موفقیتهای محدود ترامپ نمیتوانند فاجعه جنگ تمامعیاری را که او بدون پشتوانه راهبردی آغاز کرده، توجیه کنند. حتی خواستههای عجیب رئیس جمهوری دمدمیمزاج آمریکا مانند تصاحب گرینلند، گرچه نابخردانه است، اما در برابر حماقت تمامعیار حمله به ایران، رنگ میبازد و ارزش خود را از دست میدهد.
ترامپ اگرچه از اوباما متنفر است و این نفرت را بارها با توهین و تحقیر نشان داده، اما در بسیاری از غرایز با همتای خود شریک است نشان میدهد: او هم به ملتسازی در سرزمینهای دور بدبین و از متحدانی که سوار بر قدرت آمریکا میشوند، آزرده است. با این حال، تفاوت اساسی در رویکرد است. اوباما با تکبر آمریکایی مقابله میکرد و میکوشید سیاست خارجی را با ارزشهای لیبرال متعادل کند، اما ترامپ با خودبزرگبینی، بیتوجهی به جزئیات و وحشیگری، سیاست خارجی را به ابزاری برای قلدری و منافع شخصی تبدیل کرده است. این تفاوت، از جنگ ایران یک نماد از انحطاط سیاست خارجی ترامپ ساخته است.
هر دو رئیس جمهوری در پی کاهش نقش آمریکا در خاورمیانه بودند. اوباما میخواست منابع را به سمت آسیا منتقل کند و ترامپ هم وعده جایگزینی هرجومرج با تجارت را داد. اما ترامپ با آغاز جنگ، نه تنها این وعده را نقض کرد، بلکه مدلهای اقتصادی کشورهای خلیج فارس را هم به هم زد. سرمایهگذاریهای کلان در مراکز داده و فناوری، در سایه موشکهای ایرانی، به کابوسی برای متحدان عرب تبدیل شده است. این جنگ، چرخشِ موعود را به بنبستی راهبردی مبدل و اعتماد منطقه به آمریکا را به شدت مخدوش کرده است.
کشورهای خلیج فارس که روزگاری آمریکا را ضامن امنیت خود میدانستند، اکنون دنبال متحدان جایگزینند. عربستان سعودی به سمت تنوعبخشی به شرکای دفاعی و اقتصادی خود رفته و روابط با ترکیه و چین را عمیقتر میکند. ترامپ هم با کماهمیت جلوه دادن حملات ایران و تمسخر محمد بن سلمان، این بیاعتمادی را تشدید کرده است. اکنون برخی از حاکمان خلیج فارس ترجیح میدهند با ایران به توافقهای پنهان دست یابند و از هزینههای جنگ در امان بمانند؛ واقعیتی که نشاندهنده افول نفوذ آمریکا در منطقه است.
نتیجه تلخ اینکه ترامپ با نادیده گرفتن حکمت ساده اوباما، خود و کشورش را در باتلاقی فروبرده که پایانی برای آن متصور نیست. حماقت ریاست جمهوری، همانطور که اوباما هشدار داده بود، به فاجعهای تبدیل شده که علاوه بر تضعیف جایگاه آمریکا در خاورمیانه، ریاست جمهوری ترامپ را هم به کام خود میکشد. اگر او کمتر لاف میزد و بیشتر به توصیههای عاقلانه گوش میداد، شاید امروز با این همه آتشسوزی سیاسی و نظامی روبهرو نبود. اما جنگ، بیاعتنا به لفاظیها، ادامه دارد و هر روز، هزینهای سنگینتر بر دوش کاخ سفید و متحدانش میگذارد.
