به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، رضا دستجردی در مقدمه گفت وگویش با فرهاد فربان زاده ربطی در سرویس دینواندیشه ایبنا نوشت: «دیرینهشناسی عقل علمی میشل فوکو» بهقلم گاری گاتینگ فیلسوف آمریکایی با ترجمه فرهاد قربانزادهربطی از تازههای انتشارات کرگدن است. صاحب فقید کرسی فلسفه در دانشگاه نوتردام در این کتاب، به روش دیرینهشناسی فوکو که بهدنبال کشف ساختارهای زیربنایی حاکم بر معرفت و علم بود پرداخته، متون کلیدی فوکو، از جمله «تاریخ جنون در عصر عقل»، «تولد درمانگاه»، «نظم اشیا» و «دیرینهشناسی علم» را تحلیل میکند. اثر بهمثابه راهنمایی تفسیری، به خوانندگان کمک میکند تا در مجرای ایدههای پیچیده ارائهشده توسط فوکو حرکت کنند و اهمیت آنها را در زمینههای وسیعتر تفکر فلسفی و استدلال علمی درک کنند. بهمناسبت انتشار این کتاب، با فرهاد قربانزادهربطی پژوهشگر دکتری حقوق خصوصی به گفتوگو نشسته ایم. از گاتینگ، «فلسفههای قارهای علم» هم به فارسی ترجمه شده است.
**** فرهاد قربانزادهربطی
در پیشگفتار کتاب «دیرینهشناسی عقل علمی میشل فوکو» به مقاله «روشنگری چیست؟» کانت اشاره کردهاید. اهمیت این مقاله و نسبت فوکو با آن چیست؟
یکی از رایجترین سوءبرداشتها درباره میشل فوکو این است که او را متفکری ضدروشنگری یا ضدعقل معرفی میکنند. این تصویر، نهتنها با آثار فوکو بهویژه فوکوی متأخر سازگار نیست، بلکه با تصریحهای خود او نیز ناسازگار است. اگر بخواهیم نقطه عزیمت پروژه فلسفی فوکو را بشناسیم، ناگزیر باید به مقاله کوتاه اما بسیار مهم کانت، یعنی «روشنگری چیست؟» بازگردیم؛ مقالهای که فوکو آن را نه یک متن حاشیهای، بلکه نقطهعطفی در تاریخ فلسفه مدرن میداند.
آنچه این مقاله را از منظر فوکو ممتاز میکند، صرفاً پاسخ کانت به پرسش «روشنگری چیست؟» نیست، بلکه نوع طرح خود پرسش است. برای نخستینبار، فیلسوفی بزرگ بهجای آنکه صرفاً درباره حقیقت، خدا، طبیعت یا معرفت سخن بگوید، از اکنونی که خود در آن زندگی میکند پرسش میکند.
کانت از یک رویداد تاریخی سخن میگوید که خود نیز در دل آن قرار دارد. فوکو این رخداد را تولد نوعی «هستیشناسی اکنون» مینامد؛ یعنی فلسفهای که موضوع آن نه حقیقتی جاودانه، بلکه نسبت ما با زمان حال است. به همین …
