دکتر مسعود پزشکیان در لوح تقدیر خانمها «زرین تاج کیهانی»، «پروین منصوری»، «صدیقه حنطوشزاده»، «انوش برزیگر»، «رویا ستار زاده بادکوبه»، «حسنیه تاجرزاده» و آقایان «احمد خالق نژاد طبری»، «امیرحسین امیرحیدری»، «محمد برزگر جلالی»، «بهروز کاظمی»، «جعفر اصلانی» و «محسن جعفرزاده اصفهانی» که به عنوان نام آور پزشکی ایران نائل آمدهاند، تصریح کرد: پزشکان و متخصصان حوزه سلامت؛ این فرشتگان نجات ابنا بشر در سایه الطاف الهی و با روح بزرگ و بارور خویش، در کمال دلسوزی و با التیامبخشی درد جسم، رنج بیماران را به صحت و آرامش رسانیده و در فراهم نمودن زمینههای رشد، تندرستی و ارتقای نظام سلامت جامعه، نقشی مؤثر و ماندگار از خود بر جای نهادهاند و دستاوردهای علمی و پژوهشی کمنظیر ایشان همواره مایه مباهات و سرافرازی ایران عزیز اسلامی بوده است.
متن لوحهایی اهدایی رئیس جمهور به ۱۲ نام آور پزشکی ایران به شرح زیر است:
بسم الله الرحمن الرحیم
حق حیات نعمت و موهبتی الهی به بشریت بوده و در این میان پزشکان متعهد با فداکاری بیهمتای خود پاسدار حریم سلامت جامعه بهعنوان یکی از ارزشمندترین قواعد حاکم بر مسیر تکاملی انسان میباشند و دستاوردهای علمی و پژوهشی کمنظیر ایشان همواره مایه مباهات و سرافرازی ایران عزیز اسلامی بوده است.
پزشکان و متخصصان حوزه سلامت؛ این فرشتگان نجات ابنای بشر در سایه الطاف الهی و با روح بزرگ و بارور خویش، در کمال دلسوزی و با التیامبخشی درد جسم، رنج بیماران را به صحت و آرامش رسانیده و در فراهم نمودن زمینههای رشد، تندرستی و ارتقای نظام سلامت جامعه، نقشی مؤثر و ماندگار از خود بر جای نهادهاند.
با گرامیداشت یاد و نام شهدای والامقام عرصه سلامت و کادر درمان؛ ضمن ارج نهادن به همت والا و خدمات بیدریغ شما در اعتلای دانش پزشکی و سلامت جامعه، مراتب خرسندی خود را از انتخاب شایسته شما بهعنوان «نامآور پزشکی ایران» صمیمانه ابراز مینمایم.
توفیقات روزافزون سرکار عالی را در مسیر خدمت به حوزه علمی کشور و کاهش آلام دردمندان جامعه از درگاه خداوند حکیم مسئلت دارم.
مسعود پزشکیان
رئیس جمهوری اسلامی ایران
سازمان پزشکی قانونی کشور اعلام کرده است که در سال ۱۴۰۴، ۳۵ هزار و ۲۹۵ پرونده مرتبط با قصور پزشکی در این سازمان بررسی شده است؛ پروندههایی که میتوانند از شکایت بیماران یا خانوادههای آنان آغاز شوند و قرار نیست همه آنها الزاماً به اثبات تقصیر پزشک یا مرکز درمانی ختم شوند.
فرارو در خبری نوشت: با این حال، بزرگی این عدد پرسشی مهم را پیش میکشد: بیمار در نظام درمان تا چه اندازه مطمئن است که شنیده میشود، روند درمانش برای او توضیح داده میشود و اگر خطایی رخ دهد، مسیر روشنی برای رسیدگی و پاسخگویی وجود دارد؟
سازمان پزشکی قانونی در سال گذشته مجموعاً ۲ میلیون و ۸۴۷ هزار پرونده را بررسی کرده است که ۳۵ هزار و ۲۹۵ مورد آن به قصور پزشکی مربوط بوده است. این آمار بهخودیخود به معنای محکومیت پزشکان نیست. در بسیاری از پروندهها، پس از بررسی مدارک، اخذ نظرهای تخصصی و ارزیابی روند درمان، ممکن است قصوری احراز نشود یا مسئولیت میان چند عامل تقسیم شود.
اما تشکیل چنین حجم بالایی از پروندهها نشان میدهد که مسئله صرفاً به خطاهای نادر و استثنایی محدود نیست. پشت هر پرونده، بیماری قرار دارد که یا از نتیجه درمان ناراضی است، یا درباره روند درمان خود توضیحی قانعکننده دریافت نکرده، یا احساس میکند تصمیمی درباره بدن و سلامت او بدون توجه کافی به نگرانیها و شرایطش گرفته شده است.
آن سوی میز پزشک
سعید، ۳۸ ساله، تجربه مراجعه اخیرش به یک پزشک متخصص را اینگونه روایت میکند: «وقتی در انتظار بودم، ۱۸ بیمار دیگر هم حضور داشتند. حساب کردم؛ هر ویزیت ۶۰۰ هزار تومان بود. اما وقتی بعد از ساعتها نوبتم شد، پزشک فرصت نکرد داستان من را بشنود. انگار از قبل تشخیص داده بود که مشکل من چیست و نسخهای شبیه نسخه بیمار قبلی نوشت.»
او میگوید انتخابش بر پایه امتیازهای بالا و نظرهای مثبت کاربران در اینترنت بوده است، اما آنچه در مطب دیده، با تصورش از یک رابطه درمانی قابلاعتماد فاصله داشته است: «فکر میکردم پزشک دستکم چند دقیقه به حرفهایم گوش میدهد.»
این تجربه لزوماً نشانه قصور پزشکی نیست، اما یکی از نقاطی را نشان میدهد که رابطه پزشک و بیمار میتواند در آن فرسوده شود؛ جایی که بیمار احساس میکند بهجای انسانی با پیشینه، نگرانیها و علائم ویژه، به پروندهای مشابه دیگران تقلیل یافته است.
قصور فقط در اتاق عمل رخ نمیدهد
رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران، در توضیح عوامل شکلگیری بخشی از پروندههای قصور پزشکی، به رعایتنکردن اصول حرفهای، اختصاصندادن زمان کافی به بیمار، مراقبت ناکافی پس از عمل و حتی سرنزدن پزشک به بیمار پس از جراحی اشاره کرده است. او همچنین گفته است بخشی از شکایتها میتواند ناشی از سوءرفتار حرفهای یا رعایتنکردن ضوابط انتظامی باشد.
این موارد نشان میدهد که قصور همیشه با یک اشتباه آشکار در جراحی یا تشخیص نادرست بیماری آغاز نمیشود. گاهی مسئله از پیگیرینشدن وضعیت بیمار، توضیحندادن عوارض احتمالی، تأخیر در ارجاع به متخصص یا بیتوجهی به نشانههایی شکل میگیرد که در نگاه نخست کماهمیت به نظر میرسند.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران تأکید کرده است که پیش از اقدام درمانی، پزشک یا کادر درمان باید نوع عمل، شیوه انجام آن و عوارض احتمالی را بهطور کامل برای بیمار توضیح دهند. این الزام، فقط یک تشریفات اداری نیست؛ بخشی از حق بیمار برای تصمیمگیری آگاهانه درباره درمان خود است.
از سوی دیگر، بخشی از نارضایتیها و شکایتها به انتخاب بیمار و مسیر دسترسی او به خدمات درمانی بازمیگردد. بیماری که در شرایط اضطراب، درد یا تنگنای مالی تصمیم میگیرد، همیشه فرصت یا امکان کافی برای تحقیق درباره پزشک، مرکز درمانی یا مسیر مناسب درمان ندارد.
پرسش از کیفیت آموزش و نظارت
افزایش شمار پروندههای قصور، بار دیگر بحث کیفیت آموزش پزشکی، توان دانشگاهها، فشار کاری پزشکان و دستیاران و سازوکارهای نظارتی را برجسته میکند. این موضوع در سالهای اخیر، همزمان با مناقشه بر سر ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.
البته نمیتوان از افزایش ظرفیت پذیرش یا شیوههای مختلف ورود به رشته پزشکی، مستقیماً به افزایش قصور پزشکی رسید. چنین رابطهای نیازمند دادههای دقیق، مقایسه روندهای زمانی و پژوهش مستقل است.
اما پرسش اصلی همچنان باقی است: اگر تعداد دانشجویان پزشکی افزایش مییابد، آیا امکانات آموزشی، شمار استادان بالینی، ظرفیت بیمارستانهای آموزشی و فرصت آموزش عملی نیز متناسب با آن افزایش پیدا میکند؟
پزشکی فقط حفظکردن منابع درسی یا عبور از آزمونها نیست. دانشجوی پزشکی باید در محیط واقعی درمان، زیر نظر استاد، مهارت معاینه، تصمیمگیری، گفتوگو با بیمار و مسئولیتپذیری حرفهای را بیاموزد. ضعف در هر یک از این حلقهها ممکن است سالها بعد، در مواجهه پزشک با بیمار، خود را نشان دهد.
اعتماد در بازار نسخههای مجازی
در کنار نگرانی درباره کیفیت و پاسخگویی در درمان رسمی، بیماران با خطر دیگری نیز مواجهاند: گسترش توصیههای درمانی غیرمعتبر و فروش فرآوردههای فاقد مجوز در شبکههای اجتماعی.
با این حال، هشدارها درباره فرآوردههای سلامتمحور و داروهای لاغریِ فاقد مجوز در فضای مجازی ادامه دارد. سازمان غذا و دارو در ماههای اخیر از جمعآوری و ممنوعیت عرضه شماری از مکملها و فرآوردههای لاغری، چاقی و سلامتمحور فاقد مجوز خبر داده و تأکید کرده است که مصرف این محصولات میتواند عوارض جدی و حتی جبرانناپذیر بههمراه داشته باشد.
همچنین درباره تبلیغ داروهای لاغری با عنوانهایی مانند «مانجارو خوراکی» در فضای مجازی هشدار داده شده است. بر اساس اعلام مقامهای سازمان غذا و دارو، تیرزپاتید با نام تجاری مانجارو در بازارهای رسمی به شکل تزریقی عرضه میشود و نمونههای خوراکیِ تبلیغشده با این عنوان، مجوز معتبر تولید و توزیع ندارند.
لباس سفید، گوشی پزشکی و شمار بالای دنبالکنندگان در شبکههای اجتماعی، هیچکدام بهتنهایی نشانه صلاحیت حرفهای نیستند. مبنای اعتماد در حوزه سلامت باید مجوز حرفهای، شفافیت درباره درمان، امکان پیگیری قانونی و اتکا به شواهد علمی باشد.
مسئله فقط خطا نیست
۳۵ هزار و ۲۹۵ پرونده قصور پزشکی، بیش از آنکه صرفاً آماری از شکایتها باشد، نشانهای از شکافهایی در رابطه میان بیمار، پزشک و نظام درمان است؛ شکاف میان انتظار بیمار برای دیدهشدن و واقعیت مطبهای شلوغ، میان آموزش نظری و مهارت بالینی، و میان درمان مبتنی بر شواهد و بازار پررونق نسخههای مجازی.
بازسازی اعتماد در درمان فقط با برخورد قضایی با خطاها ممکن نیست. بیمار باید بداند چه درمانی دریافت میکند، چرا آن درمان انتخاب شده است، چه عوارضی ممکن است داشته باشد و در صورت بروز مشکل، چه فرد یا نهادی پاسخگو خواهد بود.
پزشکی از زمانی قابلاعتمادتر میشود که بیمار، در کنار معاینهشدن، فرصت شنیدهشدن نیز داشته باشد.
رویداد۲۴| معاون درمان وزیر بهداشت و درمان، در آیین بزرگداشت پزشک به عنوان عهد طبیب در مجتمع فدک اردبیل اظهار کرد: بزرگترین سرمایه اجتماعی پزشکان، اعتماد عمومی و همراهی با مردم است که در صحنههای مختلف، نمودی از این تعامل و همگرایی را شاهد هستیم.
وی افزود: کار پزشک دارای تقدس و اعتبار بالاست و جامعه پزشکی به این ویژگیها و برجستگیها افتخار میکند و در انجام مسئولیت سنگین خود با قدرت و صلابت در صحنهها حاضر است.
معاون درمان وزیر بهداشت و درمان ادامه داد: مردم ما سال سختی را سپری کردند و پزشکان ما در حوادث و سوانح مختلف در سال گذشته و سال جاری در صحنه بوده و با صبوری و غیرتمندی انجام وظیفه کردند.
رضوی به افزایش بار مراجعات به بیمارستانها و مراکز درمانی اشاره کرد و تصریح کرد: به رغم برخی کمبودها و کاستیها، وزارت بهداشت تلاش کرد تا نارسایی و کمبودی در تجهیزات و دارو به وجود نیاید و مردم به راحتی در مراکز درمانی و بیمارستانی خدمات دریافت کنند.
رضوی استان اردبیل را جزو استانهای موفق کشور در تربیت نیروهای متخصص و کاربلد توصیف کرد و خاطرنشان کرد: ما به وجود پزشکان برجسته و ارزشمند در این استان افتخار میکنیم و یقین داریم از این ظرفیت برای پرورش نسل آینده استفاده خواهد شد.
وی در ادامه به مشکلات توزیع پزشکان با اولویت مناطق محروم اشاره کرد و بیان کرد: با توجه به طولانی بودن زمان تحصیل یک پزشک تا ۱۰ سال، قطعاً ورود او به حوزه شغل و کسب درآمد و ازدواج و تشکیل خانواده، زمانی طولانیتر خواهد بود؛ در حالی که یک کارمند بانک با ۱۰ سال سابقه میتواند درآمد مناسب و مکفی داشته باشد.
بیشتر بخوانید: پشت پرده معمای افزایش حقوق کارکنان غیرهیئت علمی وزارت بهداشت | چرا تبعیض پرداختی در نظام سلامت ادامه دارد؟
وی افزود: مبلغ ویزیت یک پزشک عمومی، ۳۰۰ هزار تومان است؛ در حالی که بیان این رقم دردآور بوده و باورنکردنی است و بخشی از این مبالغ برای بیماران نیز از سوی بیمهها محاسبه میشود.
معاون درمان وزیر بهداشت و درمان با اعلام رقم دریافتی یک پزشک متخصص در طول ماه گفت: پزشک متخصص ما با حضور در مناطق محروم، ۲۵ تا ۲۶ میلیون تومان دریافتی دارد و در طول سال نیز یک یا دو بار کارانه دریافت میکند.
وی افزود: این رقم دریافتی حتی هزینه رفت و آمد او نمیشود؛ در حالی که عدهای میخواهند پزشکان را در مقابل بیماران قرار دهند. تمامی پزشکان به تعهدات خود به راحتی عمل میکنند، اما از متولیان انتظار دارند منابع درآمدی آنها را به معنای واقعی افزایش دهند.
معاون درمان وزیر بهداشت و درمان بیان کرد: دولت و مجلس باید در این حوزه ورود پیدا کند؛ چرا که با این پرداختیهای اندک، هیچ پزشکی راغب به حضور در مناطق محروم و حتی در شهرهای بزرگ نمیشود و ما با یک تغییر شغل در جامعه پزشکی روبهرو هستیم.
رضوی تصریح کرد: اکثر پزشکان جوان فاقد مسکن و سرپناه مناسب برای تشکیل خانواده هستند و به هیچ وجه با حقوق پایین نمیتوانند امرار معاش کنند.
وی افزود: نتیجه این پرداختیهای اندک و حقیر در بیرغبتی، بیحالی و افسردگی پزشکان نمود پیدا میکند و برخی از این پزشکان نیز راغب به ادامه تحصیل در خارج از کشور شده و عدهای از اطبا نیز کار طبابت را رها کرده و وارد مدیریت شرکتها و ساختوساز میشوند. افزایش سرسامآور تجهیزات و دستگاههای پزشکی در ایران
وی ضرورت تأمین دارو و تجهیزات پزشکی را به رغم تشدید تحریمها و برخی گرفتاریهای ایام جنگ یادآور شد و اظهار کرد: در سال ۱۴۰۲، منابعی که در اختیار ما برای خرید تجهیزات گذاشته میشد، امکان خرید ۴۷۰ دستگاه تجهیزات سنگین پزشکی را داشت که نظیر آنامآرآی، رادیوتراپی و سیتیاسکن بوده است.
وی گفت: با اعتبارات امروز، ما حتی نمیتوانیم برای دو استان تجهیزات خریداری کنیم؛ چرا که اوضاع تحریمها، رقم ۱۲ میلیارد را به ۶۴۰ میلیارد تومان در خرید تجهیزات افزایش داده، اما با این رقم نمیتوان حتی تجهیزات بهداشتی-پزشکی مناسبی را خریداری کرد.
رضوی تمرکززدایی از برخی شهرهای بزرگ را در واگذاری تجهیزات بیمارستانی یادآور شد و ادامه داد: تمرکز ما بیشتر بر استانهای کمتر توسعهیافته نظیر سیستان و بلوچستان و ایلام است تا در این مناطق با تجهیز بیمارستانها به دستگاههای پیشرفته، از اعزام بیماران جلوگیری کنیم.
رضوی ادامه داد: هزینه اعزام بیمار به پایتخت و سایر شهرهای بزرگ، نه تنها گرفتاری برای خانواده به همراه دارد، بلکه گاه مشکلات و گرفتاریها به متلاشی شدن خانوادهها نیز منجر شده است.
وی در مورد اجرای پزشک خانواده نیز گفت: از اردیبهشتماه سال گذشته، اجرای این طرح آغاز شده و معتقدیم مرحله به مرحله این طرح را میتوانیم به پیش ببریم.
معاون درمان وزیر بهداشت و درمان خاطرنشان کرد: در حال حاضر، در ۶۴ شهر کشور طرح پزشک خانواده در حال اجراست و منابع مالی آن با مشکلاتی روبهرو بود که انتظار میرود در ماههای آینده این نارساییها برطرف شود.
رضوی افزود: تنها راه برقراری عدالت در حوزه سلامت و بهداشت و دسترسی مردم به خدمات بهتر، اجرای پزشک خانواده است که در ۱۲۰ کشور دنیا نتایج خوب و موفقی را داشته است.
