کتابخانه عمومی محسنی جمی تنها کتابخانه این شهر نیست و غیر از آن کتابخانه شهید فکوری نیز به طور فعال و موازی با آن نسبت به ارائه کتاب و همراهی با اهالی کتاب دوست این شهرستان فعالیت دارد،این مکان برای بسیاری از اهالی شهرستان جم، فقط یک مکان برای امانت گرفتن کتاب نیست؛ بخشی از حافظه فرهنگی شهر است، سالها میزبان دانشآموزان، دانشجویان، خانوادهها و علاقهمندان به مطالعه بوده و در ذهن بسیاری از مردم، با خاطرات نخستین کتابها، روزهای درس و آرامش فضای مطالعه گره خورده است. اکنون اما با جمعآوری بخشی از حیاط این مجموعه برای اجرای طرحی جدید، نگاهها به آینده این کتابخانه و مسائل مربوطه شده است آن دوخته شده است.
این کتابخانه از مراکز قدیمی و شناختهشده فرهنگی شهرستان جم به شمار میرود و بنا به گفته مسئولان، بیش از یکهزار و ۷۰۰ عضو فعال دارد. همین تعداد عضو و حضور مستمر مردم در این کتابخانه، نشان میدهد که این مجموعه در سالهای گذشته توانسته جای خود را در میان خانوادههای جمی باز کند و به یکی از پایگاههای مهم فرهنگی شهر تبدیل شود.
در روزهای اخیر، بخشی از حیاط این کتابخانه در چارچوب تصمیمی مرتبط با بهرهبرداری از موقوفه جمعآوری شد؛ اقدامی که هرچند از نگاه اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان جم در مسیر استفاده بهینه از املاک وقفی و اجرای طرحی عامالمنفعه انجام شده، اما در میان برخی مسئولان و مراجعهکنندگان نگرانیهایی درباره حفظ کامل کارکرد فرهنگی مجموعه ایجاد کرده است.
دغدغه اعضا و کودکان برای آینده بهارستان کتاب جم
در این میان، نخستین نگرانیها از زبان کسانی شنیده میشود که سالها با این کتابخانه زندگی کردهاند. برخی از مراجعهکنندگان، بهویژه کودکان و نوجوانانی که کتابخانه را بسته دیدهاند، نگران این هستند که مبادا این محیط فرهنگی برای همیشه تعطیل شود. آنها میگویند اینجا برایشان تنها یک ساختمان نیست، بلکه مکانی آشنا و خاطرهانگیز است؛ جایی که اولین بار با دنیای کتاب و مطالعه آشنا شدهاند.
احسان یکی از شهروندان جمی در گفتوگو با ایرنا میگوید: این کتابخانه برای خیلی از ما خاطره دارد. از بچگی تا الان، خیلیها از اینجا استفاده کردهاند. طبیعی است وقتی بخشی از آن تغییر میکند، مردم نگران شوند که نکند کارکرد فرهنگیاش کم شود.
مریم از دیگر مراجعهکنندگان نیز با اشاره به حضور مداوم کودکان و دانشآموزان در این فضا میگوید: بچهها به این کتابخانه عادت کردهاند. برای بعضیها، آمدن به اینجا بخشی از برنامه روزانه یا هفتگیشان بوده است. به همین دلیل، وقتی درِ کتابخانه بسته باشد یا محیطش تغییر کند، این نگرانی پیش میآید که آیا باز هم مثل قبل فعال میماند یا نه.
امانتداری از وقف؛ ساخت مجتمع درمانی عامالمنفعه در زمینهای بلااستفاده
در سوی دیگر ماجرا، اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان جم میگوید اقدام انجامشده در چارچوب حقوق موقوفه و با هدف استفاده بهینه از بخشی از ملک بوده که بنا به اعلام این اداره، در عمل بلااستفاده مانده بود.
بهروز رومزی، رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان جم، در گفتوگو با ایرنا میگوید: رویکرد ما صیانت از موقوفه و استفاده از ظرفیت آن در مسیر امور عامالمنفعه بر اساس وقفنامه است. بر همین اساس، درباره بخشی از این محدوده تصمیمگیری شد تا بتواند در خدمت طرحی درمانی قرار گیرد.
به گفته رومزی، این موضوع چندین بار با مسئولان کتابخانه مطرح شده و در نهایت هفته گذشته نیز به اطلاع آنان رسیده است. او توضیح میدهد که ۵۰۰ متر از این محدوده قرار است به زمینی به مساحت ۳ هزار و ۵۰۰ متر الحاق شود تا زمینه اجرای طرحی درمانی فراهم شود؛ طرحی که طبق برنامهریزی انجامشده، شامل احداث مجتمع پزشکان با ۴۰ مطب و سه ساختمان آزمایشگاه خواهد بود.
رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان جم در عین حال تأکید میکند که ساختمان اصلی کتابخانه حفظ شده و تصمیم اخیر ناظر به بخشی از حیاط مجموعه بوده است.
او میگوید: تأکید ما این است که استفاده از موقوفه باید به نفع عموم باشد و در همین چارچوب هم تصمیمگیری شده است.
حفظ هویت فرهنگی؛ پیگیریها برای احیای مجدد فعالیت کتابخانه
در همین حال، حیدر راهب مدیرکل کتابخانههای عمومی استان بوشهر نیز با تأکید بر اهمیت این مجموعه فرهنگی، میگوید کتابخانه محسنی جمی سالهاست در خدمت مردم قرار دارد و شمار قابل توجهی از اعضای فعال، از آن استفاده میکنند.
وی در گفتوگو با ایرنا میافزاید: این کتابخانه فقط یک فضای فیزیکی نیست، بخشی از زندگی و فرهنگ مردم جم است. طبیعی است که هر تغییری در محیط آن، برای اعضا و خانوادهها اهمیت داشته باشد.
راهب با اشاره به اینکه حیاط کتابخانه روز تعطیل جمعآوری شده، ادامه داد: در حال حاضر به دلیل تغییرات ایجاد شده و آسیب بخشی از دیوار، استفاده از مجموعه با محدودیتهایی مواجه شده است. با این حال، نگاه ما این است که موضوع از مسیر گفتوگو و تعامل دنبال شود تا هم حقوق موقوفه رعایت شود و هم کارکرد فرهنگی کتابخانه محفوظ بماند.
وی تأکید کرد : عرصه این کتابخانه متعلق به اوقاف است و این موضوع نیز با دستگاه مربوطه مطرح شده که با توجه به اینکه اعیان آن در اختیار اداره کل کتابخانههای استان است انتظار میرود هرگونه دخل و تصرف در آن با هماعنگیهای کتبی به وقوع بپیوندد که متاسفانه این امر جاری نشده است.
به گفته راهب، تلاش مجموعه کتابخانههای عمومی استان بوشهر این است که با رایزنی و تفاهم، شرایطی فراهم شود تا کتابخانه همچنان در اختیار علاقهمندان به مطالعه باقی بماند.
ضرورت تعادل میان توسعه و نگهداشت فضاهای فرهنگی
آنچه در میان این دیدگاهها بیش از همه به چشم میآید، اهمیت حفظ تعادل میان توسعه طرحهای عامالمنفعه و نگهداشت فضاهای فرهنگی است. در شهرستانی مانند جم، که کتابخانه محسنی جمی برای سالها محل رفتوآمد نسلهای مختلف بوده، هر تغییری در این مکان تنها یک موضوع اداری یا عمرانی تلقی نمیشود، بلکه با احساسات، خاطرات و نیازهای فرهنگی مردم نیز گره میخورد.
اکنون نگاهها به ادامه گفتوگوها میان دو دستگاه دوخته شده است؛ گفتوگوهایی که اگر با حوصله و بر پایه منافع عمومی پیش برود، میتواند به راهحلی برسد که هم به ظرفیت موقوفه برای امور عامالمنفعه توجه داشته باشد و هم نگرانیها درباره آینده این کتابخانه قدیمی را کاهش دهد.
