اکوایران:بحران کنونی عناصر نادر خاکی بیش از آنکه ناشی از کمبود منابع معدنی باشد، نتیجه تمرکز ظرفیت فرآوری این مواد در چین است؛ موضوعی که به باور کارشناسان، به یکی از مهمترین اهرمهای ژئوپلیتیکی پکن در رقابت فناوری و صنعتی با غرب تبدیل شده است. بر اساس گزارش «چشمانداز جهانی مواد معدنی حیاتی ۲۰۲۶» آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، وابستگی صنایع خارج از چین به زنجیره تأمین عناصر نادر خاکی این کشور، سالانه حدود ۶.۵ تریلیون دلار از ارزش تولید جهانی را در معرض ریسک قرار داده است. به گزارش اکوایران- اگرچه عناصر نادر خاکی برخلاف نامشان چندان کمیاب نیستند، اما فرآوری آنها به اکسیدها، فلزات و آلیاژهای قابل استفاده در صنایع پیشرفته، نیازمند فناوری پیچیده، سرمایهگذاری سنگین و دانش فنی انباشته طی چند دهه است. چین از دهه ۱۹۸۰ با سرمایهگذاری هدفمند در این بخش، امروز حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد ظرفیت پالایش و فرآوری عناصر نادر خاکی جهان را در اختیار دارد؛ برتریای که جایگزینی آن در کوتاهمدت برای سایر کشورها تقریباً ناممکن است.
پکن از سال ۲۰۲۵ به تدریج سیاستهای کنترلی خود بر صادرات این مواد را تشدید کرده است. ابتدا صادرات هفت عنصر نادر خاکی سنگین و آهنرباهای دائمی مشمول مجوز شد و سپس دامنه محدودیتها به محصولات خارجی دارای مواد اولیه چینی نیز گسترش یافت. هرچند بخشی از این محدودیتها تا نوامبر ۲۰۲۶ تعلیق شده، اما چارچوب اصلی کنترل صادرات همچنان پابرجاست و شرکتهای فعال در صنایع خودرو، نیمهرسانا، تجهیزات دفاعی و انرژیهای تجدیدپذیر همچنان با ریسک اختلال در تأمین مواد اولیه مواجه هستند.
اهمیت این عناصر در صنایع پیشرفته بسیار فراتر از تصور عمومی است. موتور خودروهای برقی، توربینهای بادی، سامانههای راداری، تجهیزات نظامی، تراشههای پیشرفته و سختافزارهای هوش مصنوعی همگی به عناصر نادری مانند نئودیمیوم، دیسپروزیم و تربیوم وابستهاند؛ موادی که جایگزین اقتصادی و فنی مناسبی …
