بنا به گفته محمدمهدی سیدناصری، حقوقدان و پژوهشگر حقوق بینالملل کودکان: «در گذشته، کودکان فرصت داشتند بدون نظارت دائمی رشد کنند. بسیاری از تجربههای آنان در حافظه محدود خانواده، مدرسه یا دوستان باقی میماند و با گذشت زمان فراموش میشد. اما در محیط دیجیتال، هر رفتار و انتخاب و جستوجو و تعاملی به دادهای تبدیل میشود که قابلیت ثبت، تحلیل و پیشبینی دارد. کودک دیگر فقط زندگی نمیکند؛ او دائماً مشاهده، اندازهگیری و طبقهبندی میشود.»
وقتی الگوریتمها کودک را تعریف میکنند
سیدناصری با بیان اینکه در نگاه نخست، شناخت بیشتر کودکان از طریق فناوری میتواند به معنای ارائه خدمات بهتر به آنان باشد، میگوید: «مسئله دقیقاً از همین نقطه آغاز میشود. زمانی که سامانههای دیجیتال بهطور مداوم رفتار کودکان را رصد میکنند، بهتدریج تصویری از شخصیت آنان میسازند؛ تصویری که ممکن است سالها پیش از آنکه خود کودک هویتش را بشناسد، او را تعریف کند.»
او ادامه میدهد: «این وضعیت از منظر حقوق کودک بسیار حساس است. کودک موجودی در حال رشد است. شخصیت او هنوز کامل نشده و بخش مهمی از فرآیند رشد انسانی در امکان تغییر نهفته است. اگر سامانههای هوشمند کودکان را بر اساس الگوهای رفتاری گذشته طبقهبندی کنند، خطر آن وجود دارد که فرصت طبیعی کشف خویشتن محدود شود. کودکی که بارها بهعنوان فردی با علایق مشخص شناخته میشود، ممکن است ناخواسته در همان چارچوب باقی بماند.»
آزادی هویتی؛ حق کودکان برای تغییر
این پژوهشگر حقوق کودک یکی از مهمترین ابعاد این مسئله را «آزادی هویتی» میداند و توضیح میدهد: «آزادی هویتی یعنی انسان بتواند در طول زندگی خود تغییر کند، خود را بازتعریف نماید و مسیرهای تازهای را تجربه کند. این آزادی برای کودکان اهمیت دوچندان دارد، زیرا کودکی اساساً دوره شکلگیری هویت است.»
به گفته او، «اگر سامانههای دیجیتال پیش از شکلگیری کامل شخصیت، برچسبهایی دائمی بر کودکان بزنند، بخشی از این آزادی از بین خواهد رفت.»
سیدناصری با اشاره به ابعاد روانشناختی موضوع نیز میگوید: «کودک برای رشد سالم نیاز دارد امکان تجربه نقشهای مختلف را داشته باشد. او باید بتواند …
