شنبه ۴ اسفند ۱۳۹۷ / Saturday, 23 February, 2019

جاذبه های توریستی مشکین شهر


جاذبه های توریستی مشکین شهر
● چکیده
جهت رونق بخشی به یک منطقه و شهر عوامل مختلفی نقش دارد نظیر انتقال صنایع ایجاد امکانات رفاهی ، خدماتی بهداشتی و غیره ولی بطور واضح و روشن این عوامل بسیار هزینه بر بوده و نیازمند کار و صرف انرژی و زمان . موضوع مهمی که در اینجا می خواهم به آن بپردازم یک عامل بسیار جذاب و کم هزینه یعنی جاذبه های توریستی یک منطقه است که به هزینه های بالا نیاز نداشته ولی نیازمند کار فرهنگی و برنامه ریزی جهت سازماندهی مناسب توریست جهت ایجاد رغبت برای آینده است . شهری که می خواهم آنرا معرفی نمایم دارای جاذبه های توریستی کم نظیر بوده و در صورت برنامه ریزی مناسب می تواند به یکی از قطب های توریستی ایران تبدیل شود . آنچه که در زیر می خوانید تک تک این عوامل و جاذبه های مورد بحث در مشکین شهر می باشد که امید می رود با توجه و عنایت برنامه ریزی کشور بتواند با کمترین سرمایه گذاری به بازدهی مطلوب و شایسته خود برسد.
● مقدمه
استان اردبیل با ۱۷۹۵۳ کیلومتر مربع وسعت در شمال غربی فلات ایران جای گرفته و حدوداً ۰۹/۱ درصد مساحت کل کشور را تشکیل می دهد. این استان از شمال با جمهوری آذربایجان، از جنوب با استان زنجان، از غرب با آذربایجان شرقی و از شرق با استان گیلان همسایه است. ۴ شهرستان این استان حدود ۳۸۲ کیلومتر با کشور جمهوری آذربایجان مرز مشترک دارد که در ۱۵۹ کیلومتر آن رودهای ارس و بالهارود جریان دارد. سه عامل شکل دهنده اقلیم آب و هوایی استان، توپوگرافی، زاویه تابش نور و جریانات هوایی می باشد. سبلان با وسعت حدود ۶ هزار کیلومتر مربع و ۴۸۱۱ متر ارتفاع در بین دو دشت پهناور مشکین شهر و اردبیل واقع شده است. براساس آخرین تقسیمات کشوری استان اردبیل شامل ۹ شهرستان، ۲۵ بخش، ۲۱ شهر و ۶۶ دهستان است. این استان طبق آخرین سرشماری دارای بیش از ۱۶۸۰۰۰/۱ نفر جمعیت است که شهر اردبیل بعنوان مرکز استان بیش از ۳۹۵۰۰۰ نفر از آن را در خود جای داده است. خیاو یا مشکین شهر مرکز شهرستان مشکین شهر ، یکی از شهرهای ومعروف استان اردبیل.بر اساس آمار کلی در شهرستان مشکین شهر بیش از ۶۰۰ اثر یادمانی و تاریخی برآورد شده است.به عبارت دیگر به طور متوسط در هر ۴۰۰ متر مربع از پهنه این شهرستان یک اثر باستانی و تاریخی که ارزش حفظ و دیدن داشته باشد وجود دارد.
● شهرستان مشکین شهر
خیاو یا مشکین شهر مرکز شهرستان مشکین شهر ، یکی از شهرهای ومعروف استان اردبیل که در ۸۵ کیلومتری اردبیل واقع شده است. مشکین شهر رودخانه‌های بزرگ خیاو، انار ، مشکین چای و دهها رودخانهٔ کوچک در آن جاری است. کوهستان سبلان در جنوب آن واقع شده و علاوه بر سه قلهٔ معروف ان (هرم داغ – جنوار داغ – قلهٔ بزرگ)کوههای دیگری به نام گوی داغ، قاشقا داغ، کچی قیران (بزکش)در این شهرستان واقع است. شهرستان مشکین شهر به دو قسمت طبیعی تقسیم می شود:
۱) مشکین شرقی و مشکین غربی که اراضی و روستاهای آن اغلب در جگله واقع است.
۲) دهستان مشکین (در اصطلاح معلی رضی) که در دره ها تپهٔ ماهور شده، ابادی کمتری دارد. فقط در تابستانها، طوایف و ایلات ائل سون (شاهسون) در ییلاقهای مخصوص به خود ساکن شده و در پاییز به سوی قشلاق حرکت می کنند.
● جغرافیای طبیعی
شهرستان مشکین شهر به مرکزیت شهر مشکین دومین شهر استان اردبیل بعد از مرکز استان می باشد که براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای سه شهر به نامهای مشکین شهر ، لاهرود و رضی و چهاربخش بنامهای مرکزی ، ارشق ، مشکین شرقی ، مرادلو می باشد این شهرستان بر روی مختصات جغرافیایی ۳۸ درجه و ۴۴ دقیقه عرض شمالی و۴۷ درجه و ۴۰ دقیقه طول شرقی از گرینویچ واقع شده است .ارتفاع متوسط این شهرستان ۱۸۳۰ متر وبلندترین نقطه آن قله سبلان با ارتفاع ۴۸۱۱ متر از سطح آبهای آزاد هست مشکین شهر از طرف شمال با مغـــان ( شهرستان گرمی ) از طرف جنوب به کوه سبلان و شهرستان سراب ( آ.شرقی ) و از طرف غرب با هرستانهای اهرو هریس و از مشرق با شهرستان اردبیل و از طرف شمال شرقی بطول ۵۶ کیلومتر با کشور جمهوری ذربایجان هم مرز است.
● وضعیت فرهنگی و اجتماعی
مردم شهرستان مشکین شهر مسلمان و صددرصد شیعی مذهب و عمیقاً به علایق دینی و مذهبی پایبندند و ارادت خاصی به خاندان عصمت و طهارت دارند . مشکین شهر از شهرستانهای روحانی خیزاستان است و استحکام عمیق بنیانهای اعتقادی اسلامی و اعتقاد عمیق مردم به مکتب مردم حیاتبخش اسلام و شیعه و حرمت و احترام ویژه علما و روحانیت درمیان مردم موجب شده است تا هویت اصیل فرهنگی مردم حفظ شده و هنجارهای فرهنگی و اجتماع کننده و مخاطره آمیز بروز ننماید و ثبات و توازن فرهنگی و اجتماعی محفوظ بماند . بافت اجتماعی شهر به علت سکونت اجباری عشایر و مهاجرت روستائیان دارای بافت مختلط شهری ، روستائی و عشایری است که سنتهای فرهنگی و محلی خود را حفظ کرده واستحکام خانواده ، سننن و فرهنگ سنتی مردم همچنان پابرجا بوده و نظیر بعضی از شهرهای کشور ، مدرنیزم و صنعت درآن تغییرات فرهنگی و اجتماعی خاص خود را بوجود نیاورده است این شهرستان در راستای پیروزی انقلاب اسلامی و در جریان هشت سال دفاع مقدس ۶۰۰ شهید در راه آرمان مقدس جمهوری اسلامی تقدیم انقلاب کرده است و همچنان بیش از پیش در راه حفظ نظام مقدس اسلامی مان ، تداوم راه نظام و اطلاعات ازمعنویات ولی امر مسلمین حضرت آیت اله خامنه ای تلاش جدی دارند . مردم این شهرستان دارای استعدادهای فرهنگی وهنری خوبی می باشند میزان بالای تعداد دانشجویان در سراسر کشور درمقایسه با شهرستان‌های استان نشان از رشد فکری و فرهنگی این شهرستان دارد و درصد بیشتر دانشجویان دانشگاههای اردبیل را جوانان مشکین شهر تشکیل می دهد و همچنین همه اساتید دانشگاههای پیام نور و آزاد اسلامی این شهرستان بومی میباشند.
● وجه تسمیه و پیشینه تاریخی
سرزمین مشکین شهر دیاری بنام باستانی « وراوی » و یا پشکین که سرانجام به مشکین شهر معروف گشته است وجه تسمیه آن به محمدابن پشکین گرجی حاکم این منطقه نسبت داده میشود بنا به نوشته حمدالله مستوفی تومان پشکین که در این تومان هفت شهر پشکین ، خیاو ، انار ، دوجاق ، اهر ، تکلفه و کلیبر وجود داشت . به روایتی دیگر نام قدیم مشکین « اورامی » و «وراوی » بوده و به احتمال بسیار زیاد محل تولد « سعدالدین وراوینی » دانشمند و مترجم مرزبان نامه در قرن ششم هجری قمری اینجا بوده است .« خیاو» در حاشیه سرزمینی افتاده است که روزگاری به اسم « آران » مشهور بود. این منطقه زبانی ویژه داشت که تا سده چهارم هجری با همه آشفتگی ها و آمیخته گی هایش پایدار بود. سکه های به دست آمده از منطقه، متعلق به چند دوره تاریخی با فاصله زمانی کوتاه و دراز و بیش تر مربوط به زمان اتابکان آذربایجان است. نخستین سکه ای که تازیان در«آران» زده اند، متعلق به سال ۹۰ هجری است. در این منطقه، گورستان ها و نشانه هایی نیز از سال های اولیه اسلامی به جای مانده است. از این رو هر چند در بیش تر کتاب های جغرافیایی اسلامی، نامی از آن به میان نیامده است، اما خیاو یا مشکین شهر آبادی اسم و رسم داری بوده است. اما حمدالله مستوفی در سال ۷۴۰ هجری خیاو را قصبه ای خوانده است و حد و مرزش را نشان داده و حتی حقوق دیوانی اش را ذکر کرده است:« خیاو قصبه ای است در قیلی کوه سبلان افتاده است و چون سبلان در شمال اوست هوایش رو به گرمی مایل است. آبش از کوه جاری است. باغستان اندک دارد حاصلش غله بیش تر بوده، ‌مردمش اکثرا موزه دوز و چوخاگر هستند حقوق دیوانی اش دو هزار دینار است». بااین حساب، قدمت خیاو را می شود تا سده های اولیه اسلامی پیش برد. هر چند که موقعیت جغرافیایی آن این خیال را در ذهن به وجود می آورد که در سال های پیش تر نیز منطقه خالی از سکنه نبوده است. این فکر را قبرهای گبرها یا زردشتیان که در همه جای آن پراکنده است، بیش تر تایید می کند. هر چند که بیش تر آن چه از این منطقه به دست آمده مربوط به دوره اسلامی است. خیاو در دوره صفویه بیشتر رونق گرفت. به گونه ای که، یکی از اولاد شیخ صفی- شیخ حیدر- حاکم و والی منطقه مشکین و برزند مغان در یکی از دره ها به دست مردی به اسم شیروان شاه قره باغی کشته شد. وی نوه دختری شاه صفی و نوه پسری شیخ صفی بود. شاه اسماعیل فرزند این مرد نیز در خیاو به دنیا آمد. کتاب با ارزشی به نام « تاریخ العجم و الاسلام » از دوره عباس میرزا باقی مانده که توسط شیخ عبدالغفور ثامن نامی نوشته شده است. در این کتاب، نکته های مبهم مربوط به خیاو و آبادی های اطراف آن روشن شده است. مدتی پس از حکومت عباس میرزا در آذربایجان، خیاو توجه ایلات شاهسون را که در شرف قدرت گرفتن بودند جلب کرد. ییلاق های شاهسون ها در دامنه ساوالان رفته رفته گسترده تر شد و خیاو را چون حلقه ای در میان گرفت. سپس کشتار و غارت آغاز شد. مدت ها این وضع اسفناک ادامه داشت تا سرانجام در زمان ناصرالدین شاه، حاکمی به نام حسنعلی خان جنرال وارد مشکین شهر شد و شرارت ها را پایان بخشید. با آغاز مبارزات مردم در راه کسب مشروطیت، روسیه تزاری هرج و مرج طایفه های شاهسون را به صلاح و صرفه خود ندید و به در خواست حکومت وقت، درصدد سرکوب طایفه های یاغی و عصیان گر شاهسون بر آمد. چهار لشگر روسی از چهار طرف به سوی خیاو حرکت کردند. ژنرال « مدداوف » از اردبیل و « دالما چوف » از تبریز، طوایف شاهسون را محاصره و پس از زد و خوردهای شدید، آنان را وادار به تسلیم کردند. سپس همه دارایی شاهسون ها تقسیم شد. این سال را ایلات مبدا و ماخذ تاریخی قرار می دهند که در میان آواره ها و چادر نشین ها به « بولگی ایلی » یا سال تقسیم مشهور است.
● کوه سبلان
کوه معروف «سلطان ساوالان» با ارتفاع ۴۸۱۱ متر از سطح دریا ، عظمت خاصی به منطقه بخشیده است . این کوه با یخچال های عظیم از منظر ورزش کوهنوردی و یخچال نوردی، یکی از کوههای مطرح در سطح جهان است و هرسال و بویژه در فصل تابستان هزاران علاقه مند از اقصی نقاط ایران و جهان به این کوهستان روی می آورند و از مواهب طبیعی آن بهره مند می شوند.
● سایر کوه های
شهرستان مشکین شهر در منطقه‌ ای کوهستانی واقع شده و دامنه ‌های شمالی کوهستان سبلان که بلندترین قله آن ۴۸۱۱ متر ارتفاع دارد به شهرستان مشکین شهر مشرف است. این کوهستان که از بلندترین کوه های ایران به شمار می رود آتشفشانی خاموش است که بیش تر پوشیده از برف و یخ است و چشمه‌های آب گرم و سرد فراوانی دارد. مشکین شهر به صورت دشت وسیعی است که با شیب تند به زمین های پست شمالی منتهی می ‌شود. مرتفع‌ ترین و پرشیب ‌ترین قسمت این شهرستان بخش جنوبی آن یعنی دامنه ‌های شمالی و شمالی باختری توده ‌های آتشفشانی سبلان است که به طور متوسط ۲۰۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد.
قسمت شمالی و باختری آن بین ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ متر ارتفاع دارد. بقیه زمین ها مسطح بوده و شیب ملایمی در جهت شمال و شمال خاوری دارند که در نهایت به دشت مغان منتهی می ‌شوند. سبلان در قسمت جنوب خاوری مشکین ‌شهر واقع شده و سراسر شمال این شهرستان را دنباله کوه های ارسباران که از باختر به خاور کشیده شده، پوشانده است. در فاصله بین اهر و مشکین شهر کوه های دوسرداغ و ایلان داغ قرار دارند. علاوه بر این ها ارتفاعات دیگری با جهت شمال خاوری - جنوب باختری به نام صلوات داغ در شمال مشکین شهر وجود دارد و چندین شعبه آبی از این کوه به رود قره سو می پیوندد. کوهستان ساوالان این شهرستان نیز صاحب ۳ قله است که قله بلندتر آن یک دریاچه بزرگ و بسیار زیبا به نام دریاچه سبلان دارد. برخی از قلل مهم شهرستان عبارتند از: آت فنجلی، آراگالا سسی داغ، آق مسجد، توربه گونی داغ، چالداغ، چکی چای، ساری گهل، شرفخانه، قاشقا داغ، قزقالانسی، ییلاق جَبلو و گلک علی داغ.
● قلعه قهقهه
قلعه قهقهه مابین روستای کنچوبه و مشیران و قریه آغاج چرچلو و در سمت خاور رودخانه دره رود بر فراز کوه بلندی ساخته شده است که تقریبا در ۸۰ کیلومتری مشکین شهر است و بر فراز قلعه راه بسیار سخت و باریک با سربالایی بسیار تنگ و تیز به درازای تقریبی سه کیلومتر کشیده شده است. از دره رود تا بالای قلعه سه کیلومتر است که یک تفنگچی به آسانی می تواند از آن قلعه دفاع و مانع عبور و مرور نیرو شود. این قلعه مکان حادثه ساز و پرماجرای اوایل حکومت صفوی است که همواره نام آن با رعب و وحشت در دهان ها می شده و در گوش ها می پیچیده و زندان سیاسی در دوره صفویه بوده است. مصالح ساختمانی این قلعه شبیه قزقلعه سی (قلعه دختر) یا قافلان کوه از سنگ های رسوبی آجری و کرمی رنگ کاملا تراشیده با ملات آهک و گچ است. در این قلعه پنج استخر در بدنه کوه کنده اند که آب باران در آن ها جمع می شود. درسمت بالا در قله کوه اتاق هایی با پایه های قطور با آجر و سنگ ساخته شده است که مخصوص فرمانده قلعه (کوتوال) بوده است. زندان قلعه اتاقی است در بدنه‌ی کوه که سه دیوار آن پرتگاه و از یک طرف به داخل قلعه راه دارد. در سمت شمال باختری برج هشت ضلعی برای دیده بانی ساخته شده است. سلاطین صفوی، دشمنان مقتدر و رجالی را که مانع مقاصد آن ها می شدند در زندان قلعه حبس می کردند. از جمله آن هایی که به امر شاه طهماسب اول در قلعه زندانی شده اند، سام میرزا پسر شاه اسماعیل اول صفوی و برادر شاه طهماسب اول به مدت بیست سال و خان احمد گیلانی، امیرخان ترکمان، فرمانروای آذربایجان و امیرانی از امرای ترک، عرب، کرد و ارمنی بوده اند. این قلعه تحت شماره ۶۱۹۲ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
● مقبره شیخ حیدر
برج بلندی است در مرکز شهر و امنسوب به شیخ حیدر، پدر شاه اسماعیل اول می باشد. مقبره یاد شده به شکل برج مدور و با ارتفاع ۱۸/۵ متر و قطر ۱۰/۵ می باشد. این بنا از خارج با کاشی های فیروزه ای رنگ به آیات ۲۷ - ۲۸ و ۲۹ سوره فتح و همچنین لفظ «جَل جلالُهُ» ر اشکال مختلف و با خط کوفی بنایی مزین گشته است. در مورد قدمت بنا و تاریخی احداث آن اظهارات گوناگونی ابراز شده است که «دونالد ویلبر» معتقد است این بنا از آثار قرن ۷ و ۸ ه.ق.است و در دوره صفویه به تکمیل و تزئینات کاشی کاری آن همت گماشته اند. با توجه به تخریب کتیبه به جای مانده مقبره که تاکنون هیچ سند و مدرکی مبنی بر تاریخ دقیق احداث این بنادر دست نبوده. اخیرا توسط آقای قوچانی، کارشناس سازمان میراث فرهنگی کشور کتیبه موجود بر سر در ورودی این برج بازخوانی شده که آن را به سال ۷۳۱ ه.ق. یعنی دوره حکومت ابوسعید بهادرخان آخرین حکمران سلسله مغول در ایران نسبت می دهند.در سال ۱۳۸۰ طرح سامان دهی حریم مقبره در هیئت دولت به تصویب رسید. این طرح شامل دو مرحله کلی است، مرحله اول شامل بازسازی کتیبه های فروریخته و مرمت بنای تاریخی و مرحله دوم ساماندهی اطراف این اثر می باشد . لازم به یادآوری است مقبره شیخ حیدر در تاریخ ۱۸ تیرماه ۱۳۱۱ ه.ش. تحت شماره ۱۸۴ جزو آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
● کهنه قلعه
این قلعه در ورودی مشکین شهر (خیاو) در ارتفاع ۵۰ متری خیاوچای قرار گرفته و از ۳ طرف با شیب تند به خیاوچای منتهی می شود. قله سبلان در قسمت جنوبی قلعه خودنمایی می کند.
● جنگل حاتم بیک
با مساحت حدود ۱۹۸ هکتار درجنوب غرب شهرستان مشکین شهر قرار گرفته است . در سال ۷۱-۷۰ مرکز تحقیقات تبریز متوجه خشکیدگی درختان بلوط این جنگل گردید و در پی آن بازدیدهایی توسط مهندس عارفی پور و هیات ارزشیابی طرحهای تحقیقاتی صورت گرفت و نتیجه بصورت گزارش و ارائه سخنرانی در اسفند ۸۱ با حضور کارشناسان و اعضای هیات علمی مراکز تحقیقات جنگلها و مراتع و ادارات کل منابع طبیعی سراسر کشور در موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع ( اتوبان تهران ـ کرج )بیان شد .در این جلسه عوامل مخرب و بیماریهای تشخیص داده شده ذکر و از حذف درختان آلوده بعنوان یک روش مقابله و پیشگیری از گسترش آفت یاد شد. این گزینه توسط اداره منابع طبیعی اردبیل بعنوان اقدام مقابله برگزیده شد و برداشت و خروج پایه های آلوده به پیمانکار و با هدف زغال گیری واگذار گردید. اما گفته های مردم روستا از خروج کامیون کامیون چوبهای درختان سالم بجای خشکیده ها و بیمارها حکایت می کند .
● قلعه نودوز یا نودژ(بلعه داغ)
این قلعه در محلی بین اهر و مشکین شهر و در گردنه ای معروف به نودوز واقع شده است. این قلعه مربوط به دوره ساسانی است و دارای دو برج و یک دیوار مدور می باشد، که دو برج را به یکدیگر متصل می کند و در زیر آن برج دیگری واقع بوده که قسمت هایی از آن خراب شده و از بین رفته است. مصالحی که در این بنا به کار رفته، از سنگ های تراشیده قالبی است که به وسیله ملات ساروج در هم آمیخته است. در دوره اسلامی و احتمالا اوایل اسلام بر فراز قلعه تاسیسات دیگری ساخته شده است که از خشت خام می باشد. وجود باران های مداوم، خشت های گلی را فرسوده و از بین برده است و تنها اثری از آن ها باقی مانده است. قلعه فقط در بخشی که به جاده و گردنه مشرف است، تاسیساتی دارد. طرف دیگر آن دره بسیار عمیق و وحشتناک است که راه به جایی ندارد.
● پارک جنگلی
در جنوب شرقی شهر واقع شده است و جاده ای اسفالته به طول ۳ کیلومتر دارد در روزهای تعطیل محل گردش و تفریح ساکنان بومی و مسافران است
● شیروان دره سی
در ۳۰ کیلو متری جنوب شرقی مشکین شهر و درارتفاع ۲۲۰۰ متری واقع شده است مساحتش بالغ بر ۷۵ کیلو مترمربع است و محل زندگی حیوانات وحشی و پرندگان می باشد همچنین دارای صخره ها و غارهای دیدنی است محل اصلی ورود به دره در ۵ کیلو متری پائین آبگرم معدنی شابیل قرار دارد و برای ورود به آن باید از کنار آبشاری با ارتفاع ۴۰ متر به سمت پائین صخره نوردی کرد آبشارهای دوقلوی شیروان دره در نوع خود بی نظیر است
● دیوقالاسی
این بنا که طی شماره ۶۳۰ به ثبت آثار ملی رسیده است به «قلعه دیو» که اهالی به آن «دیو قالاسی» می گویند، معروف است. این قلعه در شمال خاوری مشکین شهر ما بین روستای قوزلو و کویج و در دامنه کوه سبلان قرار دارد و از مسیر جاده انار – قوزلو می توان آن را بهتر دید. با توجه به موقعیت قلعه و اشراف کامل آن به مناطق اطراف، اهمیت فوق العاده سوق الجیشی آن زیاد بوده است. سفال های نخودی رنگ که از این قلعه به دست آمده، قدمت آن را به قبل از اسلام می رساند. قلعه با سنگ های بزرگ به ابعاد ۶۰ سانتی متر در ۲ متر و ۱۰ سانتی متر به شیوه قلعه های اوراتورها بدون ملات ساخته شده و دارای طبقات مختلف بوده که قسمت اعظم آن از بین رفته است.
● چشمه های معدنی مشکین شهر.
این شهرستان دارای نه دهنه چشمه معدنی است که به فاصله تقریبی ۱۹ کیلومتری از مشکین شهر قرار دارند. این چشمه های معدنی عبارت اند از:
۱) چشمه قیزجه مشکین شهر
۲) چشمه آبگرم قوتورسوئی لا هرود
۳) چشمه ایلا ندو
۴) چشمه آبگرم شابیل
۵) چشمه دوبدو (دودو)
۶) چشمه آبگرم موئیل
۷) چشمه قوتورسوئی موئیل
۸) چشمه آق سو مشکین شهر
۹) چشمه ملک سوئی
▪ چشمه آبگرم قینرجه :
این چشمه در جنوب مشکین شهر و به فاصله تقریبی ۱۵کیلومتری آن واقع شده است. به سبب گرمای زیاد، آب چشمه رابا مقداری آب سرد رودخانه می آمیزند و در حوضچه ای برای استحمام مورد استفاده قرار می دهند.آب چشمه در ردیف آب های معدنی کلرورسدیک یا کلرور هیپوتونیک و گازدار و خیلی گرم و داغ است. استفاده از این آب برای درمان لنفاتیسم، راشی تیسم، بیماری های زنانه، روماتیسم های مزمن سودمند است و نیز صفرا آور و زیاد کننده ترشحات دهان و معده است. به خاطر دمای بالای آب چشمه، به عنوان تسکین دهنده، ضدتورم، ضد درد، تسهیل کننده عمل تنفس و اتساع عروق سطحی بدن مورد استفاده قرار می گیرد. این چشمه در جنوب مشکین شهر و به فاصله تقریبی ۱۱ کیلومتری آن واقع شده است. به سبب گرمای زیاد، آب چشمه رابا مقداری آب سرد رودخانه می آمیزند و در حوضچه ای برای استحمام مورد استفاده قرار می دهند.آب چشمه در ردیف آب های معدنی کلرورسدیک یا کلرور هیپوتونیک و گازدار و خیلی گرم و داغ است. استفاده از این آب برای درمان لنفاتیسم، راشی تیسم، یماری های زنانه، روماتیسم های مزمن سودمند است و نیز صفرا آور و زیاد کننده ترشحات دهان و معدی است. به خاطر دمای بالا ی آب چشمه، به عنوان تسکین دهنده، ضدتورم، ضد درد، تسهیل کننده عمل تنفس و اتساع عروق سطحی بدن مورد استفاده قرار می گیرد.
▪ چشمه آبگرم قوتورسوئی :
این چشمه یکی از مشهورترین چشمه های مشکین شهر و دامنه سرسبز سبلان است که در ۲۵ کیلومتری جنوب لاهرود و ۴۸ کیلومتری جنوب مشکین شهر واقع شده است. درجه حرارت آب در حوض و نزدیک مظهر چشمه، ۴۱ درجه است. آب این چشمه، در گروه آب های معدنی سولفاته کلسیک و سدیک و گوگرددار گرم قرار دارد. این چشمه در درمان بیماری های روماتیسمی و پوستی مورد استفاده قرار می گیرد. آب این چشمه روی بیماری های مجاری تنفسی، برونشیت های مزمن همراه یا بدون آسم، سرفه های تشنجی، تشنجهای عضلا نی، جوش های بدن و آماس و دردهای مفصلی اثر مفید و موثر دارد. چشمه قوتور سوئی که در حقیقت از لحاظ درمانی نگین چشمه های سبلان محسوب می شود به علت داشتن مقدار زیادی گاز SH۲ و حرارت حدود ۳۸ درجه سانتیگراد جایگاه محسوسی در میان تمام چشمه های سبلان دارد . در منابع بین المللی کنگره های هیدرولوژی در اروپا بارها روی اثر گاز SH۲ که از لحاظ علمی ثابت شده تاکید می شود. در حالیکه اثر کاتیون ها و آنیون ها و مواد معدنی در سایر چشمه ها که فاقد گاز مزبور هستند هنوز از نظر علمی مورد بحث است بنا بر این با استناد به عصاره کنگره های تشکیل شده اثر گاز SH۲ در بدن ثابت شده و بطور خلاصه به این ترتیب است که گاز SH۲ پس از حدود ۴۰ ثانیه یعنی کمتر از یک دقیقه به مقدار زیاد در پوست بدن انسان جذب می شود و نفوذ می کند (مشاهده عینی آن سرخی خیلی زیاد استفاده کنندگان از چشمه آب معدنی قوتور سوئی است که پس از چند دقیقه در پوست و بدن استفاده کنندگان مشاهده می گردد)و این به علت نفوذ گاز SH۲ و متعاقب آن باز شدن مویرگ ها و عروق زیر پوست می باشد که در اصطلاح پزشکی آن را گشادگی رگ ها (Vasodilation)می گویند در اثر این عمل پر خونی زیاد در زیر پوست ایجاد شده ودر اطراف مفصل ها از جمله مفصل های ستون فقرات زانو شانه ها خون بشدت جریان پیدا نموده و بطور خلاصه اثر درمانی خود را به علت جریان شدید خون در این نواحی که قبلا کم بوده ایجاد می نماید و نهایتا در مفصل ها ایجاد کم دردی و یا بی دردی می کند. این خلاصه ای از اثر اولیه گاز SH۲ است که این گاز پس از نفوذ در پوست در سلول های ایمنی مسئول دفاع بدن اثر گذاشته و در سیستم ایمنی بدن که وظایف آن به عهده گلبول های سفید است دخالت نموده و نهایتا پس از استفاده های متعدد از آب گازداربه مدت سه هفته سیستم ایمنی نیز تغییراتی حاصل نموده و این خود باعث بهبودی بعضی از اشکال رماتیسمی می شود .
▪ چشمه آبگرم ایلاندو :
در فاصله ۱۱ کیلومتری جنوب مشکین شهر از زمین می جوشد. آب چشمه ایلاندو از نوع آب های معدنی کلروسولفاته بیکربناته کلسیک گازدار و گرم است. به خاطر دمای بالای آب، تسکین دهنده دردهای عمومی بدن و تقویت کننده حالت عمومی بدن و نیز تمدد اعصاب است و نیز به موجب داشتن بیکربنات و سولفات می توان از آن برای درمان بیماری های جلدی، دردهای روماتیسمی مزمن، بیماری های تنفسی و گوارشی، بیماری های زنانه استفاده کرد.
▪ چشمه آبگرم شابیل :
این چشمه در۲۷ کیلومتری لاهرود و در چند کیلومتری آبگرم قوتورسوئی و در پای تپه ای واقع شده است. دمای آب در مظهر چشمه ۴۸ درجه سانتی گراد است. ظاهر آب زلال، کمی ترش مزه، بی رنگ و نیز کمی بودار است. آب این چشمه، در ردیف آب های معدنی اسید بیکربنات یا بیکربناته سدیک قرار دارد. به خاطر وجود مقدار زیادی اسید کربنیک، از آب آن برای درمان بیماری های حرکتی، عصبی (درمان پادرد و کمر درد) استفاده می شود.
● قلعه ارشق
قلعه تاریخی ارشق هم چون سایر قلعه های قره داغ آذربایجان در ۶۲ کیلومتری شمال باختری مشکین شهر و در سواحل باختری رودخانه پر آب قرار دارد و دریک منطقه بی نظیر (از لحاظ طبیعت) واقع شده است. از نظر تاریخی، ارشق در منطقه ای قرار گرفته که در عهد اشکانیان و ساسانیان مهد تمدن باستان بوده و آثار به دست آمده از دل خاک نشان گر این واقعیت است. آثار عتیقه محدوده ارشق و آن چه از کندوکاو ارشق به دست آمده زینت بخش موزه ها بوده و ما را به یک دوره بی نظیر تاریخی رهنمون می سازد. ارشق را در کتاب های جغرافیایی قدیم جزو تومان مشکین به حساب آورده اند. چنان چه در سابقه تاریخی این مجموعه آمده است « تومان مشکین، در این ۷ شهر است، مشکین، خیاو، انار، ارجق(ارشق) و اهرو تکتپه و کلیبر». ارشق از نظر طبیعت منطقه بسیار زیبای مشکین شهر بوده و جالب ترین مراتع بهاره و پاییزه عشایر شاهسون می باشد. دهستان ارشق که «قلعه ارشق» به نام آن معروف شده است از خاور به خاک جمهوری آذربایجان، از باختر به دهستان مشکین خاوری و از شمال به دهستان برزند و اجارود و خروسلو محدود می شود. برای رسیدن به قلعه ارشق باید از میدان مرکزی مشکین شهر به طرف روستای نصیرآباد حرکت کرد و از روستای تنبق که در کنار رود پرآب قره سو بنا شده گذشت. قلعه ارشق روی یک صخره بسیار بلند کوهستانی بنا شده است که دارای برج ها و باروهای متعدد می باشد که در اثر گذشت ایام ویران شده وآن چه باقی مانده تعداد ۴ عدد برج نیمه استوانه ای و یک اتاق بزرگ و بقایای دیواره قلعه است. قلعه ارشق از سه طرف به پرتگاه ها عمیق و مخوف کوهستانی مشرف می شود و تنها از یک سمت و بخش خاوری آن می توان به قلعه راه یافت. نوع سنگ های به کار رفته از سنگ های لاشه ای بوده و ملات آن از نوع ساروج آهکی می باشد. در مورد وجه تسمیه ارشق نیز باید یاد آور شویم در زمان اشکانیان که سرزمینی وسیع از جمله سرزمین آذربایجان را در تصرف داشتنند، به خاطر نبرد با دولت امپراطوری روم برای تسلط بر ارمنستان و ضمیمه آن نواحی به ایران و ایجاد منطقه حایل بین ایران و امپراطوری روم مهم ترین و بزرگ ترین لشکرکشی های تاریخی در آذربایجان انجام گرفته است و به علت نیاز به دفاع در مقابل هجوم دشمنان یا استقرار نیروهای تدافعی و احداث پادگان های نظامی ضرورت چنین ایجاب کرده که در تمام کوهستان های بلند و مهم استراتژیکی قره داغ آذربایجان، قلعه های نظامی احداث و ایجاد گردد. نام قلعه ارشق شاید مشتق از کلمه «ارشک» یا «اشک» که لقب شاهان اشکانی بوده گرفته شده و این قلعه نیز به نام یکی از شاهان آن سلسله بنا شده، و در درازای تاریخ به نام قلعه ارشق معروف گشته است و در حال حاضر آثار به دست آمده در محدوده ارشق این واقعیت را که قلعه ارشق از قلعه های نظامی دوره اشکانیان بوده است نشان می دهد.
● قلعه قشلاق زاخور
قلعه قشلاق زاخور، قلعه ای قدیمی و بسیار دیدنی است. این قلعه در قسمت شمالی شهرستان مشکین شهر در بخش مشکین باختری در ارتفاعات کوهستانی بسیار دل انگیز واقع در قشلاق زاخور و کنار رودخانه قره سو قرار گرفته است و برای رسیدن به آن باید از روستاهای پریخان، قورت تپه – قره باغلار و صاحب دیوان عبور کرد تا به آخرین روستای این منطقه یعنی روستای دوست بیگلو رسید. قلعه در قشلاق همین روستا در کنار رودخانه قره سو قرار دارد. قلعه قشلاق زاخور در بین مردم قلعه « قره لر» نیز خوانده می شود، زیرا در کنار آن قشلاق «قره لر» نیز واقع شده است. این قلعه در خاور روستای دوست بیگلو است و فاصله اش تا مشکین شهر حدود ۵۰ کیلومتر است. راه کوهستانی قلعه از روستای دوست بیگلو از میان دره ای بسیار زیبا و پوشیده از بوته ها و درختچه های نیمه جنگلی و تنگ ارس یا سرو کوهی که در محل «پوروق» می گویند و قره تیکان یا خارسیاه و بوته های استپی و علوفه مرتعی و تمشک و نسترن می گذرد. قلعه زاخور بر روی صخره های کوهستانی با پایه های مستحکم ساخته شده و ارتفاع قلعه که از روستای دوست بیگلو بسیار جالب و تماشایی به نظر می رسد، حدود ۲۰۰ متر است. آثاری از قلعه بر روی صخره های بلند منطقه هنوز هم باقی مانده است. روی یکی از سه برج، سنگ های لاشه ای که با تیشه به اشکال مکعب درآمده برج هایی احداث کرده اند که این سنگ ها در ده ردیف از سنگ های محلی و تیشه ای در بنا به کار رفته اند. ملاط برج ها و باروها کلا از ساروج و مخلوطی از آهک و خاک رس زرد رنگ است. قلعه از طرف خاور و باختر و جنوب مشرف به پرتگاهی مخوف است و تنها از یک راه کوهستانی به فراز قلعه راه وجود دارد. سلطان ساوالان در سمت جنوبی این قلعه کاملا نمایان است. در محوطه قلعه آثار زمین ساختی به صورت دایک و سنگ های خروجی از نوع بازالت و نوعی گرانیت و کنگلومرا و گدازه های فرسایش یافته آتشفشانی به چشم می خورد و قلعه بر روی یکی از گدازه های مخروطی مانند بنا شده است. در بخش جنوبی قلعه که مشرف به پرتگاه است یک غار طولانی به ارتفاع حدود ۴ متر وجود دارد و احتمال می رود روزگاری مورد استفاده قرار می گرفته است. داخل غار بسیار تاریک وخوفناک است. در سمت خاوری قلعه تعدادی از برج های فروریخته به تعداد ۵ برج به چشم می خورد که سنگ های دیواره آن هنوز در محل باقی مانده است. از این برج ها به عنوان قرار گاه نگهبانی استفاده می شده است. از قراین و شواهد موجود چنین بر می آید که قلعه زاخور قشلاق از آثار دوره اشکانیان بوده است و آثار نظیر این قلعه درخود شهرستان مشکین شهر، مغان و هوراند در سطح گسترده ای وجود دارد که آغجا قلعه، برزند، ارشق و اولتان از این جمله هستند. شکی نیست که مشکین شهر در ادوار قبل از اسلام از نقاط معروف و منطقه تاریخی و نظامی آن روزگار بوده و آثار به دست آمده از حفاری ها که در موزه های تبریز و مراغه نگهداری می شود، دلالت بر صدق این ادعاست. بنابراین قلعه راخور یا قره لر نیز یکی از استحکامات نظامی دروه اشکانی در منطقه بوده و بعدها نیز از این قلعه در حفاظت منطقه دربرابر تجاوز دشمنان بهره می جستند. به خصوص این که، این قلعه در منطقه ای قرار گرفته که از فراز آن می شود بر همه جهات، حتی نقاط بسیار دور مسلط شد.
● قلعه کهنه
در ارتفاع خاوری دره باغ نوروز مشکین شهر قلعه ای است که با شیبی تند به رودخانه خیاوچای منتهی می شود. در مقابل ارتفاع سنگ نبشته پهلوی ساسانی قرار گرفته است. این قلعه محوطه ای بسیار بزرگ است با چهار دیوار خشتی، گلی و آجری که بر پایه های سنگی استوار شده است. این بنا سه برج دارد و سه دیوار قلعه به شکل مستطیل به اندازه ۲۳۰× ۱۱۰ متر می باشد که در سه قسمت آن تاسیساتی حجره مانند، طویله و آخورهای متعدد ساخته شده است. در دو قسمت انتهایی قلعه که به دره خیاوچای مشرف است، نشانه هایی از دو برج کهنه با دیوارهای گلی گلداری که یادگار زینت های گم شده است، وجود دارد. از بالای دیوار، همه دره تیررس نگهبانان بوده است. با همه پوسیدگی دیوارها و برج و باروها، هنوز ته مانده ای از امنیت یک پناه گاه را می توان در آن احساس کرد. ارتفاع حصار در داخل بیش از چهار متر و از خارج بیش از هشت متر است. در این قلعه چون از دیرباز در تملک ارتش و سربازخانه دولتی بوده، اجازه هیچ گونه کندکاو و حفاری داده نشده است ولی احتمال می ورد قلعه کهنه در محل همان قلعه باستانی ساسانی بنا شده باشد که در کتیبه خطی دره، از قول نارسه هرمزد به آن اشاره شده است.
● آغجه قلعه
این قلعه که از مصالح سنگ، خشت، ملاط گچ و آهک ساخته شده است، ‌در سینه کش کوه سنگی، حوالی چتین دره و قریه قره تپه مشکین شهر قرار دارد. درازای قلعه از فصل مشترک برج ها با حصار ۵۰ متر و قطر برج ها ۵/۸ متر است. ارتفاع آن از راه سنگی ۵/۳ متر و از دیوار خشتی حداکثر دو متر می باشد. در داخل قلعه و در سطح کوه و محل هایی که حفاری شده، سفالینه های منسوب به هزاره اول قبل از میلاد پیدا شده است..
● امام زاده سید سلیمان
بنای امام زاده سید سلیمان در کنار بنای مسجدی است که از بیرون دارای نقشه مدور است. این آرامگاه در روستای فخرآباد مشکین شهر واقع شده است. برای جلوگیری از رانش آن تا ارتفاع سه متری به وسیله دیوارهای پشتیبان در برگرفته شده که در نتیجه آن نقشه بنا در قسمت پایین به صورت مربع برگرفته شده است. داخل مقبره به شکل هشت ضلعی نزدیک به دایره است و صندوق قبر در وسط آن قرار دارد. این بنا بر روی ازاره سنگی سیاه رنگی بنا شده و تمام آن با آجرهایی به صورت رگ چین بنا شده است. قطر خارجی بنا ۵ متر و قطر داخلی آن ۹۰/۳ متر می باشد. از ناحیه خاوری نورگیری در دیواره بنا تعبیه شده است. برنمای بیرونی با آجرهای سیاه رنگ اسم جلاله «الله» و در بالا تاریخ ۱۲۴۴ هـ. ق نگاشته شده است. گنبد این بنا که به صورت شبدری تند است با کاشی کاری فیروزه رنگ پوشیده شده که بر بالای آن نقش شیری به حالت خوابیده تصویر شده است. در نمای داخلی در هر ضلع تاقچه ای با طاقی جناغی تعبیه شده و در حاشیه زیر گنبد کتیبه ای بر روی گچ به تاریخ ۱۲۸۲ هـ. ق نوشته شده که حاکی از گچ کاری بقعه است. نمای داخلی تماما از گچ پوشیده و بر روی آن نقوش اسلیمی نقاشی شده است.
● امام زاده سید جعفربن موسی کاظم
آرامگاه مطهر سید جعفربن موسی کاظم (ع) در شمال خاوری روستای انار از توابع بخش مشکین خاوری واقع شده است. در سال های پیش از ۱۳۰۰ هجری شمسی این مکان مقدس عبارت بود از یک قبر مطهر که بر روی آن اتاقکی گلی بنا کرده بودند تا این که یکی از ریش سفیدان متنفذ روستای انار به نام حاج کامران باغ های هم جوار این بنا را که متعلق به خودش بوده، بر آن افزوده و این اتاقک کوچک گلی را به بنایی زیبا که بر روی آن گنبدی زیبا است، تبدیل نمود و چندین سال بعد سقف آن را که با چوب و تخته ساخته شده بود، بازسازی نموده و بنای کنونی را ایجاد کرد. در بالای محراب امام زاده تاسیس بنای فعلی را سال ۱۳۰۰ شمسی نوشته اند. در حال حاضر امام زاده سید جعفر (ع) در وسط یک باغ سرسبز وسیع و زیبایی قرار گرفته است. این امام زاده مسجدی بزرگ دارد که دارای سه درب است. قبر شریف امام زاده سید جعفر (ع) در ضلع جنوب خاوری مسجد قرار گرفته که در بالای آن بر سقف مسجد گنبدی بزرگ بنا شده است. تا سال ۱۳۷۶ صندوقچه ای چوبی بر روی قبر قرار داشت اما از آن سال به بعد از بابت نذورات امام زاده، ضریح مشبک آلومینیومی تهیه شده و بر روی قبر سید بزرگوار قرار داده اند و روی خود قبر نیز پارچه ای سبز رنگ پهن کرده اند. در مدخل صحن امام زاده زیارت نامه ای نصب شده است که هر زیارت کننده طبق آداب زیارت ابتدا این زیارت نامه را می خواند آن گاه وارد حرم می شود.
● گورستان انار
در روستای انار مشکین شهر و در ۲۴ کیلومتری این شهر، گورستانی وجود دارد که سنگ قبرهای متنوع آن از نظر شکل و جنس و نبشته های متعدد جالب توجه است. زیباترین این سنگ ها یک جفت سنگ قبر افراشته به ارتفاع ۶۲/۱ متر است که دارای نبشته ای است. در زیر سنگ نبشته ها محراب بوده و در بالای لچک آن دو گل هفت پر نقش یافته است. در بالای نبشته های ساقه و بالای آن کلاهکی با ۱۲ ترک، شبیه کلاه دراویش وجود دارد و شهادتین با کلام علی خلیفه الله منقور است. روی سنگ گورهای موجود در این گورستان نشانه هایی هم چون ستاره شش پر، تصویر چکش ساده و جز آن دیده می شود.
● شاهسون
شاهسون مشکین شهر از ۳۲ طایفه زیر تشکیل شده است. حاجی خوجالو، اجیرلو ، جوادلو ، جوروغلو ، گده بیگلو ، گیکلو، مستعلی بیگلو، سرخان بیگلو، مرادلو ، جانی یارلو ، دمیرچی لو ، تالش، میکلئیل لو، هومن لو، قوردلو، عیسی لو، کورعباسلو، قوجابیگلو، مغان لو، پیرآیوتلو، قره قاسملو، ساری جعفرلو ، عرب لو، خلیفه لو، ادولو، زرگرلو، بیگدلو، سروانلار، حسین خان بیگلو، علی بابالو، سیدلو و جعفرلو. نظام تقسیم بندی ایل شاهسون به ترتیب بزرگترین به کوچکترین واحد عبارت است از : ایل - طایفه - تیره - گوبک - اوبه و او .رهبری طایفه ارثی نیست و بر اساس ریش سفیدی، درایت و اعتبار افراد است. در حال حاظر ایلخان یا رهبری واحدی برای ایل وجود ندارد و تصمیمات مربوط به وقت و مسیر کوچ و مراتع از طریق مشورت و ارتباط بزرگان طایفه صورت می گیرد.
● سنگ نوشته شاپور دوم ساسانی
در حاشیه شرقی شهر واقع شده است ابعادش ۱۱۰ در ۲۳۰ سانتی متر است و به خط پهلوی ساسانی بوده است که در سال۳۳۷ میلادی به دستور نرس هرمزد والی این نواحی نوشته شده است هم اینک چیزی از این نوشته ها باقی نمانده است.
● نتیجه گیری
توریسم در جهان امروز به عنوان گردشهای تفریحی و سازمان دادن رفت وآمد و دیدارها تلقی نمی شود . بلکه توریسم یک صنعت است همانند صنایع ابزار و لوازم صنعتی لازم دارد. از سوی دیگر صنعت توریسم باصنایع ، حرفه و پیشه های متعدد پیوسته است رشد توریسم از یک جهت در گرو رشد آنهاست از طرف دیگر موجب رشد آنها می شود. توریسم با علوم انسانی ورشته های متعدد آنها مثل جامعه شناسی ، زبان شناسی ، قوم شناسی و هنرهای دستی و فرهنگ های ملل متعدد ارتباط مستقیم دارد .بنابراین توریسم همانند یک علم و یک فن وصنعت اصیل برای رشد و پیشرفت نیاز به تحقیق دارد با توجه به این مسائل توریسم در کشورمان می تواند منبع سرشار ارزی و در آمد غیر نفتی مهمی به شمار آید از طرف دیگر هویت ملت ایران به ملتهای دیگر شناسانده می شود و جهانگردان واقعیتهای جامعه مان را به میان مردم خود ببرند.
بدین لحاظ یک مکان بسیار جاذب برای این امر مشکین شهر محسوب می شود . و برای این کار سرمایه گذاری مهم بنظر می رسد، و مستلزم برنامه ریزی اصولی و منظم و همه جانبه می باشد. و می تواند ما را به کلیه اهداف برساند . لذا پیشنهاداتی برای این امر ارائه می شود.
۱) معرفی آثار و جاذبه های طبیعی مشکین شهر با تهیه جزوه ، کتاب و از طریق مطبوعات و صدا سیما.
۲) ایجاد مراکز استقرار افرادی که به مشکین شهر سفر می نمایند از قبیل مهمانپذیر و هتل و ....
۳) جذب افراد داخل کشور سپس برنامه ریزی برای جذب افراد خارج از کشور برای بازدید از آثار و مناظر در مشکین شهر
۴) لزوم ایجاد ، بازسازی و نوسازی مراکز موجود و امکاناتی که در منطقه وجود دارد.
۵) ایجاد امکانات ترابری و حمل و نقل به مشکین شهر در ابعاد داخلی و خارجی

منابع:
۱- وزارت کشور،فهرست عناصر تقسیماتی استان اردبیل،تهیه شده در معاونت سیاسی
دفتر تقسیمات کشوری واحد کامپیوتر و آمار و اطلاعات آذر ماه ۱۳۷۹
۲- بر اساس گزارشهای ۱۳۷۸ اداره کل امور اجتمایی و انتخابات استانداری اردبیل
۳- نوبختی خیاوی؛ سلیمان، خیاو، گمشدهٔ تاریخ، تهران: نشر قو، ۱۳۸۰.
۴- اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳.
غلامرضا نورمحمد نصرآبادی

مطالب مرتبط

جاذبه‌های طبیعت پنج قاره در ایران

جاذبه‌های طبیعت پنج قاره در ایران
گفتن از زیبایی ها و شگفتی های سرزمین پهناور ایران کمی دشوار است، چرا که باید برای شناخت میراث فرهنگی، تاریخی و گردشگری ایران از تونل زمان گذر کرد، با مردمان دوران مختلف زندگی کرد و تلاش آنان را برای ساختن تاریخ عظیم کشور از نزدیک لمس کرد و ستود. متاسفانه اطلاعات ما از گذشته متکی بر وقایع نوشتاری نیست و آنچه از ادوار گذشته می دانیم و یا به صورت اسناد مکتوب درآمده است اغلب به شکل نقل سینه به سینه بوده است و چه بسا بیگانگان طمعکار بسیاری آثار ما را غارت کرده و به نام خود در موزه ها به ثبت رسانده و یا با آنها فخر می فروشند.
این تجربه گران ما را بر آن می دارد که با سفر به مناطق مختلف و گشت و گذار در طبیعت چهارفصل و آثار تاریخی نیاکان ضمن مشاهده آثار برجای مانده از گذشتگان در حفظ و نگهداری آنها بکوشیم.
● آذربایجان شرقی
در بهار اگر می خواهید همچنان زمستانی باشید به آذربایجان شرقی سفر کنید. آثار و بناهای تاریخی این استان اغلب از دوره مغول و صفویه به یادگار مانده است که بسیاری از آنها شاهکارهای معماری به شمار می روند. تبریز را با اثل گولی می شناسند، اما خانه مشروطیت که کلی اسناد تاریخی هم دارد از زیباترین خانه های شهر است.
در شهرستان های تبریز، اهر، میانه، سراب و مرند می تو ان از آثاری چون مسجد کبود، مسجد علی شاه بقعه صاحب الامر، مقبره قائم مقام فراهانی، مدرسه اکبریه، باغ صاحب آباد، باغ صفا، شاهگلی، شمس المناره، کاخ هشت بهشت، کلیسای آدونتیست ها، کلیسای ارامنه، موزه ارامنه و بازار تبریز دیدن کرد.
بازار اهر، مسجد جامع، قلعه سنگی نوذر، گویچه ئیل، پل خداآفرین، عمارت طومانیاس، قلعه قهقه، پل دختر، قلعه دختر، امامزاده اسماعیل، مسجدجامع سراب، کمیته های میخی اوراتوس، رصدخانه مراغه، گنبد سرخ، برج مدور آجری، مسجد جامع مرند، کاروانسرای مرند، کلیسای سنت استپانوس جلفا و جنگل های ارسباران نیز از دیگر مراکز دیدنی آذربایجان شرقی به شمار می رود.
سوغات مهم استان شامل؛ فرش، قالیچه، مسند، ورنی و محصولات چرمی، خورجین، جاجیم، گلیم، پارچه های پشمی و ابریشمی، پتو، کفش، نقره و شیرینی جات شامل بریس، نوتا، ترابیه، لوزی و... می باشد.
● آذربایجان غربی
آذربایجان غربی را با دریاچه ارومیه اش می شناسند. بزرگ ترین دریاچه داخلی که جزیره های زیبای آن زیستگاه طبیعی برای حیات وحش منطقه به وجود آورده است.
علاوه بر دریاچه ارومیه مناطق دیدنی استان بی شمارند، کاخ سردار باغچه جوق، قره کلیسا، دشت چالدران، کوه آرارات، سد بارون و از همه مهمتر خود شهر ماکو که بین دو کوه واقع شده بسیار جذاب و دیدنی است. از تخت سلیمان باید گفت که یادگار دوره ساسانی است. در این محوطه تاریخی آثاری از آتشکده آذرگشسب به جای مانده است. محوطه تاریخی تخت سلیمان در سال ۸۲ به ثبت فهرست میراث جهانی یونسکو رسید.
تپه باستانی حسنلو واقع در ۱۲ کیلومتری جنوب غربی دریاچه رضائیه بین دهکده های امین لو و حسنلو یکی دیگر از جاذبه های تاریخی، فرهنگی استان است.
● اردبیل
آب وهوای مطبوع و خنک در بهار و تابستان و آبگرم های معدنی متعدد با خواص پزشکی گوناگون از جاذبه های خاص گردشگری اردبیل است.
مهمترین مناطق دیدنی شهرستان اردبیل شامل مجموعه بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی، موزه چینی خانه، گنبد الله الله، مسجد جنت سرا، خانقاه چله خانه، شهیدگاه، چراغ خانه و حرم خانه است.
مقبره شیخ جبرائیل (جد شاه اسماعیل صفوی)، موزه بقعه شیخ صفی الدین، مسجد جمعه، مجموعه بازار، ۱۱ پل دوره صفوی، شش باب حمام و پنج باب خانه مربوط به دوره صفویه، امامزاده حلیمه خاتون و برج شاطر گنبدی از دیگر نقاط دیدنی اردبیل است.
همچنین شهر سیاحتی سرعین در دامنه کوه سبلان که به دلیل وجود آب معدنی متعدد شهرت یافته دارای آبگرم های گاومیش گلی، ساری سو، قهوه سویی، آب چشم، قره سو، ژنرال سویی، پهن لو و شفاسویی است. در شهرستان های خلخال، مشگین شهر و گرمی (مغان) نیز آثار تاریخی و آبگرم های متعددی است.
از سوغات مهم این استان می توان به عسل سبلان، سرشیر و کره، آب نبات، صنایع دستی شامل جاجیم، سفال، صنایع چوبی شامل معرق، منبت و مصنوعات چرمی و قالیبافی، قلاب باقی، خورجین و ورنی اشاره کرد. همچنین معجون معروفی به نام «حلوای سیاه» از دیگر سوغات مهم این استان است. جالب است بدانید در نزدیکی شهر خلخال روستای زیبایی به نام «کزج» قرار دارد. این روستا همانند ماسوله پله پله در دامنه کوهی سرسبز ساخته شده است. گفته می شود اهالی ماسوله از مردم این روستا بوده اند که به علت کوچ رو بودن در آن منطقه سکنی گزیده اند. دیدن این روستا خالی از لطف نیست و اگر سری به آنجا بزنید مسافر همیشگی آن خواهید بود.
‌● اصفهان
اصفهان، سرزمین مناره ها و گنبدهای نیلگون، سرزمین شهد و شکر و خاستگاه افسانه های شیرین از زبان مردمی شیرین زبان و نکته سنج. اصفهان، سرزمین هنر و ظرافت. ظرافت در هنر و در بیان.اصفهان، سرزمین کهن، جاری و زاینده در زمان و در کنار زنده رود.
اصفهان از شهرهای بسیار قدیمی است و موجودیت تاریخی آن به هزاره سوم قبل از میلاد می رسد. حسن موقعیت طبیعی و جغرافیایی آن در مرکز فلات وسیع ایران و خاک حاصلخیز و مصون بودن از آفات ارضی و سماوی و وجود زاینده رود در همه دوره های گذشته به آن امکان داده است که از مراکز مهم فعالیت های اقوام آریایی ساکن این مرز و بوم باشد.
همیشه آب و هوای آن در خوبی، ضرب المثل نویسندگان و شعرا بوده و مردم آن به داشتن هوش و ذکاوت فوق العاده و ابتکار و هنرمندی، ممتاز بوده اند. سرزمین اصفهان را از دیرباز، هنر پرور و مردم آن را هنرآفرین معرفی کرده اند. هنوز در اصفهان حفار ی هایی به عمل نیامده تا گذشته آن را در ازمنه ماقبل تاریخ و دوره های تاریخی هخامنشی و اشکانی و ساسانی روشن کند.
ولی در دوره های اسلامی تاریخ ایران و طی ۱۵ قرن اخیر، پیوسته از شهرهای مهم ایران محسوب می شده و در دوره های آل زیار، آل بویه و سلاجقه و صفویه پایتخت ایران محسوب می شده و در دوره های آل زیار و سلجوقیان پایتخت امپراتوری گسترده ای بوده که یک مرز آن «رود سیحون» و مرز دیگرش سواحل شرقی دریای مدیترانه بوده است و از سال ۱۰۰۶ هجری به بعد که پایتخت شاه عباس اول از قزوین به اصفهان انتقال یافت، در مدتی قریب به یک قرن و نیم پایتخت سلسله صفویه بوده و شهرت جهانی داشته است و مورخان و باستان شناسان خارجی یک قرن اخیر اروپا، اصفهان را در ردیف شهرهای مهم درجه اول تاریخی دنیا مانند پکن، ونیز، رم و فلورانس معرفی کرده اند و از نظر نفاست و اهمیت تاریخی - اسلامی آن «ستاره جهان اسلام» لقب گرفته است.اصفهان به وسیله کوه های مرتفعی محصور شده است. در شمال غربی عظیم ترین کوه های شهرستان به نام «لاسیمان» قرار دارد.
به واسطه وجود باغ های متعدد و رودخانه زاینده رود آب و هوای اصفهان معتدل است.نقاط دیدنی و آثار تاریخی آن عبارتند از؛ میدان نقش جهان، آتشگاه، پل شهرستان، مسجد جمعه عتیق اصفهان، مناره و مسجد برسیان، آرامگاه عمو عبدالله(منارجنبان)، مناره باغ قوشخانه یا طوقچی، مسجد امام (ره)، مسجد شیخ لطف الله، نقاره خانه و بازار قیصریه، عالی قاپو، کاخ چهلستون، سی وسه پل، پل خواجو، کاخ هشت بهشت، تالار اشرف، مسجد خان، مسجد ایلچی، مدرسه سلطانی یا چهارباغ و... همچنین شهر تاریخی کاشان در استان اصفهان نیز ده ها جاذبه دیدنی دارد که باغ فین و خانه بروجردی ها سرآمد آنهاست. روستای تاریخی ابیانه، آبشار نیاسر، باغ های گل محمدی قمصر، مشهد اردهال و... از دیگر جاذبه های توریستی منطقه است.
● ایلام
سرزمین ایلام با کوهستان های سلسله وار و دشت های پهناور، زیستگاه انواع گونه های گیاهی و جانوری است که چشم اندازهای زیبای طبیعی را در این منطقه به وجود آورده اند. این منطقه که بر دامنه کوه های خود سبزی جنگل های بلوط را دارد؛ در برگیرنده و رودخانه ها و آبشارهای زیادی است که هر یک جاذبه های خاص و مناظر روح پروری را به نمایش می گذارند. ایلام که از بکرترین مناطق سرزمین ایران است؛ از قابلیت های برجسته و با ارزشی در زمینه گردشگری طبیعی برخوردار است.پیشینه تاریخی و باستانی این خطه از ایران سبب شده جاذبه های با ارزشی در این منطقه وجود داشته باشد که نام آنها یادآور اساتیر افسانه ای ایران باستانی است. جاذبه های اجتماعی و فرهنگی استان ایلام از دیگر زیبایی های منطقه هستند که بر جاذبه های گردشگری استان می افزاید.
فصل بهار که زمان رویش گل های زیبا وحشی در این خطه است و فصل تابستان با رودخانه های خروشان و آبشارهای زیبا مناسب ترین زمان سفر به ایلام است. ایلام حدود ۳۰ قلعه تاریخی دارد که چوار «قله»، پوراشرف، میرغلام هاشمی و تاجمیر از آن جمله اند. همچنین آتشکده های سیاهگل ایوان موشکان و طاقی از دیگر آثار به جای مانده از دوران بیش از اسلام است.میهمانان نوروزی در سفر به ایلام از کاخ فلاحتی، مجموعه کاخ قلعه والی، قلعه قیران که مشرف به ناحیه جنگلی بسیار زیبایی به نام ششدار، تپه و رده کبود در نزدیکی رود کشکان و سنگ نوشته آشوری «گل گل» که روی دیوار، کوهی در جوار روستای گل گل حکاکی شده می توانند دیدن کنند. سنگ نوشته های دیگری در ایلام هستند که نشان از قدمت تاریخی این استان کوهستانی غرب کشورمان دارد.
● بوشهر
هوای معتدل پاییز و زمستان، چشمه های آب معدنی، سواحل دریای مشهور و زیبای خلیج فارس، جزیره های متعدد، تالاب های کم نظیر و ارزشمند، ویژگی های ژئومورفولوژی و زمین شناسی منحصر به فرد، پوشش گیاهی نواحی گرمسیری، جانوران خاص مناطق خشک و دریایی همراه با جاذبه های تاریخی و اجتماعی در این منطقه؛ همگی دست به دست هم داده و یکی از پرجاذبه ترین نواحی طبیعی جمهوری اسلامی ایران را به وجود آورده است.
استان بوشهر همواره تعداد زیادی از دوستداران طبیعت را به سوی خود جذب می کند و نقش ارزنده ای در صنعت گردشگری کشور ایفا می نماید.
رودخانه های متعددی در این استان جریان دارند که سواحل آنها را می توان جزو جاذبه های طبیعی و مهم استان به شمار آورد. علاوه بر آن می توان از چشمه های آب گرم استان به عنوان مکان های جالب توجه نام برد که در این میان چشمه آب گرم نیلو و چشمه آب گرم گنویه اهمیت بیشتری دارند.
جزیره خارک، مساجد، کلیساها و عمارت های قدیمی، باغ ها و برج ها و قلعه ها و تپه های تاریخی زیادی از جمله تل خندق از آثار دیدنی استان بوشهر به شمار می روند.
از میان بناهای قدیمی منطقه می توان از کاخ کوروش، کاخ سنگ سیاه، گوردختر، کوشک اردشیر در دشتی، گورستان باستانی خارک واقع در تنگستان، مسجد توحید و کلیسای بوشهر نام برد.
● تهران
تهران بزرگ، شهر آدم و آهن در روزگار نه چندان دور دهکده کوچکی در شمال ری بود. جایی خوش آب و هوا و سرشار از باغ های میوه. گفته می شود تهران دارای محلاتی بوده که در زیرزمین ساخته شده بود و اهالی در آن بیتوته می کردند. آبادانی تهران از دوران صفویه شروع شد. حدود تقریبی تهران قدیم از جنوب به خیابان مولوی و حاج ابوالفتح ، از شرق به خیابان ری، از غرب به وحدت اسلامی و از شمال به خیابان امیرکبیر و امام خمینی(ره) محدود می شد. محله های عودلاجان، سنگلج، بازار و چاله میدان از مناطق قدیمی تهران محسوب می شوند.
اماکن مذهبی تهران شامل حرم حضرت امام خمینی(ره) در بهشت زهرا، حرم حضرت امام عبدالعظیم، جوانمرد قصاب و بی بی زبیده در شهر ری، امامزاده در کوهپایه های شمال فرحزاد، امامزاده پنج تن واقع در لویزان، بقعه آقا شیخ هادی در خیابان شیخ هادی، امامزاده اسماعیل در خیابان شریعتی، بقعه هفت تن در پانزده خرداد، بقعه ابن بابویه در شمال شرقی شهرری حسینه جماران و حسینه ارشاد می باشد.
تهران آبشارهای زیبایی دارد. آبشار شکرآب در بخش رودبار قصران شهرستان شیران، لار در نزدیکی روستای وانا کفترلو در روستای کندعلیا، پن قلع، در ارتفاعات شمال تهران، نادران در لواسان کوچک، سنج از توابع بخش چندار، لاریجان در حاشیه روستای لاریجان، و آیکان، کلارود و شل بن در ارتفاعات طالقان، اوسون در منطقه دربند شمیران، آبشار دوقلو در بلندی های البرز و آبشار کر که در شمال شرقی روستای کرکیود در میان دره های عمیق واقع شده است. آب این آبشار پس از ریزش بر صخره سنگی کف دره جاری شده و پیچش و جریان آن جلوه بسیار زیبایی را فراهم می آورد.● چهارمحال و بختیاری
در ۳۵ کیلومتری شهرکرد مرکز چهارمحال و بختیاری بقایای بنای باشکوهی در روستای دزک قرار دارد و در دو طبقه و به دستور لطفعلی خان امیر مفخم بختیاری ساخته شده است.
جونقان یا جونقون نیز شهر کوچکی است در ۳۸ کیلومتری شهر کرد که مقر سکونت خان های بختیاری بود. علیقلی خان سردار اسعد در سال ۱۳۱۸ هـ .ق، قلعه یا کاخی در این محل برای سکونت خود ساخت که ۱۴ هزار مترمربع مساحت و نماهای بیرونی متفاوتی داشت. ستون های سنگی آن هر کدام چند قطعه در اشکال مختلف بنا شده، به طوری که در قسمت بالا، این ستون ها چهارگوش است. در چند سال اخیر بخش اعظم تزئینات بنا از بین رفته است و به جز قسمت محدودی از قلعه که اختصاص به کتابخانه عمومی داشت، بقیه رو به نابودی است. این کتابخانه نیز چند سال پیش از قلعه جونقان انتقال داده شده است.
● زنجان
تاریخ بنای شهر زنجان را با سلطنت اردشیر بابکان دانسته اند و در آن زمان، آن را شهین، یعنی منسوب به شاه می نامیده اند. این نام طی قرون و اعصار به زنگان و سپس به زنجان تبدیل شد.از مراکز تاریخی زنجان می توان به عمارت ذوالفقاری که در مرکز بافت قدیمی شهر زنجان واقع شده است، اشاره کرد. بنای تاریخی رخت وشوی خانه زنجان نیز در محلی معروف به باباجامال چوقوری (گودال باباجمال) ساخته شده است.
از دیگر دیدنی های شهر زنجان می توان حصار شهر زنجان مربوط به دوران سلجوقی، قلعه شمیران، قلعه سانسیر (گور قلعه)، حمام قدیمی قیصریه، حمام قدیمی حاجی داداش و پل میربهاءالدین را نام برد. جاذبه های طبیعی زنجان شامل رودخانه قرن اوزن که از کوه های کردستان سرچشمه می گیرد، زنجان رود معروف به رود چای، چشمه معدنی وننق در دهکده وننق، غار خرمنه سر در روستای شاه نشین و در بلندای کوه خرمنه سر، غار گلجیک در ۳۵ کیلومتری جنوب غربی زنجان در ارتفاعات مشرف به روستای حاج آرش و منطقه حفاظت شده انگوران است.
غار کتله خورنیز جذابیت زیادی دارد.این غار که در جنوب زنجان، در نزدیکی شهر کوچک گرماب واقع است، غاری است آهکی. از نظر سنی تقریبا همسن غار علیصدر همدان است، اما تقریبا خشک. همچنین یکی از عجایب و زیبایی های این غار تعدد طبقات آن است که اینگونه غارها در جهان بسیار کم نظیر هستند.
● خراسان جنوبی
طبیعت خاص استان خراسان جنوبی، دشت بزرگ لوت و چشم اندازهای زیبای آن در جنوب استان خراسان جنوبی به همراه اشکال ژئومورفولوژی موجود در این استان در کنار ییلاق های کوهستان های شمال خاوری استان خراسان جنوبی از جمله مهمترین مناطق توریستی - طبیعی خاص به شمار می روند.
استان خراسان جنوبی از مناطق تاریخی و بناهای معماری قابل توجهی برخوردار است. بیرجند، خوسف، سربیشه و نهبندان هر یک دربرگیرنده جاذبه های تاریخی و معماری با اهمیتی هستند که به لحاظ معماری و تاریخی استان خراسان جنوبی را غنی و پربار ساخته اند. از نظر تاریخی خوسف یکی از کهن ترین و قدیمی ترین شهرهای جنوب خراسان به شمار می رود که وجود بافت قدیمی با آثار تاریخی ارزشمند از ویژگی های شاخص این شهر محسوب می شود.
آثاری از قبیل محوطه های باستانی، قلعه و خانه های قدیمی، غارها و روستاهای شگفت انگیز در این منطقه دیده می شوند. قلعه بزرگ نهبندان که از خشت و چینه ساخته شده، در داخل شهر نهبندان قرار گرفته و سابقه آن به دوران اشکانیان و ساسانیان می رسد.
بیرجند نیز از تاریخی ترین و مهمترین مناطق استان خراسان جنوبی به شمار می آید. این منطقه دربرگیرنده شاخص ترین بناهای معماری، باغ های قدیمی و حمام های تاریخی است که قدمت بیشتر آنها به دوره قاجاریه و زندیه بازمی گردد. از شاخص ترین بناهای تاریخی بیرجند؛ ارگ کلاه فرنگی در حاشیه خیابان شهید مطهری را می توان نام برد که در شش طبقه و به سبک زیگورات ساخته شده است.
یکی دیگر از مهمترین جاذبه های شهر تاریخی بیرجند؛ محور فرهنگی - تاریخی چهار درخت است که از مدرسه شوکتیه آغاز و به مسجد جامع عاشورا ختم می شود. بیست اثر تاریخی ثبت شده در فهرست آثار تاریخی قرار دارد که هریک دارای ویژگی های خاص معماری است. این محور چندین مدرسه، خانه، حسینیه، مسجد و آب انبار را در خود جای داده است. مسجد چهار درخت، مجموعه باغ و عمارات اکبریه نیز از آثار دیدنی بیرجند محسوب می شوند.
● خراسان شمالی
اقلیم مدیترانه ای خراسان شمالی که تفاوت چشمگیری با سرزمین های مجاور خود از نظر برخورداری از مواهب طبیعی دارد در حقیقت دروازه شمالی خراسان قدیم محسوب می شود. خراسان شمالی از نظر طبیعی محصور بین دو رشته کوه کپه داغ در شمال و دنباله البرز یعنی آلاداغ و شاه جهان درجنوب و مجموعا سرزمینی کوهستانی با دشت های حاصلخیز در میان کوه ها می باشدکه شرایط بسیار مساعدی برای کشاورزی و دامپروری دارد.
خراسان شمالی با مرکزیت بجنورد دارای شهرستان های اسفراین، شیروان، جاجرم، مانه و سملقان و فاروج است.ترکیب قومیت های این استان در ایران و بلکه دنیا بی نظیر است کرمانج ها، فارس ها، ترک ها، ترکمن ها و اقوام عرب، بلوچ، لر، و “ در این استان سکونت دارند. این استان کانون وحدت قومیت ها و مذاهب (گنجینه فرهنگ ها ) می باشد.تاریخ و تمدن شهرستان های خراسان رضوی بسیار کهن است.
اسفراین یکی از شهرستان های این استان را اسپرآیین به معنی سرزمین سلحشوران و جنگاوران نیز می گویند. شهر بلقیس، دهکده ودره توریستی رویین، دره ییلاقی بیدواز، دره ییلاقی اردغان، دره ییلاقی کاویان، آبشارایزی، سدبیدواز، منطقه حفاظت شده ساری گل وسالوک، مناظر طبیعی شاه جهان، مناظر طبیعی سیاه خانه، غارگسک، غار نوشیروان، غار گورپان، قلعه دولت آباد، بابا قدرت، کاروانسرای راونیز، شیخ آذری، شیخ بیدوازی، بقعه لالان، بقعه شیخ گورپان، امامزاده موسی و “ از دیدنی های این شهرستان است.
هرساله سیزده و چهارده فروردین ماه در بهار طبیعت بزرگ ترین مراسم کشتی چوخه ایران در شهرستان اسفراین برگزار می شودکه از این مراسم در حدود۳۰۰ هزار نفر از اقصی نقاط کشور دیدن می کنند .
همچنین بنای سنگی اسپاخو ( قدیمی ترین اثر باستانی شمال شرق کشور )، امامزاده دلاور، امامزاده قاسم، قسمت اعظم پارک ملی گلستان، آبشاربیار، روستای توریستی درکش و موزه حیات وحش رباط قره بیل از آثار گردشگری مانه و سملقان است.
در شیروان نیز از ییلاق اوغاز، ییلاق زوارم، ییلاق گلیل نامانلو، غارکافرقلعه، غارپوستین دوز، غارسلیمان، مقبره چهارطاقی تیموری، مقبره امامزاده حمزه ابن موسی الرضا و آرامگاه باباتوکل می توان دیدن کرد.
‌● خراسان رضوی
خراسان رضوی یکی از قدیمی ترین مناطق شمال خاوری ایران و یکی از جدید ترین استان های ایران است که از تقسیمات جدید استان خراسان به وجود آمده است. خراسان رضوی یکی از پرجاذبه ترین مناطق ایران است که دربرگیرنده حرم مطهر حضرت رضا (ع) بوده و یکی از مهمترین قطب های گردشگری مذهبی - فرهنگی ایران را تشکیل می دهد. وجود مرقد مطهر حضرت امام رضا(ع) در شهر مشهد نیز در گسترش، رشد و رونق این استان نقش بسیار موثری داشته و مهمترین جاذبه گردشگری مذهبی ایران را تشکیل می دهد.
استان خراسان رضوی یکی از مهمترین قطب های گردشگری ایران است و از جاذبه های طبیعی و مکان های دیدنی مذهبی و تاریخی بسیار ارزشمندی برخودار است.
مهمترین اماکن دیدنی استان خراسان رضوی عبارتند از؛ حرم مطهر حضرت امام رضا(ع) و مجموعه آستان قدس رضوی، مسجد گوهرشاد، مدرسه پریزاد، مدرسه دودر، بقعه خواجه ربیع، بقعه گنبد سبز، آرامگاه نادرشاه افشار، مصلای مشهد، طرقبه، شاندیز، پارک وکیل آباد، کوه سنگی، بندگلستان، خواجه اباصلت، خواجه مراد و مقبره گوهرتاج (در مشهد)، مسجد پامنار، آرامگاه ملاهادی سبزواری، مناره خسروگرد، رباط مهر، آرامگاه سیدحسن غزنوی و مسجد جامع (در سبزوار)، گنبد هارونیه و آرامگاه فردوسی (در توس)، کتیبه نادری، عمارت خورشید، ارغون شاه و مسجد کبود گنبد (در کلات نادری)، شهر عتیق، تپه بام و مدرسه عرضیه (در قوچان)، آرامگاه شاه قاسم انوار و مقبره شیخ احمد جامی (در تربت جام)، برج کرات (در تایباد)، باغ گلشن (در طبس)، ارگ کلاه فرنگی، دریاچه گل بی بی و آرامگاه بابا لقمان (درسرخس)، قدمگاه رباط عباسی و آرامگاه های عطار، کمال الملک و خیام (در نیشابور)، برج علی آباد، مناره فیروزآباد، باغ مزار و آرامگاه مدرس (در کاشمر) و مقبره شیخ حیدر و مسجد ملک (در تربت حیدریه). سنگ فیروزه، زعفران، ادویه و مهر و تسبیح از سوغاتی های استان خراسان رضوی است.
● خوزستان
کارون پرآب ترین رود خاورمیانه سرمنشاء جذابیت های طبیعی در استان خوزستان است. این رود به همراه رودخانه های دز، کرخه، اروند، جراحی و گتوند خوزستان را به یکی از مساعدترین استان ها برای اجرای طرح های کشاورزی مبدل کرده است.
دیدن سدهای مسجد سلیمان و تاسیسات عظیم کارون ۳ در شمال خوزستان هر ایرانی را به وجد می آورد. مسجد سلیمان نخستین چاه نفت را دارد که دیدن آن خالی از لطف نیست.
همچنین هیات دولت مناطق شوشتر، شوش و چغازنبیل، سد کارون ۳، تالاب شادگان، هندیجان، بهبهان، جزیره مینو، سدهای دز و کرخه، باغ ملک، سد شهید عباسپور و لالی را به عنوان مناطق نمونه گردشگری در استان خوزستان مصوب کرد.
نهر زیبای داریون، رودخانه دست ساز گرگر - پل بند میزان- آسیاب ها و آبشارهای شوشتر، پل بند شادروان، پل لشگر، پل بند ماهی بازان و بند خداآفرین ازجمله مکان های جالب و زیبای خوزستان است. شوش دانیال نیز یکی از کهن ترین مراکز تمدن جهان است.
بارگاه دانیال نبی، کاخ و موزه شوش، کاخ شاوور هفت تپه، معبد چغازنبیل و قلعه و مجموعه کاخ های هخامنشی شوش از دیگر مکان های تاریخی این منطقه است. همچنین مجموعه آبشارهای شوشتر، مسجد جامع، پل و سد شادروان، قلعه سلاسل، بند میزان، دخمه های زرتشتی، کاروانسراها، چشمه سیزنگر، توکمری، توعاشقون، بافت قدیم شوشتر، بند ماهی بازان، پل بند لشکر، بند خاک، بند برج عیار، بند شرابدار و پل های حاج خدایی باطنی و مستوفی و پل شاه علی از دیگر مراکز دیدنی خوزستان به شمار می روند.
دزفول نیز به دلیل جاذبه های گردشگری طبیعی و باستانی ازجمله جندی شاپور، مقبره یعقوب لیث صفاری و آرامگاه های زیارتی هر ساله پذیرای میهمانان نوروزی زیادی است. در شهر اهواز نیز حاشیه رود کارون گردشگاه مسافران خواهد بود، از زیبایی های ماهشهر، دشت آزادگان، شادگان، بهبهان، آبادان و خرمشهر نیز نباید غافل بود.
● سمنان
قبل از ظهور زرتشت عده ای در منطقه فعلی سمنان، سمنی مذهبی بودند به همین دلیل این شهر به مرور سمنان نام گرفت. موزه پهنه بازار، مسجد جامع و مسجد سلطانی از ساخته های فتحعلی شاه قاجار از جاذبه های تاریخی این شهر هستند. دروازه ارگ سمنان آثار به جای مانده از دوره انوشیروان میرزاضیاءالدوله حاکم ایالت قومس (نام قدیمی استان سمنان) است.
سنگسر نیز در نزدیکی شهر سمنان است که از گذشته های دور خانه ها را روی سنگ ها بنا می کردند. در این شهر کاخ هژبر یزدانی سرمایه دار مشهور و فراری رژیم سابق قرار دارد که در حال حاضر پس از تغییراتی به هتل سنگسر تبدیل شده است. همچنین در شهمیرزاد تفرجگاه زیبایی در بالادست شهر واقع شده که آب مصرفی شهر از چشمه ای واقع در این محل تامین می شود که محوطه سرسبز و باصفایی برای گردش و تفریح دارد. تفرجگاه مصفای چشمه علی دامغان هم دارای آب زلال و روح افزایی است. مناظر زیبای اطراف آن در کنار عمارت فتحعلی شاهی و محمدشاهی در میان آب چشم های هر بیننده ای را می نوازد.
مسجد تاریخانه (خانه خدا)، برج و باروی کهن، مسجد جامع متعلق به دوره غزنویان، آرامگاه پیرعلمدار، برج چهل دختر، امامزاده جعفر، امامزاده محمد و مقبره شاهرخ تیموری دامغان نیز دیدنی است. در سفر به استان سمنان از زیارت عبادتگاه و آرامگاه بایزید بسطامی در شاهرود نیز نباید غافل شد. خانه یغمائیان، آب انار سه قلعه، کاروانسراهای میامی و میاندشت در شاهرود و نیز جنگل ابر جذابیت های بی بدیل شاهرود هستند.● سیستان و بلوچستان
در تعطیلات نوروزی از سیستان و بلوچستان نباید غافل شد. این استان پهناور که بیش از ۱۱ درصد از وسعت کل کشور را در برگرفته، زادگاه کیقباد، کیکاووس و رستم دستان بوده است. رستم یلی بود از سیستان و حکیم ابوالقاسم فردوسی در شاهنامه به جهانش شناساند. از آنجا که شهرهای استان زمانی در یک بنای مستحکم بنا شده بودند که نشان دهنده اوج تاخت و تازهای تاریخی در این استان بوده است، نشانه های تاریخی بسیاری می توان یافت که برای دوستداران ایران زمین و مشتاقان شناخت این دیار بسیار جذاب و دیدنی است. نوار ساحلی استان از مناطقی است که به دلیل شرایط آب و هوایی مناسب در ایام نوروز مسافران و گردشگران زیادی را به سوی خود جلب می کند. از سویی قرار گرفتن منطقه آزاد چابهار امکان گردش و خرید را برای مسافران فراهم می کند.
سوزن دوزی از هنرهای اصیل و زیبای زنان سیستانی است که جلوه گر لباس های رنگارنگ محلی است که این دسترنج زنان هنرمند سیستانی سوغاتی مناسب و ارزشمندی برای مسافران این دیار است.
شهر سوخته در غرب زابل سواحل صخره ای، کوه های مریخی، گل فشان ها، تالاب لیپار، تمساح های پوزه کوتاه و بقایای قلعه پرتغالی ها در چابهار و شن های طلایی و مزارع کشت و پرورش درختان گرمسیری زاهدان از دیگر نقاط دیدنی استان است. همچنین بادهای شنی ۱۲۰ روزه در منطقه زابل و توتن سواری روی دریاچه هامون همراه با مرغ ها و گیاهان دریایی، دنیایی از رمز و راز زندگی را پیش روی شما می گشاید.
● فارس
استان فارس تقریبا در جنوب ایران قرار دارد. این استان خاستگاه سلسله بزرگ هخامنشی و ساسانی است و از دوران قبل از اسلام تا قرن ها پس از ورود اسلام به ایران از جایگاه خاصی در کشور برخوردار بود که آثار باستانی و تاریخی بسیاری از آن دوران به یادگار مانده است.
ویرانه های بیشاپور، تخت جمشید، فیروزآباد و پاسارگاد از قدیمی ترین آثار تاریخی منطقه می باشد. از دیگر آثار تاریخی استان می توان به دروازه قرآن، آرامگاه های حافظ و سعدی، مسجد جامع نی ریز، نقش رستم، نقش رجب، باغ دلگشا، ارگ کریم خان، دام شاه چراغ، برج های سنگی، کاخ اردشیر بابکان، بازار و حمام وکیل، قلعه دختر، مقبره شاه شجاع، آرامگاه خواجوی کرمانی، باغ هفت تنان و... اشاره کرد. سوغات استان فارس شامل شیشه، چرم، خاتم، سرامیک، سفال، گیوه آباده، گلیم، جاجیم، آبلیمو، داروهای گیاهی، عرقیات، ادویه، مسقطی و خرما هستند.
● قزوین
قلعه الموت یکی از منحصر به فردترین دژهای تاریخی ایران است که در منطقه رودبار الموت از توابع قزوین واقع شده است. نام الموت در تاریخ ایران با نام اسماعیلیه گره خورده است و حسن صباح به عنوان رهبر فرقه اسماعیلیه از این قلعه به عنوان پایگاه حکومت خود و ترویج عقاید اسماعیلیه بهره می برده است و افرادی که در آن می زیسته اند از مرتبه اجتماعی خاصی برخوردار بوده اند. یکی از شگفتی های قلعه حسن یا الموت، سیستم پیچیده آبرسانی با تنبوشه هایی به قطر ۱۰ سانتی متر است که از چشمه کلدر آب را به دژ رسانده و در حوض های سنگی ذخیره می کرده اند.
در جنوب باختری این قسمت از قلعه، در میان شیب بسیار تندی که به پرتگاه های عمیق می رسد؛ حوضی در دل سنگ به ابعاد تقریبی پنج در هشت متر کنده اند که هیچ گاه از آب خالی نشده است. این قلعه بسیار مورد توجه گروه های گردشگری است و هر ساله مورد بازدید گروه های گردشگری ایرانی و خارجی زیادی قرار می گیرد.
در پایان ده هرزویل آنجا که آخرین خانه های ده قرار دارند از بالای دامنه تا کف دره یک برجستگی سنگی به طور عرضی و عمود بر دره مشاهده می شود که آن سوی آن یکباره شیب تندی وجود دارد و به این ترتیب یک عامل طبیعی مانع توسعه و ادامه خانه های ده در جهت طولی آن گشته است. همچنین دروازه تهران قدیم که در انتهای خیابان تهران قدیم واقع است، از بناهای دوره قاجاریه می باشد. سابقا از زیر طاق بزرگ آن مردم و وسایل نقلیه رفت و آمد می کردند ولی اکنون در میان میدانی محفوظ شده است.
مسجد و مدرسه وسیع «صالحیه» در خیابان مولوی، مسجد پنجه علی در خیابان «پیغنبریه»، مدرسه التفاتیه، مسجد و مدرسه سردار و نیز مسجد جامع و بازار شهر با سرسرای سعدالسلطنه، وزیر و حاج رضا از دیگر دیدنی های قزوین هستند. عمارت چهلستون قزوین نیز که موزه ای در آن برپا شده یادگار دوره شاه طهماسب اول است.
● قم
استان قم از مناطق جهانگردی زیارتی و مذهبی مهم ایران بوده و یکی از قطب های بزرگ توسعه توریسم مذهبی کشور به شمار می آید. جریان فرهنگی دینی و مذهبی، شهر قم را به یکی از بزرگ ترین مراکز آموزش علوم دینی و آیین های مذهبی تبدیل کرده است.
در این منطقه مراسم اعیاد و سوگواری های دینی و مذهبی باشکوه فراوانی برگزار می شوند. در استان قم بیش از ۳۱۷ مورد تاریخی و مذهبی به ثبت رسیده که به لحاظ جهانگردی مذهبی دارای پتانسیل و جایگاه ویژه ای است. دریاچه نمک و دریاچه حوض سلطان نیز به لحاظ طبیعی از اهمیت توریستی و علمی زیادی برخوردار هستند. این استان به دلیل قرار گرفتن در مرکز ایران و همسایگی با دشت کویر از جاذبه های توریستی و بیابان گردی کم نظیری برخوردار است .
شهرستان قم دارای دیدنی های مذهبی، طبیعی و تاریخی زیادی است که اهمیت بناهای مذهبی؛ این منطقه را به یکی از قطب های گردشگری مذهبی ایران تبدیل کرده است. آستانه مقدس حضرت معصومه(س) و مسجد مقدس جمکران در شهرستان قم؛ مهمترین بنای تاریخی - مذهبی منطقه به شمار می آیند که همواره پذیرای بازدیدکنندگان انبوه خودهستند. در میان منابع طبیعی قم، دریاچه نمک و دریاچه حوض سلطان از اهمیت بسزایی برخوردارند و جزو گردشگاه های شهرستان قم به شمار می آیند. غار وشنوه و غار کهک در کنار آثار متعدد تاریخی و مذهبی شهرستان قم، از مکان های دیدنی منطقه به شمار می آیند.
قالیبافی بخصوص فرش های ابریشمی، منبت کاری، درودگری و آجرپزی از جمله صنایع دستی رایج قم هستند.
● کردستان
کردستان استان مرتفع و کوهستانی کشورمان مرکز سرسبز و خرمی به نام عقاب دارد. برای رسیدن به شهر سنندج پس از عبور از قروه باید از گردونه زیبای صلوات آباد گذشت. رقص های محلی از جاذبه های استان است. اصولا مردم کرد برای هر موضوعی از شادی و عزا،مراسم خاصی دارند. رقص بزمی و رزمی نیز از آن جمله اند. لباس کردی انواع مختلفی دارد که قشنگ ترین آن مربوط به منطقه کردستان ایران است.
سقز نیز گنجینه ارزشمندی است. پل قشقلاق آن در دوره ساسانیان بنا شده است. تپه طوس منطقه قدمت هزار ساله دارد. در سفر به کردستان از عسل طبیعی، توت فرنگی و نیز صنایع دستی آن مثل جاجیم حتما تهیه کنید. آدامس ون هم از سوغاتی های سنندج بوده که صددرصد طبیعی است.نزدیک قروه معدن طلا وجود دارد.
در «اورامانات» شهرستان سروآباد نیز دیدنی است. اورامانات شامل «اور» و «امان» به معنای «آتش به تو پناه آوردیم» است.
مراسم عروسی پیر شالیار واقعا جذاب و دیدنی است. رودخانه شوشیه (به معنی ناله های شب) در ۶۵ کیلومتری غرب سنندج از مناظر طبیعی منطقه است.برای سفر از سنندج به مریوان باید از جاده های صعب العبور زیبا و سرسبز کوهستانی و پیچ در پیچ معروف به آلپ ایران عبور کرد. روستای قلعه جی که شبیه ماسوله است در این مسیر قرار دارد.
مریوان دریاچه زیبایی به نام «زریوار» دارد که آب آن از چشمه های جوشان تامین می شود و ماهی های خوشمزه ای دارد. از زیبایی ها و جاذبه های کردستان هرچه بگوییم کم است، حیف است طبیعت بکر این استان را از نزدیک نبینید.
از جاذبه های فرهنگی استان می توان به قلعه تاریخی قمچقای بیجار قلعه «هه لوخان» مریوان، مسجد دارالاحسان سنندج (مسجد جامع)، عمارت آصف، عمارت خسروآباد (سنندج) و گنجینه سنندج اشاره کرد.
● کرمان
برای دیدن یکی از بزرگ ترین مساجد کشور باید به کرمان رفت. «مسجدجامع کبیر (مظفری)» این مسجد در قرن هشتم هجری و در طی حکومت پادشاهان آل مظفر ساخته شده است. مسجد امام خمینی (ره) (ملک)؛ نیز در طی حکومت تورانشاه سلجوقی ساخته شده و دارای شبستان های متعددی است. در نیمه دوم قرن پنجم هجری قمری حیاطی بزرگ و آب نماهایی به این مسجد اضافه شد.
مسجد امام (ره) که در گذشته به مسجد ملک شهرت داشته است بزرگ ترین و قدیمی ترین مسجد کرمان و با ۹۰۰ سال قدمت یکی از کهن ترین مساجد ایران محسوب می شود. مسجد ملک سه در ورودی و چهار ایوان دارد.
حمام گنجعلیخان نیز بخشی از مجموعه گنجعلیخان است که شامل مدرسه، کاروانسرا، بازار، آب انبار و میدان و در بخش جنوبی میدان گنجعلیخان واقع است. این ساختمان آمیزه ای است از هنر، معماری و مجسمه های موجود در حمام یادآور صحنه هایی از گذشته است.
حمام در بازار اصلی کرمان واقع شده و امروزه موزه مردم شناسی است و تعداد بسیار زیادی از جهانگردان و ایرانگردان را به سوی خود می خواند. این حمام از بعد معماری دارای کاشیکاری بی نظیر، نقاشی های دیدنی، گچکاری و طاق های زیباست و تا حدود ۶۰ سال قبل دایر بوده است.
مدرسه، حمام و شاه نشین مجموعه ابراهیم خان ظهیرالدوله را نیز باید از نزدیک دید.کاشیکاری مدرسه این مجموعه جذابیتی درخور تحسین دارد. علاوه بر آن قیصریه جنب مدرسه و آب انبار و حمام هم دیدنی است. آتشکده گنبد جبلیه، گنبد سبز (قبه سبز) قلعه دختر با معبد آناهیتا، گنبد مشتاقیه و چاپخانه حمام وکیل نیز از مراکز دیدنی کرمان هستند.
یکی از جالب ترین نقاط تاریخی کرمان بازار شهر است که شامل بازار مسگری، بازار گنجعلیخان، بازار اختیاری و بازار وکیل است.
● کرمانشاه
استان تاریخی کرمانشاه همچون دیگر نقاط کشور کهنسال ما آثاری از روزگار مجد و عظمت ایران را در سینه کوه ها و پهن دشت های خود محفوظ کرده است. برخلاف سایر نقاط ایران که به صورت مقطعی مورد سکونت قرار گرفته اند، این استان بدون وقفه در ادوار مختلف تاریخ سکونتگاه مردم بوده است. غار شکارچیان بیستون نکات جالبی را درباره سابقه زندگی بشری در دوران پارینه سنگی در ایران روشن می کند.
از مهمترین آثار باستانی دیدنی در این استان می توان به مسجد عمادالدوله اشاره کرد که یکی از باشکوه ترین مساجد قاجاریه شهر کرمانشاه است که در سال ۱۲۸۵ هجری قمری توسط امامقلی میرزا عمادالدوله والی غرب در بازار زرگرها ساخته شده است. بازار و کاروانسرای عمادالدوله که از صدها مغازه و حجره تشکیل شده وقف بر مصارف این مسجد است. از دیگر مساجد دیدنی استان مسجد جامع پاوه است . بنای این مسجد در شمال شهر پاوه بر روی بقایایی از آتشکده دوره ساسانی پی ریزی شده است. این مسجد فاقد صحن بوده و از یک شبستان مستطیل شکل تشکیل شده است.
تکیه بیگلربیگی که در محله قدیمی فیض آباد واقع شده از آثار دیدنی کرمانشاه به شمار می آید. در حال حاضر تکیه بیگلربیگی به عنوان موزه خط و کتابت مورد بازدید عموم قرار می گیرد.
سوغاتی را که مسافران و گردشگران از این خطه با خود می توانند به شهرهایشان ببرند، علاوه بر صنایع دستی از قبیل گلیم، موج، سجاده، قلمکاری، چاق، نمد، گیوه می توان به شیرینی هایی مانند کاک، نان برنجی، نان خرمایی و روغن دان (روغن حیوانی) اشاره کرد. گیوه کشی یکی از هنرهای دستی کرمانشاه است. مسافران قدیم برای پیاده پیمودن مسیرهای طولانی باید پای پوشی مقاوم انتخاب می کرند که ضمن سبکی و خنکی، در گرما و سرما پوشش مناسبی برای حفاظت از پا باشد.● کهگیلویه و بویراحمد
استان کهگیلویه و بویراحمد از نظر موقعیت جغرافیایی در جنوب غربی ایران واقع شده و با مرکزیت یاسوج، دارای چهار شهرستان بویراحمد، کهگیلویه، دنا و بویراحمد می باشد و با حدود ۱۶ هزار و ۲۴۹ کیلومتر مربع مساحت سرزمینی مرتفع و کوهستانی است.
این استان دارای رودخانه هایی نظیر بشار، مارون، زهره، خرسان، نازماکن و... می باشد که از جذابیت خاصی برخوردار می باشند.
از نقاط دیدنی استان به پیست اسکی کاکان (دنا) می توان اشاره کرد. این پیست تنها پیست اسکی جنوب کشور در دامنه های رشته کوه زاگرس در یکی از مناطق بکر کوهستانی یاسوج جنب منطقه «آب نهر» کاکان واقع شده است و بهترین مکان طبیعی ورزش های زمستانی برای خانواده هاست.
شهرک توریستی سی سخت نیز برای کوهنوردان آشناست. این شهرک از اواخر پاییز تا اوایل بهار شاهد بارش برف سنگین زمستانی است. صنایع دستی و سوغات محلی استان کهگیلویه و بویراحمد شامل قالی، قالیچه، جاجیم، گبه، نمد، خورجین، گیمچه، سفره محلی، سیاه چادر، حور، زیربار، توبره (جای قرآن)، گردو، عسل، روغن محلی، کره و کشک، سیب، انگور، قره قوروت و کشک است.
از مناطق زیبای منطقه نیز می توان غار نول و تپه های باستانی یاسوج، تل مهره ای و تپه دم چنار را نام برد.
● گلستان
استان گلستان در بین استان های مازندران، سمنان و خراسان شمالی قرار دارد و مرکز آن گرگان است.یکی از مهمترین نقاط دینی این استان برج قابوس بن وشمگیر در گنبدکاووس است که بلندترین بنای آجری جهان به شمار می رود. همچنین امام زاده یحیی بن زید در همین شهرستان و آبشار علی آباد کتول از دیگر نقاط دیدنی گلستان به شمار می روند.
گفتنی است شهرستان گرگان با داشتن پارک های جنگل های مانند «نهار خوران» از نقاط دیدنی برای مسافران نوروزی به حساب می آید. از سوغات مهم این استان می توان به قالی، قالیچه، پشتی ترکمنی جاجیم، صنایع دستی و چوبی، ماهی، خاویار، پنبه، حلوا اماج، نان شیرینی(زنجبیلی- قطاب) اشاره کرد.یکی از نقاط دیدنی و بکر استان گلستان دشت سرسبز و زیبای مینوست.این دشت برای دوستداران طبیعت می تواند جذابیت فوق العاده ای داشته باشد.
● گیلان
در قسمتی از جلگه سرسبز و خرم حاشیه دریای خزر روی نقشه گربه سان ایران نام گیلان به چشم می خورد. استانی با زیبایی های بی بدیل که برنج و چای آن معروف است. طبیعت سرسبز و کناره های دریای خزر، جنگل و مزارع چای و فعالیت های مردم در مزارع جلوه های زیبایی از نشاط و جذابیت را به این ناحیه بخشیده و جاذبه های توریستی ویژه ای را فراهم آورده است. از مهمترین آثار باستانی و نقاط دیدنی استان گیلان می توان به آرامگاه سیدجلال الدین اشرف در شهرستان آستان اشرفیه و بقعه امامزاده سیدمحمود دینوری معروف به شاه میل رزاق و مزار پیر سیدشرفشاه عارف و شاعر گیلان، کاخ معروف اشرف و قلعه صلصال در شهرستان تالش اشاره کرد.
لاهیجان عروس شهرهای شمال، بندر انزلی، آستارا، رودبار و خصوصا ماسوله که هر یک جاذبه های گردشگری خاصی دارند همگی در این استان واقع اند. مرداب انزلی، آبشار سجیران، آبشار لونک، آرامگاه دکتر محمد معین، باغ محتشم، شیطان کوه، امارت شهرداری و امارت کلاه فرنگی رشت، قلعه کول، موزه چای و موزه کاکتوس از دیگر نقاط دیدنی این استان به شمار می رود. سوغات این استان نیز شامل برنج، زیتون، چای، انواع ماهی، کلوچه،نان کلوچه ای (فومنی)، نمد، حصیر، صنایع چوبی و... می باشد.
● لرستان
بر فراز تپه ای در مرکز خرم آباد، قلعه زیبا و دیدنی به مساحت پنج هزار و ۳۰۰ مترمربع به میهمانان این دیار خوشامد می گوید. نام قدیم آن که به دوره ساسانیان برمی گردد «دژ شاپور» بود و الان به فلک الافلاک مشهور است.
دور تا دور قلعه را پرتگاهی مخوف فرا گرفته که دارای پوشش گیاهی است و راه ورود به قلعه را دشوار می کند. نام این قلعه به مفهوم آسمان نهم و بالاترین فلک است که به طور مجازی دست نیافتنی بودن آن را می رساند. خرم آباد مرکز لرستان، شهری است که در دره واقع شده دره خرم آباد دارای چشمه های آب و هوای دلپذیر است.
عمده ترین جاذبه های طبیعی و تاریخی خرم آباد علاوه بر قلعه فلک الافلاک عبارت از؛ موزه مردم شناسی، مناره آجری، سنگ نبشته، گرداب سنگی، پل شکسته مقبره زیدبن علی، دریاچه و پارک کیو، آبشار نوژیان، بقعه شجاع الدین خورشید، سراب چنگایی و کاروانسرای میرزاسیدرضا (بازار طلافروشان) است. همچنین آبشار نوژیان در ۳۰ کیلومتری جنوب خاوری خرم آباد (بخش پایی) و در ناحیه ای جنگلی به همین نام یکی از زیبایی های طبیعی استان لرستان است.پارک جنگلی مخمل کوه در جاده الشتر، پارک شوراب در جاده خوزستان، پل کشکان، غار دوشه و گرداب سنگی نیز از جمله دیدنی های قابل ستایش لرستان محسوب می شوند.
● مازندران
با گذر از زیباترین جاده کشور «چالوس» به استانی جنگلی و خوش آب و هوا در شمال کشور در حاشیه خزر می رسیم. مازندران استانی که از دیرباز همواره میهمان پذیر بوده و هست و تصویر مناظر رویایی آن با خاطرات خوش در ذهن مسافران نقش بسته است.
این استان علاوه بر مناظر طبیعی موجود که دماوند (بام ایران)، دریای خزر (بزرگ ترین دریاچه جهان) و خاویار آن در تمام دنیا شناخته شده اند، ابنیه تاریخی زیادی دارد که منطقه شورچال گلوگاه، قلعه تماجیم سوادکوه، چشمه عمارت بهشهر، امامزاده مطهر کجور، قلعه ملک بهمن لاریجان و آرامگاه سه سیدمیرحیدرآملی از آن جمله اند. همچنین خاویار، ماهی، مرکبات، مربا، برنج، ترشی، صنایع چوبی، کلوچه و صنایع دستی شامل نمد، گلیم، حصیر، جاجیم و... از سوغات منطقه به شمار می روند.
● مرکزی
کمتر گردشگری است که نام مراسم بیل گردانی «نیم ور محلات» را شنیده و یا در این جشن شرکت کرده باشد. تنها این نیست. استان مرکزی جاذبه های گردشگری فراوانی دارد که بسیاری از گردشگران ایرانی و خارجی از وجود آنها بی خبرند. شهر باستانی و زیرزمینی آوه، خوره محلات، حمام چهار فصل، بازارهایی با معماری منحصر به فرد، هفتاد قله، شکارگاه مشهور موته در خمین، روستای باستانی الویر از جمله جاذبه هایی تاریخی این استان است که به دلایل مختلف بهره برداری گردشگری از آنها نشده است. البته برای آسودگی خاطر مسافران نوروزی لیست جاذبه های گردشگری استان مرکزی در مبادی ورودی شهرها به آنها تحویل داده می شود.
خمین، محلات، دلیجان، شازند، تفرش، آشتیان، ساوه، کمیجان و اراک شهر های استان مرکزی هستند که در سال جاری روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان مرکزی با مشخص کردن جاذبه های این شهرها و ارائه آنها به گردشگران قصد دارد نظر مساعد مسافران نوروزی را جلب کند. پارک سرچشمه، منطقه آبگرم، باغات گل، آتشکده آتشکوه و ستون های خورحه محلات و بیت حضرت امام خمینی (ره) و پارک نوجه خمین از جمله این جاذبه ها هستند.
● هرمزگان
استان هرمزگان به لحاظ اقلیمی می تواند در جذب گردشگری پیشرفت زیادی داشته باشد. زیرا در فصلی از سال که امکان جذب گردشگر در مناطق سردسیر نیست، در آب وهوای مناسب هرمزگان این امر امکان پذیر است.سواحل بندرعباس و هرمز، جنگل های زیبای حرا و جزایر قشم و کیش ازجمله جاذبه های طبیعی استان هرمزگان به شمار می رود.قلعه پرتغالی ها در جزیره هرمز که در ضلع شمالی جزیره و در ساحل دریا قرار دارد، مهمترین قلعه باقی مانده از روزگار تسلط پرتغالی ها بر سواحل و جزایر خلیج فارس است.
قلعه قشم و غارهای خربس از دیگر دیدنی های استان است.آبگرم گنو بندرعباس، جزیره کیش، مناطق حیات وحش حفاظت شده هرمزگان و جزیره قشم از مناطق مهم گردشگری هرمزگان به شمار می روند.حصیربافی رایج ترین و معمولی ترین صنعت دستی استان است.
● همدان
استان همدان ازجمله استان ها و مناطقی است که زیبایی ها و جاذبه های بکر و منحصر به فرد طبیعت را در کنار آثار تاریخی، فرهنگی و بناهای بازمانده از دوران باستان یکجا به مسافران و علاقه مندان هدیه می کند و به همین دلیل همه ساله جمع کثیری از ایرانگردان و جهانگردان خارجی در ایام مختلف از جاذبه های توریستی و سیاحتی آن دیدن می کنند.
۸۵۰ اثر تاریخی، فرهنگی و چشم اندازهای بی نظیر طبیعی استان همدان در انتظار مسافران نوروزی است.جاذبه های شهر همدان شامل آرامگاه های بوعلی و باباطاهر، کتیبه گنجنامه، مجسمه شیرسنگی، گنبد علویان، برج قربان، مسجد جامع، مقبره استرومردخای، سداکباتان، تپه عباس آباد، پیست اسکی تاریک دره، موزه بوعلی، موزه تاریخ طبیعی، موزه هگمتانه، امامزادگان شاهزاده حسین یحیی، محسن، هادی ابن علی، اهل بن علی و امامزاده اسماعیل.همچنین شهرهای ملایر، نهاوند، تویسرکان، اسدآباد، رزن و بهار نیز جاذبه های دیدنی بسیار دارد اما غار علیصدر و حمام سنگی کبودرآهنگ از معروفیت بیشتری برخوردار هستند.
● یزد
استان یزد از سرزمین های کهن و تاریخی ایران زمین است که مجموعه با ارزشی از جاذبه های معماری و تاریخی آن را به نمایشگاه خشتی تبدیل کرده است. در میان نقاط کویری کشور شاید کمتر منطقه ای را بتوان پیدا کرد که به لحاظ جاذبه های توریستی همپای یزد باشد. در بعضی از منابع، بنای اولیه برخی از شهرهای این استان چون میبد را به سلیمان پیغمبر، یزد را به ضحاک و اسکندر مقدونی و ابرکوه را به ابراهیم پیامبر نسبت داده اند.
آثاری چون دست افزارهای سنگی به دست آمده در دره های شیرکوه، نگاره های روی، تخته سنگ کوه ارنان و تکه سفال های منقوش نارین، قلعه میبد متعلق به دوره ایلامی، غارهای استان و آثار معماری و شهرسازی باستانی و... نشان می دهد، مدنیت یزد در چهار کانون باستانی مهریز، فهرج، یزد، رستاق میبد و اردکان متمرکز بوده است.شهر یزد به شهر بادگیرها، دوچرخه ها و شهر شیرینی شهرت دارد. یزد نخستین شهر خشت خام و دومین شهر تاریخی جهان است. مراکز دیدنی این شهرستان شامل مجموعه امیرچخماق، مسجد جامع کبیر، زندان اسکندر، مجموعه حمام و بازارخان، خانه لاری ها، موزه آیینه و... است.

وبگردی
گاف حسین شریعتمداری با کامپیوتر 30 میلیونی آمریکایی
گاف حسین شریعتمداری با کامپیوتر 30 میلیونی آمریکایی - مدیر مسئول کیهان در حالی مدعی است که سیستم «مکینتاش» بیش از ۴۰ سال است که در کیهان مورد استفاده قرار می‌گیرد که این سیستم اساسا از سال ۱۹۸۴ یعنی ۵ سال پس از انقلاب تولید و نمی‌توانسته است زودتر از این تاریخ در کیهان مورد استفاده قرار گیرد.
آقای روحانی! نمی دانید یا تجاهل می کنید؟ /  دلار تک نرخی 4200 ! گوسفند بوئینگ سوار ! پراید ...
آقای روحانی! نمی دانید یا تجاهل می کنید؟ / دلار تک نرخی 4200 ! گوسفند بوئینگ سوار ! پراید ... - اخیراً رئیس جمهور حسن روحانی در توضیح علت قاچاق گفته است: علت قاچاق ارزانی است، وقتی جنسی در داخل ارزان است و در خارج گران، خود به خود قاچاق آن به خارج صورت می گیرد. به عنوان مثال چون الان گوشت در عراق گران تر از ایران است، از کشورمان به آنجا قاچاق می شود. درباره قاچاق بنزین نیز همین موضوع مصداق دارد.
راز میتوانیم موشک و نمیتوانیم خودرو در اقتصاد است
راز میتوانیم موشک و نمیتوانیم خودرو در اقتصاد است - مشکل تولید فقط به سطح فناوری مربوط نیست. ما می‌توانیم یک وسیله و کالای باکیفیت بالا را تولید کنیم، ولی با قیمت بسیار گران که خریداری نخواهد داشت. در واقع اگر بتوانیم چنین کالایی را وارد کنیم در مقایسه با تولید آن به شدت به‌صرفه است. ولی در جریان تولید موشک با وضعیت دیگری مواجهیم. اول اینکه موشک را بدون قید و شرط نمی‌فروشند یا برخی کشور‌ها به دلایل امنیتی علاقه ندارند که در تامین نیازشان به این کالا‌ها…
جمهوری اسلامی عمق حکمرانی اقتصادی ندارد
جمهوری اسلامی عمق حکمرانی اقتصادی ندارد - برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری شب گذشته با حضور عادل پیغامی اقتصاددان و سیداحسان خاندوزی عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد.
کپی‌برداری «عین‌به‌عین»
کپی‌برداری «عین‌به‌عین» - انتظار می‌رفت که علیخانی هم در قسمت اول برنامه «عصرجدید» به کپی بودن «عین‌به‌عین» برنامه‌اش و شباهت آن با برنامه مشهور «گات تلنت‌ آمریکایی» اشاره کند و در مقایسه‌ای از ویژگی‌های احتمالاً متفاوت نسخه ایرانی این برنامه بگوید؛ علیخانی اما ترجیح داد در این زمینه حرفی نزند!
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان - مراسم استقبال از رئیس جمهور در سفر به استان هرمزگان.
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی!
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی! - در ویدیویی که در فضای مجازی داغ شده شاهد پخش کیک 40 سالگی جمهوری اسلامی
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو - چند سالی است از جمله روزهای اخیر که با نزدیک شدن به مقاطعی از جمله دهه‌ی فجر، شبکه‌های تلویزیونی فارسی خارج کشور مانند بی‌بی‌سی و من‌وتو مستندهایی از زمان انقلاب پخش می‌کنند که جزو آرشیو صداوسیما بوده است ولی تا امروز مشخص نشده است که چطور و توسط چه کسانی به دست آنها رسیده است؟
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد - دیدار و سلام نظامی فرماندهان نیروی هوایی ارتش به سیداحمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد انتقادهایی را در پی داشته است.