام دارد. او از چهره‌های شناخته شده اینستاگرام است که ویدئو‌هایی از رقص هایش را در صفحه خود منتشر کرده است. او متولد سال 1380 است. به گفته خودش حدود 600هزار فالوئر دارد. او حالا با قرار وثیقه آزاد است.
تصادف سردار آزمون با پورشه اش (عکس)
تصادف سردار آزمون با پورشه اش (عکس) - سردار آزمون نیمه شب گذشته و در نزدیکی‌های صبح امروز با خودوری پورشه شخصی خود در محور نکا بهشهر پس از عبور از روستای کمیشان با تصادف زنجیره‌ای مواجه شد که در این حادثه خودروهای زیادی خسارت دیدند
فیلم | سرگذشت گنده‌لات تهران تا لحظه جان‌دادن در زندان (۱۴+)
فیلم | سرگذشت گنده‌لات تهران تا لحظه جان‌دادن در زندان (۱۴+) - فیلم - گزارشی کامل و کوتاه از سرگذشت وحید مرادی گنده‌لات تهران تا لحظه جان‌دادن در زندان را در ویدئوی زیر ببینید.
شوخی «عطاران» با «مدیری» در اکران فیلم هزارپا
شوخی «عطاران» با «مدیری» در اکران فیلم هزارپا - مراسم اکران خصوصی فیلم هزارپا با حضور هنرمندان و بازیگران این فیلم سینمایی شب گذشته 9 تیر 1397 در برج میلاد برگزار شد.
قصور تاریخی دولت
قصور تاریخی دولت - چه باید کرد؟ پرسشی که نوبخت پرسیده است، اما شاید به دنبال پاسخ آن نباشد. در شرایط کنونی دولت و حامیان اصلی آن در مظان این اتهام تاریخ قرار خواهند گرفت که چرا به دنبال طرح و پاسخ مهم‌ترین سوال شرایط بحرانی کنونی نرفتند.
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی - مردم تهران برای اولین بار و برای تماشای مسابقه‌ی فوتبال ایران و اسپانیا در جام جهانی ۲۰۱۸ بهمراه خانواده‌های خود به ورزشگاه صدهزار نفری آزادی رفتند