سازمان پزشکی قانونی کشور اعلام کرده است که در سال ۱۴۰۴، ۳۵ هزار و ۲۹۵ پرونده مرتبط با قصور پزشکی در این سازمان بررسی شده است؛ پروندههایی که میتوانند از شکایت بیماران یا خانوادههای آنان آغاز شوند و قرار نیست همه آنها الزاماً به اثبات تقصیر پزشک یا مرکز درمانی ختم شوند.
فرارو در خبری نوشت: با این حال، بزرگی این عدد پرسشی مهم را پیش میکشد: بیمار در نظام درمان تا چه اندازه مطمئن است که شنیده میشود، روند درمانش برای او توضیح داده میشود و اگر خطایی رخ دهد، مسیر روشنی برای رسیدگی و پاسخگویی وجود دارد؟
سازمان پزشکی قانونی در سال گذشته مجموعاً ۲ میلیون و ۸۴۷ هزار پرونده را بررسی کرده است که ۳۵ هزار و ۲۹۵ مورد آن به قصور پزشکی مربوط بوده است. این آمار بهخودیخود به معنای محکومیت پزشکان نیست. در بسیاری از پروندهها، پس از بررسی مدارک، اخذ نظرهای تخصصی و ارزیابی روند درمان، ممکن است قصوری احراز نشود یا مسئولیت میان چند عامل تقسیم شود.
اما تشکیل چنین حجم بالایی از پروندهها نشان میدهد که مسئله صرفاً به خطاهای نادر و استثنایی محدود نیست. پشت هر پرونده، بیماری قرار دارد که یا از نتیجه درمان ناراضی است، یا درباره روند درمان خود توضیحی قانعکننده دریافت نکرده، یا احساس میکند تصمیمی درباره بدن و سلامت او بدون توجه کافی به نگرانیها و شرایطش گرفته شده است.
آن سوی میز پزشک
سعید، ۳۸ ساله، تجربه مراجعه اخیرش به یک پزشک متخصص را اینگونه روایت میکند: «وقتی در انتظار بودم، ۱۸ بیمار دیگر هم حضور داشتند. حساب کردم؛ هر ویزیت ۶۰۰ هزار تومان بود. اما وقتی بعد از ساعتها نوبتم شد، پزشک فرصت نکرد داستان من را بشنود. انگار از قبل تشخیص داده بود که مشکل من چیست و نسخهای شبیه نسخه بیمار قبلی نوشت.»
او میگوید انتخابش بر پایه امتیازهای بالا و نظرهای مثبت کاربران در اینترنت بوده است، اما آنچه در مطب دیده، با تصورش از یک رابطه درمانی قابلاعتماد فاصله داشته است: «فکر میکردم پزشک دستکم چند دقیقه به حرفهایم گوش میدهد.»
این تجربه لزوماً نشانه قصور پزشکی نیست، اما یکی از نقاطی را نشان میدهد که رابطه پزشک و بیمار میتواند در آن فرسوده شود؛ جایی که بیمار احساس میکند بهجای انسانی با پیشینه، نگرانیها و علائم ویژه، به پروندهای مشابه دیگران تقلیل یافته است.
قصور فقط در اتاق عمل رخ نمیدهد
رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران، در توضیح عوامل شکلگیری بخشی از پروندههای قصور پزشکی، به رعایتنکردن اصول حرفهای، اختصاصندادن زمان کافی به بیمار، مراقبت ناکافی پس از عمل و حتی سرنزدن پزشک به بیمار پس از جراحی اشاره کرده است. او همچنین گفته است بخشی از شکایتها میتواند ناشی از سوءرفتار حرفهای یا رعایتنکردن ضوابط انتظامی باشد.
این موارد نشان میدهد که قصور همیشه با یک اشتباه آشکار در جراحی یا تشخیص نادرست بیماری آغاز نمیشود. گاهی مسئله از پیگیرینشدن وضعیت بیمار، توضیحندادن عوارض احتمالی، تأخیر در ارجاع به متخصص یا بیتوجهی به نشانههایی شکل میگیرد که در نگاه نخست کماهمیت به نظر میرسند.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران تأکید کرده است که پیش از اقدام درمانی، پزشک یا کادر درمان باید نوع عمل، شیوه انجام آن و عوارض احتمالی را بهطور کامل برای بیمار توضیح دهند. این الزام، فقط یک تشریفات اداری نیست؛ بخشی از حق بیمار برای تصمیمگیری آگاهانه درباره درمان خود است.
از سوی دیگر، بخشی از نارضایتیها و شکایتها به انتخاب بیمار و مسیر دسترسی او به خدمات درمانی بازمیگردد. بیماری که در شرایط اضطراب، درد یا تنگنای مالی تصمیم میگیرد، همیشه فرصت یا امکان کافی برای تحقیق درباره پزشک، مرکز درمانی یا مسیر مناسب درمان ندارد.
پرسش از کیفیت آموزش و نظارت
افزایش شمار پروندههای قصور، بار دیگر بحث کیفیت آموزش پزشکی، توان دانشگاهها، فشار کاری پزشکان و دستیاران و سازوکارهای نظارتی را برجسته میکند. این موضوع در سالهای اخیر، همزمان با مناقشه بر سر ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.
البته نمیتوان از افزایش ظرفیت پذیرش یا شیوههای مختلف ورود به رشته پزشکی، مستقیماً به افزایش قصور پزشکی رسید. چنین رابطهای نیازمند دادههای دقیق، مقایسه روندهای زمانی و پژوهش مستقل است.
اما پرسش اصلی همچنان باقی است: اگر تعداد دانشجویان پزشکی افزایش مییابد، آیا امکانات آموزشی، شمار استادان بالینی، ظرفیت بیمارستانهای آموزشی و فرصت آموزش عملی نیز متناسب با آن افزایش پیدا میکند؟
پزشکی فقط حفظکردن منابع درسی یا عبور از آزمونها نیست. دانشجوی پزشکی باید در محیط واقعی درمان، زیر نظر استاد، مهارت معاینه، تصمیمگیری، گفتوگو با بیمار و مسئولیتپذیری حرفهای را بیاموزد. ضعف در هر یک از این حلقهها ممکن است سالها بعد، در مواجهه پزشک با بیمار، خود را نشان دهد.
اعتماد در بازار نسخههای مجازی
در کنار نگرانی درباره کیفیت و پاسخگویی در درمان رسمی، بیماران با خطر دیگری نیز مواجهاند: گسترش توصیههای درمانی غیرمعتبر و فروش فرآوردههای فاقد مجوز در شبکههای اجتماعی.
با این حال، هشدارها درباره فرآوردههای سلامتمحور و داروهای لاغریِ فاقد مجوز در فضای مجازی ادامه دارد. سازمان غذا و دارو در ماههای اخیر از جمعآوری و ممنوعیت عرضه شماری از مکملها و فرآوردههای لاغری، چاقی و سلامتمحور فاقد مجوز خبر داده و تأکید کرده است که مصرف این محصولات میتواند عوارض جدی و حتی جبرانناپذیر بههمراه داشته باشد.
همچنین درباره تبلیغ داروهای لاغری با عنوانهایی مانند «مانجارو خوراکی» در فضای مجازی هشدار داده شده است. بر اساس اعلام مقامهای سازمان غذا و دارو، تیرزپاتید با نام تجاری مانجارو در بازارهای رسمی به شکل تزریقی عرضه میشود و نمونههای خوراکیِ تبلیغشده با این عنوان، مجوز معتبر تولید و توزیع ندارند.
لباس سفید، گوشی پزشکی و شمار بالای دنبالکنندگان در شبکههای اجتماعی، هیچکدام بهتنهایی نشانه صلاحیت حرفهای نیستند. مبنای اعتماد در حوزه سلامت باید مجوز حرفهای، شفافیت درباره درمان، امکان پیگیری قانونی و اتکا به شواهد علمی باشد.
مسئله فقط خطا نیست
۳۵ هزار و ۲۹۵ پرونده قصور پزشکی، بیش از آنکه صرفاً آماری از شکایتها باشد، نشانهای از شکافهایی در رابطه میان بیمار، پزشک و نظام درمان است؛ شکاف میان انتظار بیمار برای دیدهشدن و واقعیت مطبهای شلوغ، میان آموزش نظری و مهارت بالینی، و میان درمان مبتنی بر شواهد و بازار پررونق نسخههای مجازی.
بازسازی اعتماد در درمان فقط با برخورد قضایی با خطاها ممکن نیست. بیمار باید بداند چه درمانی دریافت میکند، چرا آن درمان انتخاب شده است، چه عوارضی ممکن است داشته باشد و در صورت بروز مشکل، چه فرد یا نهادی پاسخگو خواهد بود.
پزشکی از زمانی قابلاعتمادتر میشود که بیمار، در کنار معاینهشدن، فرصت شنیدهشدن نیز داشته باشد.
نورنیوز-گروه اجتماعی: دکتر مسعود پزشکیان با تاکید بر اهمیت نقش و جایگاه پزشکان در کشور، جایگاه جامعه پزشکی در نظام سلامت را اثرگذار و مورد اعتماد مردم برشمرد و گفت:بهجای بیان صرف دردها، باید برای درمان آنها گام برداریم و با صداقت در خدمت مردم باشیم و بدانیم با وجود برخورداری از قدرت، اگر اختلاف باشد، نابود خواهیم شد.
رئیس جمهور تصریح کرد: بنده به عنوان رئیسجمهور، خود را از هیچیک از شما برتر نمیدانم، بلکه معتقدم بسیاری از شما از من توانمندتر و بالاتر هستید؛ با این تفاوت که امروز بار سنگینی بر دوش ماست و تلاش میکنیم این بار را با همه سختیها و سنگینیها به مقصد برسانیم. گاهی اوقات تکرار بیش از حد دردها اثرات منفی دارد
رئیس جمهور با تأکید بر ضرورت عبور از مرحله بیان مشکلات و حرکت به سمت حل آنها، گفت: بیان دردها و مشکلات راهحل و کمککننده نیست. درد را گفتن، درمان نیست؛ باید درمان کرد. گاهی اوقات تکرار بیش از حد دردها اثرات منفی دارد. راه، چاره کردن درد است و البته این کار سادهای نیست.
پزشکیان با اشاره به ریشه اختلافات و چنددستگیها در کشور اظهار داشت: امروز همه اختلافات و چنددستگیها در کشور ما ریشهای جز منیت و هوای نفس ندارد؛ چپ و راست، تندرو و کندرو هم فرقی ندارد.
رئیس جمهور با اشاره به آیات قرآن کریم درباره ضرورت حکومت بر مبنای حق، خاطرنشان کرد: خداوند در قرآن کریم خطاب به حضرت داوود میفرماید که «ما تو را مبعوث کردیم تا بر اساس حق میان مردم، نه گروه و دستهای خاص، حکومت کنی و تابع هوای نفس نشوی»؛ کسانی که تابع هوای نفس میشوند، گرفتار عذاب علیم خواهند شد. مراقبت از نفس این است که انصاف را میان دوست و دشمن رعایت کنیم
رئیس جمهور افزود: حضرت علی (ع) به مالک اشتر امر میکند که نفس را در مقابل شهوت ضایع کن. این مسائل را بارها و بارها تکرار میکنم تا یادمان نرود، مراقبت از نفس این است که انصاف را میان دوست و دشمن رعایت کنیم. اگر حاکمان، قانونگذاران و قضات این اصل را رعایت کنند، کشور درست خواهد شد.
دکتر پزشکیان ادامه داد: کافی است شما نیز در همین جایگاهی که هستید، صادقانه به مردم خدمت کنید. اگر مردم صداقت را از شما ببینند، آن را خواهند پذیرفت. نیازی به شعار نیست؛ عمل شما بالاترین و بلندترین فریاد است و رفتار شما مهمترین معیار برای جامعه است.
رئیس جمهور گفت: اگر ما درست عمل کنیم، صادقانه به مردم خدمت کنیم و در راستای توسعه و تقویت کشور گام برداریم، چه کسی میتواند از ما ایراد بگیرد یا جلوی ما بایستد؟
پزشکیان با اشاره به برخی نارضایتیها و گلایههای موجود در جامعه اظهار داشت: اگر ناراحتی یا گلایهای در جامعه وجود دارد، به این معناست که ما آنگونه که لازم بوده، عمل نکردهایم. اینکه دانشجویان ما به گونهای رفتار میکنند که مورد پسند نیست، بهطور قطع انعکاس رفتار ماست.
رئیسجمهور با تأکید بر اهمیت نقش جامعه پزشکی در حل مشکلات مردم گفت: دولت به شما نیاز دارد. در بخش خدمات پزشکی همه تلاش خود را به کار بگیرید تا مردم راضی و خشنود باشند. همه باید تلاش کنیم کشوری را که در آن زندگی میکنیم به الگویی از موفقیت تبدیل کنیم. به جای دامن زدن به اختلاف باید برای خدمت به مردم دست به دست هم دهیم
پزشکیان همچنین با تأکید بر اهمیت جلب مشارکت مردمی در ارائه خدمات بهتر و باکیفیتتر به جامعه، تصریح کرد: مشارکت مردم و حضور مردم با اعتماد به کسانی که آنها را قبول دارند، امکانپذیر است. جایگاه شما در نظام سلامت کشور جایگاهی است که بسیاری شما را قبول دارند. به جای دامن زدن به اختلاف که هیچگاه قابل قبول نیست، باید برای خدمت به مردم دست به دست هم دهیم.
رئیسجمهور در بخش دیگری از سخنان خود در مجمع عمومی انجمن اسلامی جامعه پزشکی ایران، به مسائل و چالشهای روز کشور، اقدامات و دستاوردهای دولت و همچنین مسائل منطقهای متأثر از جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشورمان پرداخت و با تأکید بر عنصر وحدت به عنوان کلید و رمز پیروزی و موفقیت کشور در مقابل دشمنان، اظهار کرد: آنچه در جریان مذاکرات به دست آمد، دستاوردی بزرگ بود که با وحدت و همدلی در شورای عالی امنیت ملی به تصویب رسید و همه کسانی که در این شورا هستند و دستی در آتش داشتند، با قاطعیت از آن دفاع کردند. عدهای خارج از گود نشستهاند و درکی از شرایط کشور ندارند
پزشکیان ادامه داد: در این میان عدهای هم خارج از گود نشستهاند؛ چون نمیدانند دولت در چه شرایطی است، مجلس در چه شرایطی است و فرماندهان در چه شرایطی هستند، بیمحابا اظهارنظر و تحلیل میکنند، هیچ رنج و سختی هم به آنها نرسیده و بعد هم دم از گرانی میزنند.
رئیس جمهور توافق اخیر را عزتمندانه و ارزشمند دانست و گفت: حتی یک بند در این توافق پیدا نمیکنند که حاکی از وادادگی باشد؛ همه تعهدات مربوط به طرف مقابل است.
پزشکیان با اشاره به سخنان امام علی (ع) درباره صلح اظهار داشت: امام علی (ع) میفرماید صلحی را که دشمن تو را به آن دعوت میکند، رد نکن؛ اما از او غافل نشو و مواظب باش، چون ممکن است بخواهد به تو نزدیک شود و خدعه کند. بعد هم پیمانی که بستی، خلف پیمان نکن؛ هیچ فضیلتی بالاتر از پایبندی به پیمان نیست که متأسفانه خیلی وقتها ما آن را نادیده میگیریم.
رئیس جمهور تصریح کرد: البته تمامی این موضوعات به معنای این نیست که اگر آنها بخواهند تعرضی کنند، ما تسلیم شویم. این دو مسئله جدا از هم است. ما به هیچ عنوان در برابر قلدری سر خم نخواهیم کرد و هیچ تردیدی در آن وجود ندارد. تا آخرین نفس مقابل آنها خواهیم ایستاد و پاسخ کوبنده به آنها خواهیم داد.
پزشکیان با بیان اینکه جنگ باید در یک مقطع به پایان برسد، گفت: بهتر است امروز که در قدرت و عزت هستیم و تمام دنیا به پیروزی ما اذعان دارند و تأکید میکنند که آمریکا برخلاف تمام مقررات، به مدارس، بیمارستانها و زیرساختهای ما حمله کرده و در دنیا منفور است، جنگ را پایان دهیم.
رئیسجمهور افزود: امروز باور ما این است که تمام فرماندهان و نیروهای مسلح ما با تمام وجود و گرفتن جان خود در کف دست، برای دفاع از کشور آمادگی کامل دارند. آنها نیز باور دارند که دولت با تمام وجود به دنبال خدمت به مردم است. قدرتمندیم و اگر اختلاف باشد، نابود خواهیم شد
پزشکیان تأکید کرد: باید سلایق متفاوت را بپذیریم و بپذیریم که اگر با هم باشیم، قدرتمندیم و اگر اختلاف باشد، نابود خواهیم شد. دشمن در اختلاف طمع کرده است و هنر این است که نگذاریم آتش اختلاف شعلهور شود. ما پیرو امیرالمؤمنین امام علی (ع) هستیم که برای حفظ وحدت امت پیامبر (ص) ۲۵ سال سکوت کرد.
رئیسجمهور در ادامه با اشاره به تحلیلها و موضعگیریهای غیرمنصفانه از تریبونهای مختلف درباره مساله بنزین گفت: جدا از بحث محدودیتهای مالی و محاصره دریایی دشمن که کار صادرات و واردات ما را با مشکل مواجه کرده است، چه کسی گفته دولت باید بنزین ۱۳۰ هزار تومانی بخرد و بعد آن را ۱۵۰۰ تومان بفروشد و در ادامه برای افزایش اعتبار کالابرگ، رفع تعهدات مالی گندمکاران، بیمهها، معیشت کارگران، بازنشستگان و کارمندان با محدودیت مواجه شویم؟
دکتر پزشکیان با اشاره به مشکلات تورم و مسائل ناشی از جنگ اظهار داشت: انتقاد از مشکلات تورم و مسائل ناشی از جنگ با شعارهای برخی همخوانی ندارد. وقتی شعار میدهیم، باید سختی آن را هم بپذیریم. خداوند در قرآن میفرماید که خوف، گرسنگی و نقص در مال و جان وجود دارد. وقتی شعار میدهیم و حرف میزنیم، باید خود را برای آن آماده کنیم.
رئیس جمهور تأکید کرد: ما مسئولیم که مشکل مردم را حل کنیم. برای من قابل قبول نیست که در این کشور مسئول باشم اما عدهای در هزینه معیشت، سلامت و درمان خود مشکل داشته باشند. من به عنوان مسئول باید پاسخگوی نیازهای مردم باشم. آنهایی که دشمن را به تهاجم به ایران دعوت میکنند، ایرانی نیستند
رئیسجمهور با تجلیل از نقش بیبدیل مردم در دفاع از کیان کشور در مقابل تهاجم بیگانگان، گفت: کسانی که در آن سوی مرزها نشستهاند و دشمن را به تهاجم به ایران دعوت میکنند که انسان از شنیدن آن شرم میکند، ایرانی نیستند، اما کسانی که با همه وجود چند ماه در خیابانها ماندند و نقشه دشمنان را خنثی کردند، شایسته قدردانی هستند. همچنین کسانی که نیامدند اما با دشمن هم همکاری نکردند، شایسته قدردانی هستند. امیدوارم بتوانیم این وحدت را روزبهروز در کشور تقویت کنیم و متحد شویم.
پزشکیان درباره عملکرد دولت نیز گفت: دولت در تلاش است مشکلات را حل کند. البته در این مدت، با وجود همه مشکلات، دستاوردهای زیادی هم داشتیم که به آنها پرداخته نشد. منکر کمبودها و کاستیها هم نیستیم، اما تلاش داریم با وفاق، کشور را پیش ببریم.
وی خطاب به اعضای جامعه پزشکی ایران اظهار داشت: شما عزیزان جامعه پزشکی ایران نیز به جای اینکه صرفاً درد را بگویید، به درمان بپردازید. امروز مراکز بهداشت ما در محلات، بهتر از هر جای دیگری برای رسیدگی به مردم است.
پزشکیان در پایان تأکید کرد: همه با هم باید برای منسجمتر شدن و قویتر شدن و در نهایت ایستادن در مقابل دشمن غدار، جنایتکار، استثمارگر و استعمارگر تلاش کنیم.
اجتماعی
به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری تسنیم، محمدرضا ظفرقندی صبح امروز جمعه در سیویکمین مجمع عمومی انجمن اسلامی جامعه پزشکی ایران، با بیان اینکه امروز کشور در شرایط سخت تاریخی قرار دارد، گفت: کشور در معرض بزرگترین حمله موشکی و هوایی تاریخ قرار گرفت که در طول تاریخ بیسابقه بود. رزمندگان، نیروهای نظامی و مردم رشادت کردند که باید قدردان آنها باشیم.
وی با بیان اینکه کادر سلامت در این ایام سختیهای بسیاری کشید، گفت: فداکاریهای کادر سلامت و صحنههایی که خلق کردند، باید ثبت شود. اینکه یک پرستار در زمان حمله سه بچه را در آغوش میگیرد یا اینکه بیمارستانی بمباران میشود و پرستاران بچهها را از پنجره بیمارستان خارج کرده و در حیاط نگه میدارند، نمونهای از این فداکاریها است.
وزیر بهداشت با بیان اینکه تیم ملی سلامت خوش درخشید و نقشآفرینی کرد، گفت: در آستانه روز پزشک هستیم و از همه آنها قدردانی میکنم؛ بهخصوص در ایام جنگ و بهویژه در این جنگ که دشمنان هیچیک از اصول انسانی و جنگی و سایر اصول را رعایت نکردند.
ظفرقندی گفت: 66 هزار مجروح در این جنگ داشتیم، حدود 70 بیمارستان آسیب دید و نزدیک به 220 آمبولانس از بین رفت که همه اینها نشاندهنده وحشیگری دشمن است.
وی افزود: در شرایط فعلی «نه جنگ، نه صلح» باید به این سمت رفت که زحمات کشیدهشده در راه یکی از بینظیرترین تفاهمنامهها و عزتمندترین تفاهمنامههایی که در تاریخ ایران ثبت شده، مرکز ثقل جهتگیریهای حاکمیت، نظام و دیپلماسی کشور باشد و اگر هر مسیری جز این طی شود، خسارت زیادی برای کشور ایجاد میکند.
وزیر بهداشت بیان کرد: اکنون موضوع مهم، پساجنگ است. حرکت در مسیر گذشته همان نتایج گذشته را رقم میزند؛ باید تغییرات جدی صورت گیرد و آن اتفاقات افتاده جبران شود. اگر فردی مثل آقای خاتمی بیانیه میدهد و صحبت میکند، باید قدر آن را دانست و به آن توجه شود. این افراد سرمایههای کشور هستند و نباید این صحبتها مورد توهین قرار گرفته و مطالب آنها به سخره گرفته شود؛ چراکه این اقدام ضد انسجام ملی است.
وی تأکید کرد: کشور بدون انسجام ملی و بدون همه ایرانیان نمیتواند از این بحران عبور کند. هر کسی که برای ایران قدمی برداشته، قلمی، هنری و سرودی داشته یا پرچمی برافراشته، شایسته تقدیر است. امروز فرصت مناسبی است که بزرگانی همچون آقای خاتمی، علیرغم همه بیمهریهایی که با آنها شد، مورد تکریم قرار گیرند. جای تعجب است که این مسیر و تکریم در جایگاه اصلی خود انجام نشود. اگر مسیر درست طی نشود و همچون قبل باشد، در آینده پساجنگ دچار مشکلات زیادی میشویم.
وی گفت: باید در رسانه، اگر کسی علیه فرد دیگری حرف میزند، فرصت دفاع داشته باشد و اصول اخلاقی و ادبی رعایت شود. خدا نیامرزد کسی را که در رسانه ملی علیه افراد حرف زد، «بگمبگم» راه انداخت و فرصت پاسخ را به رسانه ملی نداد. اگر این نقیصه جبران نشود، از همه کسانی که برای ایران تلاش کردند تکریم نشود و جذب حداکثری صورت نگیرد، قطعاً مسیر گذشته به نتیجه نمیرسد.
وی افزود: باید رفتارهای قبلی درس عبرت باشد و دیگر ردصلاحیت باعث نشود که افراد از خدمت کردن منع شوند.
ظفرقندی در پایان گفت: امیدوارم بتوانیم نیازهای مردم را رفع کرده و معیشت آنها را بهبود دهیم و آرامش و شرایط عادی و قابل قبول را برای مردم فراهم کنیم. قطعا در این راستا حمایت احزاب و گروهها و مردم، کارگشا و راهگشا خواهد بود.
انتهای پیام/
