ترافیک سنگین در هراز و آزادراه قزوین - کرج

به گزارش خبرنگار ایلنا، خوراک، پوشاک و مسکن؛ سه نیاز بنیادین و حداقلی برای بقای هر انسان است. اما نگاهی به آمارهای رسمی، تصویری نگران‌کننده از انقباض سفره و سلب توان زیستی اقشار مزدبگیر و بازنشسته ارائه می‌دهد.

بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، نرخ تورم نقطه‌ای خوراکی‌ها در تیرماه به رقم بی‌سابقۀ ۱۲۸.۱ درصد رسید؛ یعنی هزینۀ تأمین سبد خوراکی خانوار ظرف تنها یک سال ۲.۸ برابر شد و قیمت دست‌کم ۸ قلم کالای اساسی خوراکی رشدی بالای ۱۰۰ درصد را ثبت کرد. در کنار تورم سالانۀ ۶۶ درصدی، تورم نقطه به نقطۀ ۸۷.۹ درصدی و تورم ماهانۀ ۳.۱ درصدی، دستمزد کارگران حداقل‌بگیر با تمامی مزایا همچنان به ۲۵ میلیون تومان نمی‌رسد؛ دستمزد مصوب در اسفندماه شورای‌عالی کار، تنها پاسخگوی نصف سبد معیشت همان زمان بود و امروز کاملاً زیر فشار  تورم له شده است. 

در چنین شرایطی، با تبدیل خوراکی‌ها به کالاهایی طبقاتی، اوضاع اصلاً مساعد نیست؛ ضلع دیگر معیشت یعنی «مسکن» نیز مدت‌هاست از توان تأمین فرودستان و جامعۀ کارگری به طور کامل خارج شده است. طبق آمارهای رسمی، سهم مسکن در سبد هزینۀ خانوارهای شهری به ۶۰ تا ۷۰ درصد رسیده است. این رقم سنگین نشان می‌دهد مزدبگیران و مستمری‌بگیران برای پرداخت اجاره‌بهای کمرشکن، ناچار سفره‌های خود را خالی کرده و آموزش و بهداشت را کنار گذاشته‌اند.

اصل ۳۱ قانون اساسی صراحتاً می‌گوید: «داشتن مسکن متناسب با نیاز، حق هر فرد و خانواده ایرانی است. دولت موظف است با رعایت اولویت برای آن‌ها که نیازمندترند به خصوص روستانشینان و کارگران زمینه اجرای این اصل را فراهم کند.» اما شکاف عمیق دستمزد و تورم، این حق اجتماعی را دست‌نیافتنی‌تر از همیشه کرده است. 

ریشه‌های ساختاری بحران:

کالایی‌سازی سرپناه و حذف حق «زیست شرافتمندانه»

این وضعیت، حاصل یک انحراف ساختاری و چنددهه‌ای است. با تسلط گفتمان تعدیل ساختاری و خصوصی‌سازی، سیاست‌گذاران، مسکن را از «کالای اجتماعی» و حق بنیادین، به سودآورترین دارایی سرمایه‌ای و جولانگاه سفته‌بازان تقلیل داده‌اند. مسئولان به‌جای توسعۀ متوازن گونه‌های مختلف مسکن (مانند مسکن استیجاریِ حمایتی یا حفظ خانه‌های سازمانی برای نیروی کار)، تمام تمرکز خود را بر مدل «مسکن ملکی» و واگذاری آن به مناسبات بی‌رحم بازار معطوف کرده‌اند. حتی طرح‌هایی نظیر «مسکن مهر» را هم با صدور مجوز فروش عرصه به منظور درآمدزایی دولت، به کام دلالان فرستادند؛ طرحی که با ایدۀ اولیۀ اجارۀ ۹۹سالۀ زمین جهت کنترل سوداگری در دستور کار قرار گرفته بود.

وقتی حتی نئولیبرال‌ترین اقتصادهای جهان بخش مسکن را تا این حد بی‌محابا به مکانیزم‌های سوداگرانه نسپرده‌اند، سرازیر شدن سرمایه‌ها به بهشتِ مستغلات، عملاً بخش صنعت و تولید کشور را زمین‌گیر کرده است. این رویکرد، ساخت مسکن را از «ارزش مصرفی» (تأمین سرپناه) به «ارزش مبادله‌ای» (سفته‌بازی) منحرف ساخته است. 

برای نمونه، طرح «خانه ریز» یا فروش مسکن سانتی متری که اخیراً توسط شهرداری تهران در دستور کار قرار گرفته، مصداق عینی سفته بازی در حوزه مسکن است؛ هدف پشت پرده این طرح سودرسانی به بسازبفروش ها در بازار راکد مسکن به وسیله جذب و بلعیدن سرمایه های خردِ طبقات فرودست فاقد مسکن است. 

مدیریت شهری تهران «خانه‌ریز» را «خرید حداقل ۱۰۰ سانتی‌مترمربع» از پروژه‌های ساختمانی با کاربری مسکونی که هنوز ساخت آن‌ها شروع نشده، تعریف کرده است؛ به این صورت که افراد که عملا متقاضیان سرمایه‌گذاری ملکی به حساب می‌آیند می‌توانند هر تعداد «خانه‌ریز» یا همان «یونیت‌های سرمایه‌گذاری» را از پروژه خریداری کنند و در طول فرآیند ساخت ساختمان تا فروش واحدهای مسکونی آن، در این بازار حضور داشته باشند.

اما فردی که ده یا بیست متر خانه می‌خرد، هیچ زمان رنگ آپارتمان خود را خواهد دید و هرگز کلید آن را تحویل نخواهد گرفت.

در مجموع، طرح شهرداری تهران، بازاری است که یک طرف آن، جمع محدودی از بسازوبفروش‌های پایتخت هستند و طرف دیگر، افرادی مرکب از «سرمایه‌گذار ملکی» و «تقاضای مصرفی خرید خانه اول». 

مصطفی شریف، استاد اقتصاد و عضو هیئت علمی دانشگاه علامه‌ طباطبایی در گفتگو با ایلنا، با اشاره به ماهیت سرمایه‌ای مسکن و ضرورت بررسی سازوکارهای پشت طرح‌های جدید مانند خانه ریز، بر ابهام در نحوۀ اجرا، نظارت و احتمال ورود گروه‌های سوداگر و ذی‌نفوذ به این بازار تأکید می‌کند: تا جایی که مطلع شده‌ام، این اقدام نوعی سرمایه‌گذاری خرد و مشارکت در ساخت محسوب می‌شود. 

او ادامه می دهد: ابهامات بسیار است؛ چه کسانی پشت این قضیه قرار دارند؟ آیا به لحاظ قانونی توان انجام این کار را دارند؟ مجری و ناظر طرح کیست؟ مسکن مولفه‌هایی دارد که باید حتماً مد نظر قرار گیرند. 

شریف دربارۀ ماهیت خرید سهم‌های خرد از یک پروژۀ ساختمانی توضیح می‌دهد: اصل موضوع این است که فرد را به پرداخت مبلغی مشخص برای مشارکت در زمین و پروژه‌ای با ابعاد مشخص دعوت می‌کنند. 

با این حال، او دربارۀ فرآیند ساخت و مالکیت تصریح می‌کند: اگر طی زمان ساخت پروژه، متقاضی بتواند مالکیتی نسبی کسب کند، در تأمین مسکن اثر مثبتی خواهد داشت؛ اما از آنچه در جریان این فرآیند رخ می‌دهد اطلاعی ندارم. بحث مالکیت ذینفعان در طرح خانه ریز مشخص نیست!

فروش متری: راهکار استطاعت‌پذیری یا دام بورس‌بازی برای فرودستان؟ 

در چنین شرایطی، هر راهکاری که مدعی کاهش هزینه ورود به بازار مسکن باشد، در نگاه اول جذاب به نظر می‌رسد. «خانه ریز» هم یکی از همین ایده‌هاست؛ طرحی که منطق آن ظاهراً ساده است: اگر خرید یک آپارتمان کامل برای مردم امکان‌پذیر نیست، چرا نتوانند به اندازه توان مالی خود، بخشی از یک پروژه ساختمانی را خریداری کنند؟ 

 در یکی از پروژه‌های اخیر که در منطقه آیت‌الله کاشانی در غرب تهران مطرح شده، منطق ظاهری طرح بر این پایه استوار است که چون خرید یک آپارتمان کامل برای بسیاری غیرممکن شده، افراد می‌توانند با خرید چند سانتی‌متر یا چند متر، با سرمایه خرد خود وارد بازار مسکن شوند. 

با وجود این ظاهر فریبنده، بررسی واقعیت‌های اقتصادی این طرح، تضادهای عمیقی را آشکار می‌کند. نخستین پرسش اساسی این است: آیا خرید چند سانتی‌متر از یک پروژه ساختمانی، به معنای «خانه‌دار شدن» و تامین سرپناه است؟ میان «تامین حق مسکن» و «خرید سهم مالی از یک پروژه» دره‌ای عمیق فاصله است. خریدارِ ۵۰ سانتی‌متر، نه مالک یک واحد مسکونی است، نه قرارداد پیش‌فروش مشخصی برای سکونت دارد و نه لزوماً در پایان پروژه می‌تواند سهم خود را به یک آپارتمان قابل استفاده تبدیل کند. این طرح در واقعیت، مسکن‌سازی برای مصرف‌کننده نیست، بلکه ایجاد یک بازار سرمایه‌گذاری خُرد در زمین و ساختمان است. 

فروش سانتی‌متری مسکن: بلعیدن  آخرین پس‌اندازهای طبقه کارگر

 واکاوی مدل عرضه و فروش در «خانه ریز»، تناقضات عمیق آن را در قبال حقوق اقشار کم‌درآمد و کارگران بر مسکن شایسته آشکار می‌سازد: 

۱. تفاوت «مالکیت سرپناه» با «سهام‌داری مالی»: خریدار ۵۰ سانتی‌متر، مالک یک واحد مسکونی یا دارنده‌ی سند پیش‌فروش سکونت نیست، بلکه صرفاً سهمی مالی و غیرنقدشونده در دست دارد. این مدل، مسکن‌سازی برای مصرف‌کننده و کارگر نیست، بلکه بازاری برای سرمایه‌گذاری خرد در زمین و ساختمان ایجاد می‌کند. 

مصطفی شریف نیز در توضیح منطق این طرح، بر وجه سرمایه‌گذاری آن دست می‌گذارد: اصل قضیه به تجمیع سرمایه‌های خرد جهت تأمین نقدینگی پروژه و پیشبرد ساخت‌وساز بازمی‌گردد. 

به این ترتیب، آنچه در قالب «خرید مسکن» به طبقۀ کارگر عرضه می‌شود، بیشتر ابزاری برای تجمیع پس‌انداز خرد مردم جهت تأمین مالی پروژه‌های ساختمانی است، نه تأمین مستقیم سرپناه. 

۲. محاسبۀ ریاضی استطاعت‌پذیری؛ عدم تناسب با دستمزد کارگر: در پروژه‌ای بدون پروانۀ ساخت، قیمت هر سانتی‌مترمربع ۲ میلیون و ۱۱۹ هزار تومان (۲۱۱.۹ میلیون تومان در هر متر) تعیین شده است. یک خانوار کارگری برای خرید تنها ۱۰ متر از این پروژه، باید ۲.۲ میلیارد تومان بپردازد. 

با دستمزد حداقل‌بگیریِ زیر ۲۵ میلیون تومان، خرید حتی ۱۰ متر نیازمند پس‌انداز ۱۰۰ درصدیِ حقوق نزدیک به ۸ سال است! بنابراین خرد کردن متراژ، مسکن را برای فرودستان ارزان نکرده، بلکه صرفاً آستانه‌ی ورود به بورس‌بازی را پایین آورده است. 

در چنین شرایطی، خریدهای متوالیِ خرد لزوماً مسئلۀ اساسی استطاعت خرید را حل نمی‌کند. مصطفی شریف نیز تأکید می‌کند فرد در این مدل شاید طی چند سال با خریدهای مستمر به سهم چند متری برسد، اما این فرآیند خانه‌دار شدن فوری یا تضمین‌شده‌ای به همراه ندارد. 

۳. انتقال ریسک ساخت به مصرف‌کنندۀ فرودست: خریدار، سرمایۀ اندک خود را وارد پروژه‌ای بدون پروانۀ ساخت می‌کند و تمام ریسک‌های تورم مصالح، تأخیرهای حقوقی و تعویق پروژه را بر دوش می‌کشد، بی‌آنکه ضمانتی برای خانه‌دار شدن داشته باشد. 

شریف دقیقاً بر همین ابهام دست می‌گذارد: در این‌گونه فعالیت‌های اقتصادی، نگرانی اصلی شفاف نبودن فرآیندهای پشت پرده و مبهم بودن نتیجه‌ی نهایی است. 

وی شرط ارزیابی مثبت از این طرح را اطمینان از سلامت فرآیند و جلوگیری از ورود گروه‌های سوداگر می‌داند: اگر پروژه از اطمینان لازم برخوردار باشد، در میانه راه دچار مشکل نشود و گروه‌های سوداگر وارد آن نشوند، می‌توان تا حدودی به آن اعتماد کرد. 

۴. رانت و سوداگری در بازار ثانویه: ادعای جهش قیمت از ۲۲۰ به ۲۶۲ میلیون تومان (۱۹ درصد رشد) تنها یک ساعت پس از عرضۀ اولیه، این پرسش انتقادی را پیش می‌کشد: خریداران اولیه چه کسانی بوده‌اند؟ اگر سرمایه‌گذاران حرفه‌ای یا اشخاص خاص ظرفیت اولیه را بلعیده باشند، طرح «خانه ریز» عملاً ابزاری برای نوسان‌گیری دلالان از زمین‌های شهری است. 

مصطفی شریف در مقام یک استاد اقتصاد، نسبت به افتادن این بازار در دام سفته‌بازی هشدار می‌دهد: 

خطر اصلی، افتادن این طرح در دام سفته‌بازی و مصادرۀ آن توسط گروه‌های ذی‌نفوذ به نفع منافع شخصی است.  

او تأکید دارد بدون نظارت مؤثر، نمی‌توان این طرح را راهکاری برای بحران مسکن دانست: در صورت اعمال نظارت‌های دقیق و جلوگیری از این مشکلات، طرح قابل تأیید است؛ در غیر این صورت، به دلیل ابهامات موجود نمی‌توان آن را اساساً مثبت دانست. 

او دربارۀ وظیفۀ حاکمیتی شهرداری می‌افزاید: شهرداری به‌عنوان نهادی عمومی، باید از منافع عموم و خریداران خرد محافظت کند نه اینکه حامی منافع بسازبفروش ها و سرمایه داران باشد. 

آیا فروش متری، قیمت مسکن را کنترل می‌کند؟ 

یکی دیگر از ابهامات، تأثیر ورود سرمایه‌های خرد بر قیمت مسکن است. شریف در پاسخ به این پرسش که آیا ورود سرمایه‌گذاری جدید می‌تواند قیمت مسکن را بالا ببرد، می‌گوید: خیر، زیرا این طرح به ساخت‌وساز کمک می‌کند. 

او با استناد به رابطۀ میان تولید و تورم توضیح می‌دهد: در دانش اقتصاد، افزایش تولید خاصیتی ضدتورمی دارد. ورود این سرمایه‌ها به فرآیند تولید مسکن، مانع از تورم‌زایی آن می‌شود. 

با این حال، این گزاره تمامی نگرانی‌ها را رفع نمی‌کند؛ این استاد اقتصاد، بارها مسئلۀ اصلی را سازوکار اجرا، شفافیت، نظارت و جلوگیری از تبدیل بازار به عرصۀ سفته‌بازی می‌داند: در صورت رفع ابهامات، این اقدام می‌تواند آثار اقتصادی مثبتی برجای بگذارد. 

بحران مسکن و فرسایش کیفیت زندگی نیروی کار

بحران مسکن با ایجاد ابزارهای جدید برای سرمایه‌گذاری خرد حل نخواهد شد. امروز مسکن برای بخش بزرگی از مزدبگیران و بازنشستگان، نه فقط از دسترس خرید، بلکه از گردونۀ اجاره نیز خارج شده است. این بحران، خانوارها را به حاشیه‌نشینی، رانده‌شدن به شهرهای اقماری و تحمل مسیرهای طولانی رفت‌وآمد وادار می‌سازد. 

مصطفی شریف با اشاره به این پیامدهای اجتماعی می‌گوید: گروهی از مردم به دلیل‌عدم استطاعت مالی در تأمین مسکن، مجبور به مهاجرت میان محله‌ها یا شهرها شده‌اند. 

وی با اشاره به وضعیت کلان‌شهری چون تهران می‌افزاید: در همین کلان‌شهر تهران، جمعیت عظیمی صبح‌ها وارد و عصرها خارج می‌شوند؛ روندی که هزینه‌های سنگینی چون اتلاف سوخت و آلودگی هوا به همراه دارد. 

به گفتۀ این استاد اقتصاد، بحران مسکن، کیفیت زندگی و زمان فراغت نیروی کار را نابود می‌کند: فردی که روزانه سه ساعت از زمان خود را صرف رفت‌وآمد می‌کند، توان زیست طبیعی و کیفیت زندگی خود را کاملاً از دست می‌دهد. 

ضرورت بازگشت به سیاست اجتماعی مسکن و تکالیف اصل ۳۱

تقلیل بحران مسکن به طرح‌های مالی‌محور خُرد نظیر «خانه ریز»، پاک کردن صورت‌مسئله و شانه خالی کردن دولت از تکالیف حاکمیتی است. برای تأمین مسکن اقشار کم‌درآمد و بازنشستگان، نمی‌توان نیروی کار را به بازار بی‌رحم مالی‌سازی و سفته‌بازی پرتاب کرد. 

مصطفی شریف، راهکار اصلی را در تقویت بخش تولید و سیاست‌گذاری عمومی جست‌وجو می‌کند: تنها راهکار اقتصادی موجود، رونق تولید مسکن با قیمت مناسب، جهت خارج کردن آن از وضعیت آرزو برای اقشار کم‌درآمد است. 

خروج از این بن‌بست نیازمند اقدامات بنیادی زیر است:  خروج از تک‌پایه‌ای بودن مسکن ملکی: توسعه‌ی الگوهای متنوع مسکن اجتماعی و شکستن انحصار ساخت‌وساز ملکی. 

اجاره‌داری حرفه‌ای و حمایتی: تخصیص زمین رایگان به تعاونی‌های مستقل کارگری و تشکل‌های بازنشستگان جهت ساخت مسکن استیجاری با قراردادهای بلندمدت (۵ساله یا بیشتر) و کنترل قانونی سقف اجاره‌بها. 

توزیع عادلانه و مالیات بازدارنده: فعال‌سازی ابزارهای مالیاتی بر خانه‌های خالی و سوداگری زمین برای کوتاه کردن دست دلالان. 

شریف بر نقش دولت و دستگاه‌های عمومی در فراهم کردن زیرساخت‌ها تأکید می‌کند، هرچند مداخلۀ مستقیم دولت در ساخت‌وساز را رد می‌نماید: دولت و دستگاه‌های عمومی باید زیرساخت‌ها و تسهیلاتی نظیر زمین را فراهم سازند؛ نه اینکه خود مستقیماً به ساخت‌وساز بپردازند. رفع موانع تولید توسط مردم و بخش خصوصی، راهکار اصلی است. 

در مجموع، در شرایطی که دستمزد نیروی کار و حقوق بازنشستگان، پاسخگوی اجاره و هزینه‌های ابتدایی زندگی نیست، خُرد کردن یک دارایی بزرگ به قطعات سانتی‌متری، آن را برای کارگر قابل‌خرید نمی‌کند. وقتی یک متر مسکن چندین برابر توان سالانه‌ی یک مزدبگیر قیمت دارد، تغییر واحد فروش از «آپارتمان» به «سانتی‌متر» صرفاً تغییر شکل عرضه است و هیچ سودی برای طبقه کارگر ندارد.

از این منظر، «خانه ریز» به‌جای پاسخی به حق قانونی مسکن (اصل ۳۱ قانون اساسی)، نشانه‌ای از مالی‌سازی بیشتر سرپناه و واگذاری مسئولیت دولت به پس‌اندازهای خرد خانوارهاست؛ مدلی که بدون نظارت دقیق و سازوکارهای ضدسوداگری، آخرین قطرات دستمزد نیروی کار را هم به عنوان سوخت تازه، به موتور سیری‌ناپذیر بورس‌بازی مستغلات سرازیر می کند....

گزارش: گلیتا حسین پور اصفهانی

  انتهای پیام/

به گزارش تجارت نیوز، در اقتصادی که بخش بزرگی از سرگرمی و اوقات فراغت را با «تجربه‌های قابل خرید» تعریف می‌کند، کم‌کم این تصور شکل گرفته که تفریح یعنی خرج‌کردن؛ هرچه تجربه گران‌تر، جذاب‌تر و متفاوت‌تر باشد، ظاهراً حال بهتری هم باید به همراه بیاورد. اما بخش مهمی از پژوهش‌های سلامت و بهزیستی تصویر دیگری نشان می‌دهد. پیاده‌روی، بودن در طبیعت، فعالیت بدنی، مطالعه برای لذت، بازی، گفت‌وگو و ارتباط با دیگران، فقط سرگرمی‌های ساده و قدیمی نیستند؛ این فعالیت‌ها می‌توانند با سلامت روان، احساس رضایت، کاهش تنهایی و کیفیت زندگی ارتباط داشته باشند.

شاید مسئله این نباشد که «چقدر برای تفریح پول داریم؟»؛ سؤال مهم‌تر این باشد که چقدر بلدیم از امکاناتی که همین حالا در اختیارمان است استفاده کنیم؟

تفریح را گران کرده‌ایم، نه شادی را

بسیاری از چیزهایی که امروز به عنوان «تفریح» می‌شناسیم، به یک محصول اقتصادی تبدیل شده‌اند. برای رفتن به سفر باید هزینه کرد؛ برای رستوران رفتن باید هزینه کرد؛ برای بسیاری از سرگرمی‌های شهری باید بلیت خرید؛ حتی گاهی برای یک دورهمی خانوادگی هم خرید و سفارش غذا به بخش اصلی ماجرا تبدیل می‌شود.

این روند به خودی خود بد نیست. انسان به تفریح، تجربه تازه و مصرف فرهنگی و اقتصادی نیاز دارد. مسئله از جایی شروع می‌شود که تفریح پولی تنها شکل قابل تصور تفریح شود. آن وقت ممکن است فرد بعد از یک هفته پرتنش، به جای اینکه از خودش بپرسد «چه چیزی به من انرژی می‌دهد؟»، بپرسد:«برای اینکه حالم خوب شود، چه چیزی بخرم؟» در حالی که بسیاری از نیازهای روانی ما الزاماً به خرید پاسخ نمی‌دهند.

گاهی چیزی که نیاز داریم، تغییر فضاست؛ گاهی حرکت، گاهی آفتاب و هوای آزاد، گاهی خندیدن با دوستان، گاهی یک بازی خانوادگی و گاهی فقط یک ساعت فاصله گرفتن از صفحه‌نمایش.

پیاده‌روی؛ شاید ساده‌ترین تفریح دنیا

پیاده‌روی یکی از کم‌هزینه‌ترین تفریح‌هاست و در عین حال می‌تواند به سلامت جسم و روان کمک کند. پژوهشی که در سال ۲۰۲۶ در مجله پزشکی ورزشی بریتانیا منتشر شد و ۳۷۲ مطالعه با بیش از ۳.۳ میلیون نفر را بررسی کرد، نشان داد فعالیت بدنی در اوقات فراغت با سلامت روان بهتر و سطح پایین‌تر مشکلات سلامت روانی ارتباط دارد.

برای شروع هم کار پیچیده‌ای لازم نیست؛ می‌توانیم عصرها در محله قدم بزنیم، با یکی از اعضای خانواده پیاده‌روی کنیم، مسیر تازه‌ای پیدا کنیم یا حتی بخشی از مسیرهای روزانه را به جای خودرو پیاده برویم.

پیاده‌روی فقط ورزش نیست؛ فرصتی برای تغییر فضا، فاصله گرفتن از روزمرگی و کمی وقت‌گذراندن با خودمان یا دیگران است.

طبیعت؛ جایی که برای ورود به آن لازم نیست بلیت بخریم

پارک محله، باغ، فضای سبز، مسیر کنار رودخانه، کوه یا جنگل، همگی می‌توانند مقصد یک تفریح کم‌خرج باشند. حتی یک عصر ساده در پارک، با کمی قدم‌زدن یا نشستن در فضای باز، می‌تواند حال‌وهوای روز را عوض کند.

این فقط یک توصیه برای «هوای تازه خوردن» نیست. در سال‌های اخیر، توجه پژوهشگران به تأثیر حضور در طبیعت بر سلامت بیشتر شده است. یک مطالعه در سال ۲۰۲۳، با بررسی ۹۲ مطالعه درباره برنامه‌های «تجویز طبیعت»، نشان داد وقت‌گذرانی و فعالیت در طبیعت می‌تواند با بهبود برخی شاخص‌های سلامت روان، کاهش فشارخون و افزایش فعالیت بدنی همراه باشد. البته کیفیت مطالعات یکسان نبوده و این نتایج به معنای جایگزین شدن طبیعت با درمان پزشکی نیست.

شاید نکته مهم‌تر این باشد که برای استفاده از این فرصت، همیشه لازم نیست به مقصدی دور سفر کنیم؛ گاهی همان پارک نزدیک خانه، می‌تواند یک تفریح ساده و کم‌هزینه برای چند ساعت فاصله گرفتن از روزمرگی باشد.

کتاب؛ تفریحی که همزمان ذهن را از روزمرگی بیرون می‌برد

کتاب خواندن معمولاً در فهرست «تفریح‌های ارزان» فراموش می‌شود، چون آن را بیشتر فعالیت آموزشی می‌دانیم تا سرگرمی. اما وقتی مطالعه را برای لذت و نه صرفاً برای امتحان، کار یا افزایش اطلاعات ببینیم، ماجرا متفاوت می‌شود.

گاهی می‌شود یک عصر خلوت، کتابی را که مدت‌هاست نیمه‌کاره مانده برداشت و روی نیمکت پارک نشست. یا شب، پیش از اینکه دوباره در شبکه‌های اجتماعی بچرخیم، چند صفحه از یک رمان را خواند. حتی لازم نیست برای شروع، کتاب تازه‌ای بخریم؛ کتابخانه‌ها، کتاب‌های قدیمی خانه، امانت گرفتن از دوستان یا تبادل کتاب می‌توانند این تفریح را تقریباً بدون هزینه کنند.

مزیت کتاب شاید این باشد که برخلاف بسیاری از سرگرمی‌های امروزی، برای خوش گذراندن با آن لازم نیست مدام چیزی تازه دریافت کنیم. کافی است چند صفحه را آرام بخوانیم و اجازه بدهیم ذهن برای مدتی از خبرها، پیام‌ها، اعلان‌ها و شتاب روزانه فاصله بگیرد.

حتی می‌شود مطالعه را به یک قرار کوچک شخصی تبدیل کرد؛ مثلاً هفته‌ای یک عصر، یک کتاب و یک جای دنج. نه با هدف تمام کردن کتاب، نه برای اینکه تعداد کتاب‌های خوانده‌شده‌مان را بالا ببریم؛ فقط برای اینکه چند دقیقه از روز را جور دیگری بگذرانیم. شاید کتاب‌خوان شدن پروژه بزرگی نباشد؛ گاهی فقط کافی است دوباره از خواندن لذت ببریم.

بازی؛ چیزی که بزرگسال‌ها فراموش کرده‌اند

کافی است به بچه‌ها نگاه کنیم؛ برای بازی کردن به مناسبت خاصی احتیاج ندارند. یک توپ، چند تکه کاغذ، یک بازی قدیمی یا حتی یک وسیله ساده می‌تواند بهانه‌ای برای ساعت‌ها سرگرمی باشد. اما همین آدم‌ها وقتی بزرگ‌تر می‌شوند، بازی کم‌کم از برنامه زندگی‌شان حذف می‌شود و جایش را کار، خرید، گوشی و هزار جور مشغله دیگر می‌گیرد.

بزرگسال‌ها معمولاً برای تفریح دنبال چیزی می‌گردند که «ارزش» داشته باشد؛ ورزشی که برای سلامتی باشد، سفری که خاطره بسازد، فیلمی که حرفی برای گفتن داشته باشد یا کافه‌ای که تجربه تازه‌ای بدهد. کمتر پیش می‌آید فقط برای بازی کردن دور هم جمع شویم.

در حالی که لازم نیست بازی حتماً سرگرمی مخصوص کودکان باشد. یک دست شطرنج، اسم‌وفامیل، پانتومیم، کارت‌بازی یا حتی یک مسابقه ساده خانوادگی می‌تواند یک شب معمولی را از حالت تکراری بیرون بیاورد. مهم‌تر از خود بازی هم شاید همان چیزی باشد که در جریان آن اتفاق می‌افتد: چند نفر دور یک میز می‌نشینند، با هم رقابت می‌کنند، می‌خندند و برای مدتی تلفن‌هایشان را کنار می‌گذارند. شاید بد نباشد گاهی تفریح را جدی نگیریم؛ بازی کنیم، فقط چون بازی کردن خوش می‌گذرد.

دورهمی؛ شاید ارزان‌ترین شکل لوکس زندگی

گاهی برای اینکه همدیگر را ببینیم، آن‌قدر دنبال برنامه می‌گردیم که اصل ماجرا فراموش می‌شود. قرار است چند نفر دور هم باشند، اما قبل از آن باید درباره رستوران، کافه، جای مناسب و هزینه‌ها تصمیم بگیریم؛ آن‌قدر که گاهی ترجیح می‌دهیم اصلاً قرار نگذاریم.

در حالی که یک دورهمی می‌تواند خیلی ساده‌تر از اینها باشد. یکی چای بیاورد، یکی میوه یا کیک، یکی هم یک بازی از کمد بیرون بکشد. لازم نیست خانه بی‌نقص باشد یا میز شام مفصلی چیده شود. حتی گاهی چند نفر می‌توانند روی بالکن، حیاط، پارک محله یا یک فضای عمومی نزدیک خانه بنشینند و چند ساعت با هم حرف بزنند.

چیزی که این دورهمی را دوست‌داشتنی می‌کند، احتمالاً همان چیزهایی است که در برنامه‌های تفریحی پرزرق‌وبرق کمتر به چشم می‌آید: اینکه آدم‌ها وقت دارند برای هم حرف بزنند، خاطره تعریف کنند، بخندند، از حال هم باخبر شوند و مدتی گوشی‌ها را کنار بگذارند.

این «با هم بودن» آن‌قدرها هم موضوع ساده‌ای نیست. سازمان جهانی بهداشت در گزارش سال ۲۰۲۵ خود ارتباط اجتماعی، تنهایی و انزوای اجتماعی را از مسائل مهم سلامت عمومی دانسته و بر ایجاد فرصت‌های بیشتر برای ارتباط میان آدم‌ها تأکید کرده است. در همین گزارش، از فضاهایی مثل پارک‌ها، کتابخانه‌ها و دیگر فضاهای عمومی به‌عنوان بخشی از زیرساخت اجتماعی یاد شده که می‌توانند زمینه دیدار و ارتباط مردم را فراهم کنند.

پس شاید برای یک شب خوب، همیشه لازم نباشد جایی رزرو کنیم یا هزینه زیادی بپردازیم. گاهی کافی است به چند نفر زنگ بزنیم و بگوییم: «یایید عصرانه دور هم باشیم.»

محله؛ مقصدی که فراموش کرده‌ایم

یکی از ارزان‌ترین منابع تفریحی، جایی است که هر روز از کنار آن رد می‌شویم: محله خودمان. کتابخانه محله، پارک، فرهنگسرا، زمین ورزشی، مسجد، بازار محلی، برنامه‌های فرهنگی، نمایشگاه‌ها، برنامه‌های اجتماعی، مسیرهای پیاده‌روی و رویدادهای کوچک محلی می‌توانند فرصت‌هایی برای تفریح باشند. مشکل اینجاست که بسیاری از ما برای تفریح دنبال «مقصد» می‌گردیم، نه «فرصت». در حالی که یک محله فعال می‌تواند بخشی از نیازهای تفریحی ساکنانش را بدون سفر و هزینه زیاد تأمین کند.

این موضوع برای شهرها هم اهمیت دارد و شاید یکی از مهم‌ترین سیاست‌های شهری در آینده همین باشد: تفریح نباید فقط چیزی باشد که مردم برای رسیدن به آن مجبور به پرداخت پول و طی کردن مسافت زیاد شوند. پارک خوب، کتابخانه خوب، زمین ورزشی و فضای عمومی مناسب، خودشان زیرساخت شادی‌اند.

تفریح رایگان؛ شادی همیشه پشت ویترین نیست

رایگان بودن، لزوماً به معنای بی‌کیفیت بودن نیست. یک سفر گران یا شام در رستورانی لوکس می‌تواند خاطره‌ساز باشد، اما یک پیاده‌روی دونفره، بازی خانوادگی، دورهمی ساده یا چند ساعت کتاب خواندن در پارک هم می‌تواند حال آدم را عوض کند. تفاوت شاید در این باشد که در بسیاری از تفریح‌های پرهزینه، بیشتر چیزی می‌خریم و در تفریح‌های ساده، خودمان تجربه را می‌سازیم.

خرید می‌تواند لذت‌بخش باشد، اما شادی الزاماً از سبد خرید نمی‌آید. یک عصر جمعه در پارک، گفت‌وگوی طولانی با یک دوست روی نیمکت یا بازی با بچه‌ها، شاید از نظر مالی تجربه‌های کوچکی باشند، اما از نظر خاطره و حال خوب، لزوماً کوچک نیستند.

شاید لازم باشد گاهی از خودمان بپرسیم: برای تفریح واقعاً به چه چیزی نیاز داریم؛ یک خرید تازه یا چند ساعت وقت برای قدم‌زدن، خندیدن، خواندن و با هم بودن؟ بعضی شادی‌ها هنوز قیمت ندارند؛ فقط باید دوباره یادمان بیاید کجا پیدایشان کنیم.

منبع: ایرنا

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی  اندیشه معاصر ؛ سفرکارت اعتباری بازنشستگان  یکی از جدیدترین و مهم‌ترین خدمات رفاهی است که برای تسهیل سفرهای داخلی و کاهش هزینه‌های گردشگری این قشر در دستور کار قرار گرفته است.  سفرکارت اعتباری بازنشستگان  در صندوق بازنشستگی کشوری با هدف صدور کارت اعتباری مخصوص بازنشستگان تا ماه آینده اعلام شده است و بر اساس آن، بازنشستگان می‌توانند از تسهیلات در نظر گرفته شده در قالب این کارت اعتباری از خدمات سفر بهره‌مند شوند  .  سفرکارت اعتباری بازنشستگان  علاوه بر این، شامل طرح‌های حمایتی دیگری نیز می‌شود که از جمله آنها می‌توان به تسهیلات رایگان سفر برای بازنشستگان تأمین اجتماعی در قالب «طرح کرامت» و تسهیلات نیمه‌رایگان سفر برای بازنشستگان کشوری اشاره کرد  .  سفرکارت اعتباری بازنشستگان  در حالی ارائه می‌شود که بر اساس اعلام مدیرکل توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، کارت‌های سفر اقساطی بدون سود نیز با همکاری بانک‌ها در حال ارائه است و این کارت‌ها می‌توانند هزینه‌های سفر را به‌صورت بلندمدت و اقساطی بدون سود برای مردم، به ویژه بازنشستگان، فراهم کنند  . اندیشه معاصر نوشت:   سفرکارت اعتباری بازنشستگان  در شرایطی مطرح شده که بسیاری از بازنشستگان به دلیل کاهش قدرت خرید، توانایی پرداخت هزینه‌های سفر را ندارند و این کارت می‌تواند به عنوان یک ابزار مالی جدید، زمینه‌ساز رونق گردشگری داخلی و افزایش نشاط اجتماعی شود. با این حال،  سفرکارت اعتباری بازنشستگان  در برخی موارد با نقدهایی نیز همراه است و برخی بازنشستگان معتقدند که به جای تأمین هزینه سفر، باید حقوق آنان افزایش یابد تا خود بتوانند برنامه‌ریزی کنند. در ادامه،  سفرکارت اعتباری بازنشستگان ، شرایط استفاده و نحوه ثبت‌نام را بررسی می‌کنیم. جدول مقایسه تسهیلات سفر بازنشستگان عنوان بازنشستگان تأمین اجتماعی بازنشستگان کشوری نوع تسهیلات سفر کاملاً رایگان (طرح کرامت) سفرکارت اعتباری و کمک هزینه سفر مقاصد مشهد، قم، شیراز  مشهد، کیش، شمال طرح ویژه ثبت‌نام از طریق کانون بازنشستگان استان کارت سفر صندوق بازنشستگی کشوری سامانه ثبت‌نام سایت کانون بازنشستگان استان یا حضوری  سامانه صبا ( sabasrm.ir )  و خاتم‌تور  نوع پرداخت رایگان اعتباری / اقساطی بدون سود  سفرکارت اعتباری بازنشستگان کشوری؛ جزئیات و زمان صدور

سفرکارت اعتباری بازنشستگان  در صندوق بازنشستگی کشوری با اعلام مدیرعامل این صندوق، نعمت‌الله ترکی، در دستور کار قرار گرفته است. بر اساس این اعلام،  کارت سفر مخصوص بازنشستگان تا ماه آینده صادر می‌شود  و بازنشستگان می‌توانند از تسهیلات در نظر گرفته شده در قالب این کارت اعتباری از خدمات سفر بهره‌مند شوند  .

جزئیات سفرکارت اعتباری بازنشستگان کشوری:

زمان صدور:  تا ماه آینده 

نوع تسهیلات:  کارت اعتباری با تسهیلات سفر

مرجع صادرکننده:  صندوق بازنشستگی کشوری

هدف:  تسهیل سفرهای داخلی برای بازنشستگان

مدیرعامل صندوق بازنشستگی کشوری در این باره اعلام کرده است که “در بحث گردشگری با توجه به تناسب هر استان و ظرفیت‌های موجود، برنامه‌های جدیدی داریم و مطابق با برنامه جهت تحقق اهداف تعیین شده گام برمی‌داریم”  . تسهیلات رایگان سفر بازنشستگان تأمین اجتماعی (طرح کرامت)

سفرکارت اعتباری بازنشستگان  در سازمان تأمین اجتماعی با طرح‌های مختلفی مانند  «طرح کرامت»  ارائه می‌شود. بر اساس این طرح،  بازنشستگان تأمین اجتماعی  می‌توانند به‌همراه خانواده خود، به‌صورت کاملاً رایگان به شهرهای زیارتی مانند مشهد مقدس سفر کنند  .

شرایط استفاده از سفر رایگان تأمین اجتماعی:

متقاضی باید عضو کانون بازنشستگان تأمین اجتماعی استان خود باشد

متقاضی نباید پیش از این از این طرح استفاده کرده باشد

اولویت اعزام بر اساس تاریخ بازنشستگی و تاریخ ثبت‌نام تعیین می‌شود

تاریخ بازنشستگی یا ازکارافتادگی فرد متقاضی باید تا تاریخ  ۱۳۹۸/۱۲/۲۹  باشد 

نحوه ثبت‌نام سفر رایگان تأمین اجتماعی:

ثبت‌نام حضوری:  بازنشسته باید با در دست داشتن مدارک لازم به آدرس کانون بازنشستگان شهر و استان خود مراجعه و پس از تحویل مدارک و تکمیل فرم درخواست، ثبت‌نام خود را قطعی کند 

ثبت‌نام اینترنتی:  در صورت وجود امکان ثبت‌نام اینترنتی در سایت کانون بازنشستگان استان، بازنشسته می‌تواند با مراجعه به سایت کانون خود، نسبت به ثبت‌نام اقدام کند 

مدارک مورد نیاز برای ثبت‌نام:

مدارک هویتی (کارت ملی و شناسنامه)

حکم حقوق بازنشستگی

مدارک عضویت در کانون بازنشستگان کارت سفر اقساطی بدون سود برای بازنشستگان

یکی از جدیدترین طرح‌های مرتبط با  سفرکارت اعتباری بازنشستگان ، ارائه  کارت سفر اقساطی بدون سود  با همکاری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و بانک‌ها است. بر اساس اعلام مدیرکل توسعه گردشگری داخلی، این کارت‌ها تا هفته آینده در اختیار مردم، از جمله بازنشستگان، قرار خواهد گرفت  .

مشخصات کارت سفر اقساطی بدون سود:

بدون سود:  هیچ سودی به اعتبار تخصیص داده شده تعلق نمی‌گیرد

بدون سقف اعتبار:  اعتبار بر اساس سابقه بانکی افراد تعیین می‌شود

منبع تأمین مالی:  بانک‌ها 

مدیرکل توسعه گردشگری داخلی در این باره اعلام کرده است: «تا هفته آینده از طریق همکاری با برخی بانک‌ها، کارت سفر اقساطی در اختیار مردم قرار خواهد گرفت تا مردم بتوانند هزینه‌های سفر خود را در دراز مدت به صورت اقساطی پرداخت کنند»  . تسهیلات نیمه‌رایگان سفر برای بازنشستگان کشوری

علاوه بر  سفرکارت اعتباری بازنشستگان ، بازنشستگان صندوق مدیریت خدمات کشوری (کشوری) نیز می‌توانند از تسهیلات  نیمه‌رایگان سفر  استفاده کنند. بر اساس این طرح، بازنشستگان این صندوق می‌توانند از  وام سفر  یا  کمک هزینه سفر  استفاده نموده و بدین ترتیب، به سفرهای زیارتی و سیاحتی در شهرهایی نظیر قم، مشهد و شیراز بروند  .

شرایط استفاده از تسهیلات نیمه‌رایگان سفر کشوری:

قطعی و جاری شدن وضعیت دفتر کل بازنشسته

در دست داشتن اطلاعات مربوط به دفتر کل، کد ملی و شماره حساب حقوق واریزی بازنشستگی

استفاده نکردن از سهمیه کمک هزینه سفر در سال جاری

حضور بازنشسته در سفر

توان پرداخت مازاد هزینه سفر 

سامانه‌های ثبت‌نام:

سامانه  sabasrm.ir  برای استفاده از کمک هزینه سفر و وام سفر 

سایت  khatamtour.ir  برای ثبت‌نام در تورهای مسافرتی 

سایت  safarcard.ir  برای خدمات شرکت سرمایه‌گذاری سفر کارت ملی  جمع‌بندی نهایی

سفرکارت اعتباری بازنشستگان  شامل طیف گسترده‌ای از تسهیلات سفر است که برای بازنشستگان تأمین اجتماعی (سفر کاملاً رایگان در طرح کرامت) و بازنشستگان کشوری (کارت سفر اعتباری و کمک هزینه سفر) ارائه می‌شود.  بازنشستگان تأمین اجتماعی  می‌توانند با ثبت‌نام در کانون بازنشستگان استان خود، از  سفرهای کاملاً رایگان  به شهرهای زیارتی مانند مشهد بهره‌مند شوند  .  بازنشستگان کشوری  نیز از طریق سامانه‌های  sabasrm.ir  و  khatamtour.ir  می‌توانند از کمک هزینه سفر و کارت سفر اعتباری استفاده کنند  .

همچنین،  کارت سفر اقساطی بدون سود  با همکاری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و بانک‌ها در حال ارائه است که می‌تواند هزینه‌های سفر را به‌صورت بلندمدت و اقساطی برای بازنشستگان فراهم کند  . بازنشستگان محترم برای اطلاع از جزئیات دقیق  سفرکارت اعتباری بازنشستگان  و نحوه ثبت‌نام، می‌توانند به کانون بازنشستگان استان خود مراجعه کنند یا از طریق سامانه‌های مربوطه، اطلاعات لازم را دریافت کنند.

پایان/*

اندیشه معاصر را در ایتا ، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.

  منبع : اندیشه معاصر