در دنیای مدرن که انسانها به طور مداوم در معرض محرکهای صوتی قرار دارند — از صدای ترافیک گرفته تا آلارم گوشیهای هوشمند و گفتوگوهای بیوقفه — یک پرسش جدی پیش میآید؛ اینکه آیا اختصاص دادن زمان برای سکوت در طول روز میتواند به سلامت مغز کمک کند یا مغز مدام باید در حال فعالیت باشد تا سلامت باشد؟
به گزارش تابناک به نقل از عصرایران؛ پاسخ متخصصان مغز و اعصاب به این پرسش، مثبت است. یافتههای علمی نشان میدهد که سکوت هدفمند و کوتاهمدت، نه تنها به بهبود عملکرد شناختی کمک میکند، بلکه حتی ممکن است نقش مؤثری در پیشگیری از اختلالات مغزی مانند زوال عقل داشته باشد.
به گزارش همشهری آنلاین، مطالعات عصبشناسی نشان میدهند که سکوت میتواند فعالیت بخشی از مغز به نام هیپوکامپ را افزایش دهد؛ هیپوکامپ ناحیهای کلیدی در پردازش حافظه و یادگیری است. در پژوهشی که در سال ۲۰۱۳ منتشر شد، مشخص شد که ۲ ساعت سکوت در روز میتواند منجر به بازسازی نورونی (neurogenesis) در این ناحیه از مغز شود.
علاوه بر این، مواجههی مداوم با صداهای مزاحم و محیطهای پرهیاهو، منجر به ترشح بیشازحد هورمون استرس، یعنی کورتیزول، میشود؛ عاملی که در درازمدت به مغز آسیب میزند. سکوت بهعنوان یک «استراحت ذهنی»، میتواند موجب کاهش سطح اضطراب، بهبود خلقوخو و بازیابی عملکرد ذهنی شود.
همچنین در شرایطی که تمرکز بسیاری از افراد براثر حضور مستمر در شبکههای اجتماعی و محیطهای پرصدا تحلیل رفته، سکوت میتواند عملکرد شبکههای توجه در مغز را بهبود ببخشد. همچنین حضور در سکوت در طول روز به تنظیم ریتم شبانهروزی و بهبود کیفیت خواب شبانه کمک میکند؛ و خواب مناسب، یکی از ستونهای اصلی سلامت مغز و حافظه است.
برخی افراد این تصور را دارند که سکوت طولانی ممکن است منجر به اختلالات روانی یا بیماریهایی مثل آلزایمر شود، اما این باور صحت ندارد. آنچه میتواند خطرناک باشد، انزوای اجتماعی شدید و قطع ارتباط انسانی است، نه سکوت هدفمند و آگاهانه و نباید این دو را با هم اشتباه گرفت. سکوت در کنار تعامل اجتماعی سالم، ذهن را بازسازی و عملکرد شناختی را بهبود میبخشد.
البته در زندگی پر سر و صدای امروز، منظور از سکوت، خلأ کامل صوتی نیست. بلکه هدف، کاهش سر و صدای مزاحم پسزمینه است: مثلا خاموش کردن دستگاههای دیجیتال برای مدتی مشخص، گوش سپردن به طبیعت یا استفاده از هدفونهای حذف نویز، نشستن در آرامش حتی در فضایی نه چندان ساکت و یا مدیتیشن یا مراقبه در سکوت.
بر اساس شواهد علمی توصیه میشود که هر فرد حداقل ۳۰ دقیقه تا ۲ ساعت در طول روز را به نوعی از سکوت نسبی اختصاص دهد. این سکوت میتواند نقش مکملی مهم در سلامت روان، حفظ حافظه، کاهش استرس و پیشگیری از بیماریهای تحلیلبرندهی مغز داشته باشد. در عصری که ذهنها خسته و پریشاناند، شاید بهترین هدیه به مغز، ساعتی سکوت باشد.
به گزارش مشرق ، غلظت خون یا «پلیسیتمی» یکی از اختلالاتی است که در آن تعداد گلبولهای قرمز خون بیش از حد طبیعی افزایش مییابد. این وضعیت میتواند باعث کند شدن جریان خون در رگها، افزایش احتمال تشکیل لخته و در نهایت انسداد عروق حیاتی شود.
مواد مخدر چگونه خون را غلیظ میکند؟
پزشکان و متخصصان داخلی میگویند مصرف مواد مخدر، به ویژه ترکیبات افیونی و محرکها، با تأثیر بر سیستم خونساز بدن و کاهش اکسیژنرسانی به بافتها، بدن را به سمت تولید بیش از حد گلبول قرمز سوق میدهد. این واکنش جبرانی در ظاهر ممکن است بیخطر به نظر برسد، اما در عمل خطر لخته شدن خون و بروز حوادث قلبی و مغزی را به شدت افزایش میدهد.
غلظت خون یکی از اصلیترین عوامل زمینهساز سکتههای قلبی و مغزی در مصرفکنندگان مواد است و بسیاری از بیمارانی که با سکته مغزی به مراکز درمانی مراجعه میکنند، سابقه مصرف مواد مخدر یا محرک دارند و آزمایشهای آنها افزایش معنادار هموگلوبین و هماتوکریت را نشان میدهد.
علائمی که باید جدی گرفته شوند
کارشناسان اورژانس و فوریتهای پزشکی تأکید میکنند که غلظت خون ناشی از مصرف مواد معمولاً با علائمی همراه است که در صورت بیتوجهی، میتواند به مرگ یا ناتوانی دائمی منجر شود. این علائم عبارتند از:
سردردهای مداوم و غیرقابل توجیه، درد ناحیه گردن، احساس سبکی سر و سرگیجه، تنگی نفس حتی در حالت استراحت، اختلالات بینایی مانند تاری دید یا دوبینی، ضعف و بیحالی عمومی، قرمزی وریدهای چشم، خارشهای پوستی به ویژه پس از استحمام، خواب رفتن دست، پا، انگشتان، پشت و شانه.
هشدار به خانوادهها و مراکز ترک اعتیاد
محمدرضا میرزابیگی کارشناس آسیبهای اجتماعی و پزشک فعال در حوزه ترک اعتیاد نیز به خانوادهها هشدار میدهد که این علائم را صرفاً به «خستگی» یا «عوارض عادی مصرف» نسبت ندهند. به گفته وی، تشخیص زودهنگام غلظت خون و انجام آزمایشهای دورهای میتواند از بروز حوادث مرگبار پیشگیری کند.
مصرفکنندگان مواد معمولاً به دلیل سبک زندگی ناسالم، کمتحرکی و تغذیه نامناسب، در معرض خطر بالاتری برای افزایش غلظت خون قرار دارند. این مسئله در مصرفکنندگان متآمفتامین و هروئین به مراتب شدیدتر است.
آمار و پیامدها
بر اساس گزارش سازمان پزشکی قانونی و وزارت بهداشت، سهم قابل توجهی از مرگهای ناشی از سکته مغزی و قلبی در سنین پایین، با مصرف مواد مخدر و محرک مرتبط است. افزایش غلظت خون به عنوان یکی از مکانیزمهای اصلی این مرگها شناخته میشود.
متخصصان توصیه میکنند افرادی که سابقه مصرف مواد مخدر دارند، حتی در صورت ترک، حداقل هر ۶ ماه یک بار آزمایش شمارش کامل خون (CBC) انجام دهند و در صورت مشاهده علائم هشداردهنده، فوراً به مراکز درمانی مراجعه کنند.
سخن پایانی
غلظت خون شاید در نگاه اول یک عارضه ساده به نظر برسد، اما در ترکیب با مصرف مواد مخدر، به یک قاتل خاموش تبدیل میشود که میتواند در یک لحظه، زندگی فرد و خانوادهاش را برای همیشه دگرگون کند. کارشناسان تأکید دارند: ترک مصرف، پایش منظم سلامت و مراجعه به پزشک، سه گام اساسی برای نجات از این بحران است.
به گزارش مشرق ، سکته مغزی زمانی رخ میدهد که خونرسانی به بخشی از مغز مختل شده و در نتیجه، اکسیژن و مواد مغذی به سلولهای عصبی نرسد. این وضعیت که به دو نوع «ایسکمیک» (انسداد عروق) و «هموراژیک» (خونریزی مغزی) تقسیم میشود، یک اورژانس پزشکی است و هر ثانیه تأخیر در درمان آن میتواند منجر به آسیبهای جبرانناپذیر مغزی یا مرگ شود.
در ایران، سکته مغزی یکی از اصلیترین علل ناتوانی و مرگومیر است. طبق آمارهای رسمی و پژوهشهای اپیدمیولوژیک، سن بروز سکته در کشور ما حدود یک دهه پایینتر از میانگین جهانی است (بهطور متوسط بین ۵۵ تا ۶۵ سال).
روند صعودی بروز سکته در ایران با تغییر سبک زندگی، افزایش نرخ چاقی، دیابت، فشار خون کنترلنشده، دخانیات و کاهش فعالیت بدنی ارتباط مستقیم دارد.
سالانه بیش از ۱۵۰ هزار نفر در ایران دچار سکته مغزی میشوند که بخش قابلتوجهی از آنها در دهههای فعال زندگی خود (میانسالی) قرار دارند، موضوعی که بار اقتصادی و اجتماعی سنگینی بر نظام سلامت کشور تحمیل میکند.
مهدی فرهودی، نایبرئیس انجمن سکته مغزی ایران و فلوشیپ سکته مغزی با اشاره به اهمیت دسترسی سریع بیماران به مراکز تخصصی اظهار کرد: نتایج درمان بیماران سکته مغزی بسته به نوع مرکز درمانی متفاوت است و بیمارانی که در مراکز تخصصی مراقبت از سکته مغزی یا Stroke Unit بستری میشوند، معمولاً نتایج درمانی بهتری دارند.
وی افزود: بر اساس استانداردهای جهانی، باید بخش عمدهای از بیماران سکته مغزی در مراکز تخصصی درمان شوند و هدفگذاری جهانی در این زمینه حدود ۹۰ درصد است، در حالی که کشور ما هنوز با این هدف فاصله دارد.
فرهودی ادامه داد: اجرای برنامه ملی مدیریت سکته مغزی یا برنامه ۷۲۴ در سالهای اخیر موجب پیشرفت قابل توجه درمان سکته مغزی در کشور شده و اکنون بیش از ۱۴۰ مرکز مراقبت از سکته مغزی در کشور فعال هستند، اما با توجه به وسعت جغرافیایی کشور و تعداد بالای بیماران، توسعه این مراکز همچنان یک ضرورت است.
این متخصص مغز و اعصاب با اشاره به وضعیت درمان ترومبولیز در کشور گفت: درمان حلکننده لخته یا ترومبولیز در حال حاضر تنها برای حدود ۵ درصد بیماران در کشور انجام میشود، در حالی که ظرفیت افزایش این میزان تا حدود ۲۰ درصد بیماران واجد شرایط وجود دارد و باید دسترسی بیماران بیشتری به این درمان فراهم شود.
وی تأکید کرد: در سکته مغزی زمان مهمترین عامل درمان است و هرچه بیمار سریعتر به مرکز مجهز برسد، احتمال موفقیت درمان و کاهش ناتوانی بیشتر خواهد بود.
به گفته این متخصص مغز زمان معمول استفاده از ترومبولیز حدود ۴.۵ ساعت است، اما نباید این زمان به عنوان فرصتی برای تأخیر در مراجعه تلقی شود؛ چرا که هرچه درمان زودتر انجام شود، نتیجه بهتری حاصل خواهد شد.
فرهودی با اشاره به ترومبکتومی مکانیکی به عنوان یکی دیگر از درمانهای پیشرفته سکته مغزی گفت: در این روش، لخته خون با استفاده از تجهیزات داخل عروقی و از طریق آنژیوگرافی از رگ مغزی خارج میشود و این درمان در بیماران واجد شرایط میتواند نقش بسیار مهمی در نجات بیمار و کاهش ناتوانی داشته باشد.
وی افزود: با وجود اثربخشی بالای ترومبکتومی، این درمان همچنان در کشور به صورت محدود انجام میشود و لازم است تعداد مراکز مجهز، نیروهای آموزشدیده و فلوشیپهای سکته مغزی افزایش یابد و از ظرفیت تلهمدیسین برای دسترسی سریعتر بیماران مناطق مختلف کشور استفاده شود.
نایبرئیس انجمن سکته مغزی ایران خاطرنشان کرد: توسعه درمانهای حاد سکته مغزی از جمله ترومبولیز و ترومبکتومی تنها یک اقدام نجاتبخش نیست، بلکه از منظر اقتصاد سلامت نیز مقرونبهصرفه است؛ زیرا با کاهش مرگ و ناتوانی بیماران میتواند از تحمیل هزینههای سنگین درمان، توانبخشی و مراقبتهای طولانیمدت به خانوادهها و نظام سلامت جلوگیری کند.
وی گفت: حمایت وزارت بهداشت، معاونت درمان و مجموعه نظام سلامت برای توسعه مراکز تخصصی سکته مغزی و افزایش دسترسی بیماران به درمانهای نوین میتواند نقش مهمی در کاهش مرگ و ناتوانی ناشی از سکته مغزی در کشور داشته باشد.
