داستان طولاني سهام عدالت تمامي ندارد و هر چند وقت يكبار شاهد يك خبر و نيمه ناتمام از سهام عدالت هستيم. براي نمونه هفتمين روز تيرماه بود كه سيد علي مدنيزاده، وزير امور اقتصادي و دارايي اعلام كرد: «فرآيند بازگشايي سهام عدالت در دستور كار شوراي عالي بورس قرار گرفته و ابراز اميدواري كرد اين فرآيند در تابستان آغاز شود. اصل موضوع پيشتر در شوراي عالي بورس بررسي شده، اما اجراي آن به تكميل مقدمات قانوني و اجرايي وابسته است.»
مدنيزاده يكي از مهمترين پيشنيازهاي اجراي اين برنامه را برگزاري مجامع شركتهاي سرمايهگذاري استاني سهام عدالت عنوان كرد و گفت: «در اين زمينه، اقدامات لازم براي برگزاري مجامع شركتهاي سرمايهگذاري استاني آغاز شده است؛ در مواردي كه مجامع اين شركتها برگزار نشده باشد، از دادستاني درخواست شده است تا مطابق قانون تجارت، اركان شركتهاي سرمايهگذاري استاني را مكلف به برگزاري مجمع كند و در صورت استنكاف، اقدامات قانوني لازم انجام خواهد شد.» وزير امور اقتصادي و دارايي ابراز اميدواري كرد كه فرآيند برگزاري مجامع و ساير الزامات قانوني امسال نهايي شود و افزود: «اميدواريم مردم عزيز پس از بيش از يك دهه توقف، شيريني بازگشايي و آزادسازي سهام عدالت را در تابستان ۱۴۰۵ تجربه كنند.» پس از اين موضوع نيز چهارمين روز مردادماه حسينيكيا، عضو كميسيون صنايع و معادن مجلس با تاكيد بر اينكه مردم ذينفع اصلي سهام عدالت هستند، گفت: «آزادسازي اين سهام و واگذاري مديريت آن به سهامداران ميتواند به رونق توليد و تحرك اقتصاد كشور كمك كند.» در حال حاضر طي يك ماه اخير مسوولان بر آزادسازي سهام عدالت و بازگشايي آن تاكيد فراوان دارند؛ اما مساله اينجاست كه فرآيند آزادسازي با بازگشايي كاملامتفاوت است و مشخص نيست كدامين روش انجام خواهد شد و در نهايت سهام عدالت چه زماني به دست مردم خواهد رسيد. آزادسازي سهام عدالت به سال 1399 باز ميگردد كه سهام عدالت براي اولين در بازار سهام به دو روش مديريت مستقيم و غيرمستقيم آزاد شد؛ اما تا به امروز اين نمادها معامله نداشتند، چراكه معامله آنها منوط به بازگشايي شركتهاي استاني و طراحي سازوكار اين شركتهاست. مشكل اساسي اينجاست كه بازگشايي و حتي آزادسازي سهام عدالت ميتواند روند بازار سرمايه را برهم نزند و اين بازار را به دام سقوط بكشاند؛ درنتيجه بايد سازو كاري براي حق و فروش مديريت اين دارايي مشخص شود تا بدون ضربه به بازار سرمايه حق مردم نيز به رسميت شناخته شود.
طرح جديد سهام عدالت
رضا صديقي، نماينده مردم تبريز، آذرشهر و اسكو و عضو هياترييسه فراكسيون نظارت بر نظام تعاون و سهام عدالت مجلس شوراي اسلامي گفت: بازآرايي ساختار مديريت سهام عدالت ۴۹ ميليون سهامدار و تعيين تكليف جاماندگان و سهام متوفيان كليد خورده است. حسينيكيا، عضو كميسيون صنايع و معادن مجلس در خصوص اين موضوع كه مديريت سهام عدالت بهصورت دولتي زمينهساز باندبازيها و مفاسدي شده است، تصريح كرد: دليل اينكه همواره كارشناسان بر ضرورت كنار رفتن دولت از مديريت امور تاكيد ميكنند، همين موضوع است كه دولت مدير خوبي نيست و زمينهساز بروز مفاسدي ميشود؛ وقتي مديريت سهام عدالت به مردم سپرده شود، در واقع مشاركت مردم در اقتصاد افزايش پيدا ميكند. بهاينترتيب، افزايش حس تعلق مردم به اقتصاد ملي، ايجاد پشتوانه ميان نسلي و افزايش عمق بازار سرمايه و شناوري سهام رخ ميدهد. تمامي اين نتايج با آزادسازي سهام عدالت تحقق پيدا ميكند.
انتظار بيش از 49 ميليون ايراني
بررسيها نشان ميدهد كه بيش از 49 ميليون ايراني ذينفع سهام عدالت هستند و همچنين ارزش آن به حدود 2 هزارو200 همت ميرسد. به نوعي ميتوان گفت بخش عمدهاي از جامعه با مساله سهام عدالت درگير هستند و بخش عظيمي از اين گروه نيز سال 99 به واسطه آزادسازي مستقيم يا غيرمستقيم سهام عدالت وارد بورس شدهاند.
داستان سهام عدالت از سال 85 شروع شد و سهام 37 شركت بزرگ و مادر تخصصي كشور بين اقشار مردم توزيع شد تا ثروت ملي به صورت عالانه توزيع شود و شكاف طبقاني كاهش يافته و در نهايت دهكهاي پايين درآمدي نيز از توانمندي برخوردار شوند؛ اما خيلي زود مشخص شد كه اين طرح هم مانند طرحهاي ديگر كشور ازجمله خصوصيسازي و هدفمندي يارانهها با چالش همراه شده و عملا به اهداف آرماني خود نخواهد رسيد. مشكل اينجاست كه هنوز درباره زمان، شيوه و حتي الزامات معاملهپذير شدن سهام عدالت اطلاعاتي منتشر نشده و به نظر ميرسد كه هنوز ميان دولت، سازمان بورس و نهادي مرتبط همانند مجلس يك اجماع مشخص وجود ندارد و هريك از اين گروهها نظر و عقيده خاص خود را دارد. در حالي وزير اقتصاد و مجلس هر روز حرف از بازگشايي سهام عدالت و واگذاري سهام به مردم سخن ميگويند و برخي مسوولان نيز در خصوص روند بازگشايي در سال 99 هشدار ميدهند. هنوز برخي شركتهاي سرمايهگذاري استاني سهام عدالت مجامع خود را برگزار نكردند و صورت مالي نامشخصي دارند و همين موضوع باعث شده كه نمادهاي آنها ساليان طولاني متوقف باقي بماند.
ارزش بيش از 2 همتي سهام عدالت
وليالله جعفري، مدير نظارت بر ناشران سازمان بورس، در همان بازه زماني كه وزير اقتصاد صحبت كرد؛ يعني حدوداهشتم تيرماه، ارزش روز مجموع سهام عدالت را حدود ۲ هزار و ۲۰۰ همت اعلام كرده بود. از اين رقم، حدود ۸۴۰ همت متعلق به دارندگان روش مستقيم و ۱۳۶۰ همت مربوط به سهامداران غيرمستقيم و شركتهاي سرمايهگذاري استاني است. برايناساس، نزديك به ۶۲ درصد ارزش كل سهام عدالت در بخش غيرمستقيم متمركز شده است؛ بخشي كه معاملهپذيري آن به برگزاري مجامع، انتخاب هياتمديره، انتشار صورتهاي مالي و رعايت الزامات ناشران بورسي وابسته است؛ بنابراين، بازگشايي سهام عدالت صرفا يك تصميم معاملاتي نيست و بدون حل مشكلات حاكميت شركتي در شركتهاي استاني، نميتوان سازوكاري پايدار براي آن طراحي كرد.
سهام عدالت به نتيجه ميرسد؟
پس از بازگشايي سهام عدالت در تابستان 1399 تقريبا هر چند ماه يكبار مساله آزادسازي و بازگشايي سهام عدالت مطرح ميشود؛ اما تا به امروز هيچ يك به نتيجهاي مشخص نرسيده است و دارندگان سهام عدالت در انتظارند كه هرچه زودتر سهام آنها تعيين تكليف شود. بازگشايي و واگذاري سهام عدالت هر يك معناي جدا و مستقل دارند و هر يك پيشنيازهايي دارند؛ اما بررسيها نشان ميدهد كه هيچ يك از پيشنيازها براي واگذاري يا بازگشايي سهام عدالت آماده نشده است و به نظر نميرسد كه به اين زوديها و طي هفتههاي آتي زمينه واگذاري يا بازگشايي سهام عدالت آماده شود.
