«دیوانگی کن» با حال و هوای صدای معین؛ بازآفرینی هوش مصنوعی از یک عاشقانه شنیدنی

دکتر محمدحسن ارجمندی، پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی، در پژوهش‌های خود کوشیده است این موسیقی نهفته در کلام را از محدوده سنتی عروض فراتر ببرد و به الگویی برای شناخت و سنجش وزن شعر در زبان‌های مختلف تبدیل کند. او پس از دفاع از رساله دکتری خود با عنوان «شعرآهنگ» در سال ۱۴۰۳، در پژوهش پسادکتری «موسیقی کلام» به بررسی امکان سنجش وزن شعر در ۱۴ زبان اصلی دنیا پرداخته است؛ پژوهشی که به گفته او نشان می‌دهد می‌توان با تکیه بر عناصر مشترکی، چون عدد، زمان و موسیقی، میان نظام‌های متفاوت وزن شعر ارتباط برقرار کرد. ارجمندی در این مسیر، علاوه بر بررسی وزن‌های شعر فارسی و زبان‌های دیگر، به طراحی نرم‌افزاری برای وزن‌یابی شعر نیز پرداخته است؛ نرم‌افزاری که قرار است ریتم شعر را نیز برای مخاطب به اجرا درآورد. با دکتر محمدحسن ارجمندی درباره ایده موسیقی کلام، ظرفیت‌های شعرآهنگ، تفاوت وزن در زبان‌های جهان و جایگاه وزن شعر فارسی در این منظومه گفت‌و‌گو کرده‌ایم.

 فکر شعرآهنگ کجا و چگونه شکل گرفت؟

من همیشه در دوران تحصیلم علاقه خاصی به خلاصه‌سازی درس‌ها داشتم. در دوره ارشد و دکتری بیشتر منابع درسی را خلاصه کردم. هم خودم می‌خواندم و هم در اختیار همکلاسی‌ها می‌گذاشتم و همیشه از آنها استقبال می‌شد. 

 پس به‌طور ذاتی علاقه خاصی به ساده‌سازی مفاهیم پیچیده و دشوار مثل عروض دارید.

کاملا درست است؛ درسی که همیشه همه ادبیاتی‌ها با احتیاط از کنارش می‌گذرند. در پژوهشی که درباره پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشگاه تهران انجام دادم، دریافتم از بیش از هزار پایان‌نامه و رساله تحصیلات تکمیلی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران از آغاز تا سال ۱۳۹۶، فقط پنج پایان‌نامه سهم درباره وزن شعر و عروض بود. ابتدا شروع کردم به ساده‌سازی و خلاصه‌سازی عروض. حتی نرم‌افزاری هم در اکسل طراحی کردم که صورت پیشرفته آن را در حوزه هوش مصنوعی در دست تولید داریم. بعد دیدم خلاصه عروض همچنان دشوار است و باید ساده‌تر شود. 

 پس تصمیم گرفتید شیوه‌نامه‌ای جدید طراحی و پیشنهاد بدهید و این چنین بود که شعرآهنگ جان گرفت؟

البته به لطف خدا. به قول علامه طباطبایی «من به سرچشمه خورشید نه خود بردم راه/ ذره‌ای بودم و مهر تو مرا بالا برد». در این شیوه‌نامه سراغ عناصری رفتم که در تمام زبان‌ها مشترک بود.

 همه زبان‌ها؟ یعنی از همان موقع به جهانی‌شدن این شیوه فکر می‌کردید؟

از اول که نه، اما وقتی طرح اصلی شعرآهنگ شکل گرفت دیدم سه عنصر در این طرح وجود دارد که در تمام زبان‌ها و کشور‌ها مشترک است: عدد، زمان و موسیقی. 

 نظریه موسیقی کلام چه زمانی شکل گرفت؟

بعد از دفاع از شیوه شعرآهنگ به‌عنوان رساله دکتری به این فکر افتادم که این طرح قابلیت گسترش در سنجش وزن شعر سایر زبان‌ها را دارد.

 از نظریه موسیقی کلام برای‌مان بگوید.

این نظریه بیان می‌کند که هر سخن و نوشته‌ای موسیقی دارد. در واقع هجا‌ها مانند نت‌های موسیقی عمل می‌کنند. وقتی متنی را می‌خوانیم این موسیقی با ساز تار‌های صوتی ما نواخته می‌شود. تمام انسان‌ها در تمام زبان‌ها هر روز دارند این موسیقی را می‌نوازند. مثال خوبش، جملات آغازین گلستان سعدی است که وقت خواندن و شنیدنش گویی ارکستری در حال اجراست و از همین روی بر جان‌ها می‌نشیند. از سوی دیگر بخشی از خوشایندی سخنان سخنرانان بزرگ تاریخ مثل حضرت علی‌بن‌ابیطالب (ع) ناشی از چینش خوش‌نوای هجا‌ها در کنار هم است.

 برویم سراغ طرح پسادکتری شما و ....

 آشتی وزن‌های شعر در زبان‌های پرکاربرد دنیا. 

 آشتی؟ مگر قهر بودند؟

خیر، ولی هرکدام ساز خودشان را می‌زدند.

 علاقه‌مند شدیم. لطفا بیشتر توضیح دهید.

پیش‌تر گفتم شیوه وزن‌شناسی شعرآهنگ براساس زمان، عدد و نت بنا شده؛ عناصر مشترکی که در تمام زبان‌ها وجود دارد. پس به نظر می‌رسید می‌توان وزن شعر همه زبان‌ها را با شعرآهنگ سنجید. پس طرح پژوهشی موسیقی کلام را با این فرضیه، به بنیاد علم ایران تقدیم کردم ــ که خدا را شکر ــ به تصویب رسید و قرار شد در دانشگاه تهران به راهنمایی استاد دکتر محمود فضیلت پژوهش را آغاز کنم. پس ۱۴ زبان اصلی دنیا را انتخاب کردم. «یاعلی گفتیم و عشق آغاز شد.» و در نهایت دریافتم شعرآهنگ می‌تواند با تبدیل و تحلیل، وزن اشعار زبان‌های دیگر را تعیین کند. 

 تبریک می‌گوییم. پس پژوهشگری ایرانی شیوه‌ای را به ادبیات جهان معرفی کرده که می‌تواند معیار سنجش وزن شعر در تمام 

زبان‌ها باشد؟

 بله. البته این آغاز راه است. باید این شیوه به‌صورت عملی‌تر در دانشگاه‌های ادبیات ایران و جهان بازآزمایی و در محضر استادان زبان‌های غیرفارسی در خارج و داخل کشور آزموده و ثابت شود. امیدوارم این اتفاق بیفتد و به‌عنوان نماینده‌ای کوچک از ادبیات غنی فارسی، بتوانیم پرچم وزن‌شناسی شعر را در جهان به نام ایران بالا ببریم. البته ناگفته نماند که بعد از پژوهش و نگارش وزن شعر در هر زبان، آن بخش را به استادان همان زبان در دانشکده زبان‌های خارجی دانشگاه تهران عرضه کردم و پس از تایید این دانشمندان، پژوهش را تکمیل کردم. جا دارد از این استادان به نام و با احترام یاد کنم. از استادان دکتر آیت حسینی، دکتر اعظم فرزانه لطفی، دکتر مریم حق‌روستا، دکتر زهرا محمدی، دکتر ایمان منسوب‌بصیری، دکتر عباس فرهادنژاد، دکتر محمدباقر شعبان‌پور، دکتر حامد وفایی، دکتر محمد حسین حدادی و بالاخره دکتر مهدی رضائی از دانشگاه علامه طباطبایی.

 در جریان این پژوهش چه نکته‌ای برای‌تان جالب بود؟ 

من انسان ایران‌دوستی هستم. همه چیز ایرانم را دوست دارم و از همه مهم‌تر ادبیاتش را. تا پیش از این، ادبیات فارسی را برترین ادبیات جهان می‌دانستم. شاید بخشی از این برتربینی به ایرانی و فارسی‌زبان بودنم برگردد، اما اکنون ــ بعد از یک سال پژوهش ــ با اطمینان و به دور از هر بیان احساسی می‌گویم دست‌کم در وزن شعر، ادبیات فارسی بر قله ادبیات جهان ایستاده است و برای این ادعا دلیل دارم. همیشه کشور‌های غربی ــ طی قرن‌های گذشته ــ کوشیده‌اند باور غلط کم بودن را به ما بقبولانند، اما اینک به جان باور دارم که آنها دانسته این کار را کرده‌اند، چون می‌دانند اگر جلوی این رود خروشان استعداد و نبوغ ایرانی را نگیرند دیگر سهمی از علم و ادبیات و فرهنگ و موسیقی به آنها نخواهد رسید. ایرانیان به‌طور خاص مردمانی برگزیده و برترند و کشور‌های غربی این را می‌دانند و چند قرن است تمام همت خود را برای خاموش‌کردن این کوه آتشفشانی مصروف داشته‌اند، اما ما همچنان می‌خروشیم و می‌جوشیم و ثابت می‌کنیم که به لطف خدا در همه چیز برتریم. دنیا باید برای علم و فرهنگ و ادبیات به دکان ما بیاید و ماناترین عطر‌های علم و هنر و ادبیات را از ما خریداری کند.

 اما دلیل شما بر برتری ادبیات ایران بر ادبیات سایر زبان‌های جهان؟

در این مجال و مقال، فرصت نیست به همه جنبه‌های برتری ادبیات فارسی بر ادبیات دیگر زبان‌ها بپردازم، پس به موضوع وزن شعر بسنده می‌کنم. با بهره‌گیری از پژوهش‌ها و نگاشته‌های استادان وزن‌شناس فارسی مثل استادان ارجمند دکتر پرویز ناتل خانلری و دکتر ابوالحسن نجفی، ۵۵۰ وزن را در کتاب شعرآهنگ، همراه با نمونه شعر و نت هر وزن فهرست کردم و این تعداد به غیر از وزن‌های جمع‌آوری‌نشده اشعار محلی، اشعار ترانه‌ها و تصنیف‌ها و ... است که به گمانم این آمار را به هزار وزن خواهد رساند. من نمی‌دانم خاک ایران چه برکتی دارد که آدم‌هایی که از این خاک جوانه می‌زنند، بار طلا و جواهر می‌دهند. این رنگارنگی و این تنوع را نه‌فقط در وزن شعر که در تمام شئون زندگی، ادبیات و هنر ایرانیان از گذشته تا امروز می‌بینیم. این واقعیت زمانی در پژوهش موسیقی‌کلام بر من رخ نمود که دیدم در مقابل رنگارنگی وزن‌های شعر فارسی ــ که تا این لحظه به ۵۵۰ وزن رسیده است ــ زبان‌های پژوهش‌شده، ۲ تا حداکثر ۱۰ وزن شعر دارند. تنها رقیب ما در این عرصه که شرایطی مانند کشور ما داشته و قرن‌ها انگلیسی‌ها تلاش کرده‌اند آنها را متوقف کنند و موفق نبوده‌اند، زبان و ادبیات سانسکریت و هندی است؛ که البته با زبان فارسی هم‌ریشه‌اند.

بله، همین طور است. زبان سانسکریت ــ که مادر زبان هندی است ــ با زبان فارسی خویشاوند است. جالب است بدانید شخصی به نام «پینگله»، دو قرن پیش از میلاد مسیح کتاب وزن‌شناسی با عنوان «چندس‌شاسترا» نوشت و در آن نزدیک به ۸۰۰ وزن را معرفی کرد و این نشانگر قوت زبان مردمان ایران و هند است. من امیدوارم به‌عنوان نماینده‌ای کوچک از این سرزمین پهناور فرهنگی بتوانم با سفر به سایر کشور‌ها نظریه موسیقی کلام را به ادبیات‌دانان دیگر زبان‌ها معرفی کنم تا همه زبان‌ها وزن شعرشان را با شیوه‌ای فارسی ــ ایرانی بسنجند. البته این امر نیازمند حمایت دولتی است که امیدوارم چنین شود. 

 در صحبت‌های‌تان از نرم‌افزاری کاربردی صحبت کردید.

بله، نرم‌افزار تلفن همراه شعرآهنگ. بخش دوم طرح پسادکتری من طراحی نرم‌افزار وزن‌یابی است که با طراحی و داده‌های من و با برنامه‌نویسی دوست عزیزم دکتر محمد رنجبرپور در حوزه هوش مصنوعی تولید خواهد شد. البته این نرم‌افزار قابل توسعه به همه زبان‌هاست، اما نسخه اول آن برای وزن شعر فارسی آماده شده است. شما شعری را برای اپلیکیشن می‌خوانید و وزن شعر را برای شما نمایش می‌دهد با نام‌گذاری به شیوه شعرآهنگ و عروض و مهم‌تر از همه، ریتم شعر را برای شما می‌نوازد و ما با این نرم‌افزار نظریه موسیقی کلام را در عمل به نمایش درمی‌آوریم.

به گزارش ایلنا به نقل از وزارت میراث فرهنگی و گردشگری، دومین کارگروه کارشناسان گردشگری بریکس با حضور نمایندگان کشورهای عضو در شهر جیپور هند برگزار شد و پس از حدود هفت ساعت گفت‌وگو و بررسی، بندهای «بیانیه گردشگری جیپور» برای ارائه به نشست وزیران گردشگری بریکس نهایی شد.

در بخش نخست این نشست، نمایندگان کشورهای حاضر دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را درباره مهم‌ترین مسائل و اولویت‌های گردشگری بریکس مطرح کردند. «تاب‌آوری، همکاری، نوآوری و پایداری» از محورهای اصلی این نشست بود و در همین چارچوب، آثار بحران‌های منطقه‌ای بر صنعت گردشگری و راهکارهای تقویت ظرفیت‌های این بخش مورد توجه قرار گرفت.

مسلم شجاعی، مدیرکل دفتر بازاریابی و توسعه گردشگری خارجی معاونت گردشگری، در سخنرانی خود به ظرفیت‌های گردشگری داخلی ایران اشاره کرد و ثبت بیش از ۳۰ میلیون سفر در تعطیلات نوروز را یکی از نشانه‌های تاب‌آوری گردشگری کشور دانست. او همچنین بر ضرورت تقویت همکاری‌های بین‌المللی برای توسعه بازار گردشگری خارجی تأکید کرد.

بخش اصلی نشست به بررسی بندبه‌بند پیش‌نویس بیانیه گردشگری جیپور اختصاص داشت. این بیانیه که در ۱۵ بند تنظیم شده است، گردشگری را ابزاری مؤثر برای افزایش تعاملات میان کشورهای عضو بریکس، توسعه همکاری‌های فرهنگی و اقتصادی و تقویت ارتباط میان ملت‌ها می‌داند.

تسهیل فرآیند صدور روادید و حرکت به سمت لغو یا آسان‌سازی روادید، افزایش پروازهای مستقیم میان کشورهای عضو، توسعه گردشگری پایدار و تاب‌آور، ارتقای آموزش و مهارت‌های حرفه‌ای و اشتراک‌گذاری تجربه‌ها و بهترین اقدامات، از مهم‌ترین محورهای این بیانیه به شمار می‌رود.

همچنین در چند بند از بیانیه، بر ضرورت بهره‌گیری از هوش مصنوعی، پلتفرم‌های دیجیتال، بازاریابی دیجیتال و فرایندهای دیجیتال‌سازی در صنعت گردشگری تأکید شده است. استفاده از فناوری‌های نوین برای معرفی مقصد، بهبود تجربه سفر، تسهیل دسترسی گردشگران به خدمات و تقویت همکاری‌های بازاریابی میان کشورهای عضو، از جمله موضوعات مورد توجه در این بخش بوده است.

گردشگری مسئولانه، تنوع‌بخشی به محصولات و مسیرهای گردشگری، حمایت از سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و کسب‌وکارهای گردشگری و ایجاد بسترهای مناسب برای معرفی ظرفیت‌های کشورهای عضو نیز در متن نهایی بیانیه مورد تأکید قرار گرفته است.

بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی ایران پیش از برگزاری نشست، چهار پیشنهاد مشخص را برای گنجاندن در بیانیه گردشگری بریکس ارائه کرده بود که هر چهار پیشنهاد در جریان بررسی‌های کارگروه مطرح و در متن بیانیه لحاظ شد.

تلاش برای تسهیل روادید و افزایش پروازهای مستقیم میان کشورهای عضو، تنوع‌بخشی به محصولات گردشگری، ایجاد بسترهای مؤثر برای معرفی ظرفیت‌ها و بازاریابی گردشگری میان کشورها و حمایت از سرمایه‌گذاری در حوزه گردشگری، چهار پیشنهاد ایران بود که با استقبال اعضا همراه شد.

در این نشست، نمایندگان ۹ کشور حضور داشتند و نمایندگان مصر و عربستان غایب بودند.

بیانیه گردشگری جیپور قرار است در نشست وزیران گردشگری بریکس که روز جمعه در هند برگزار می‌شود، مورد استفاده و بررسی نهایی قرار گیرد. این نشست با حضور وزیران گردشگری کشورهای عضو برگزار خواهد شد و زمینه را برای تصویب و پیگیری برنامه‌های مشترک گردشگری بریکس فراهم می‌کند

به گفته نماینده ایران، بیانیه جیپور می‌تواند چارچوبی برای گذار گردشگری بریکس از همکاری‌های مقطعی به برنامه‌های منسجم و عملیاتی باشد؛ برنامه‌هایی که با تکیه بر فناوری، تسهیل سفر، توسعه سرمایه‌گذاری و معرفی ظرفیت‌های متنوع گردشگری، سهم کشورهای عضو را از بازار جهانی گردشگری افزایش دهد.

  انتهای پیام/

به گزارش گروه فرهنگ و هنر برنا به نقل از روابط عمومی مجموعه تئاتر شهر؛ دهمین رویداد «جمعه‌های تئاتر شهر» روز جمعه ۳۰ مرداد ماه به برگزاری یک نشست تخصصی با موضوع «تاثیر هوش مصنوعی برترجمه» توسط کانون نمایشنامه نویسان ومترجمان خانه تئاتر اختصاص پیدا کرده است.

آبتین گلکار مترجم، پژوهشگر و مدرس دانشگاه، نرگس یزدی مترجم، پژوهشگر و مدرس دانشگاه، حمید دشتی مترجم و مدرس ترجمه، محمدرضا ترک تتاری مترجم، نویسنده و مدرس ترجمه از جمله کارشناسانی هستند که دردهمین رویداد «جمعه‌های تئاترشهر» با موضوع «تاثیرهوش مصنوعی برتر جمعه» به ارائه نقطه نظرات خود می‌پردازند.

دهمین ویژه برنامه «جمعه‌های تئاترشهر» توسط کانون نمایشنامه نویسان و مترجمان خانه تئاتر ساعت ۱۹:۳۰ روز جمعه ۳۰ مرداد ماه ۱۴۰۵ در تالار مشاهیر مجموعه تئاتر شهر برگزار و ورود برای علاقه‌مندان و مخاطبان آزاد است.

اکران مستند «چریکه بهرام» با یادی از زنده یاد بهرام بیضایی به کارگردانی فرشید قلی پور، ویژه برنامه «حالا نوبت شماست (بخش اول) با محوریت نقد وبررسی عملکرد تماشاخانه‌های دولتی و خصوصی عرصه نمایش در مواجهه با مخاطبان»، برگزاری مراسم یادبود زنده یاد بهناز نازی و زنده یعقوب صباحی از بازیگران فقید تئاتر با نمایش فیلم تئاتر «درخشش در ساعت مقرر» به کارگردانی حمیدرضا نعیمی، پخش فیلم تئاتر «رمولوس کبیر» به کارگردانی نادربرهانی مرند، پخش فیلم مستند «تمرین آخر» به کارگردانی زنده یاد ناصر تقوایی و سخنرانی محمدحسین ناصربخت، رونمایی از نمایشنامه و کتاب «دشمن زن» به نویسندگی توفیق الحکیم و کارگردانی رحمت امینی، «نشست تخصصی آسیب شناسی نقد تئاتر ایران» با حضور سعید اسدی، رضا آشفته و رامتین شهبازی و پخش فیلم تئاتر «مکبت» به کارگردانی فرهاد مهندس پور، رونمایی از آلبوم «موسیقی تئاتر» سعید ذهنی از جمله رویداد‌هایی بوده که طی هفته‌های گذشته در قالب پروژه «جمعه‌های تئاترشهر»  برگزار شد.

ویژه برنامه «جمعه‌های تئاترشهر» از جمله رویداد‌های جنبی مجموعه تئاترشهر است  که طی آن برنامه هایی، چون «اکران فیلم تئاتر‌های موفق به صحنه رفته در تئاترشهر»، «اکران آثار سینمایی مستند مرتبط با حوزه تئاتر»، «رونمایی از کتاب‌های تخصصی حوزه تئاتر»، «نشست‌های پژوهشی و تخصصی حوزه هنر‌های نمایشی»، «مراسم نکوداشت چهره‌های شاخص عرصه تئاتر در ادوار مختلف»، «کارگاه‌های آموزشی»، «جلسات نمایشنامه خوانی» و برنامه‌های متنوع دیگر پیش روی مخاطبان قرار خواهد گرفت.

انتهای پیام/