دکتر محمدتقی ساغری / متخصص گوش حلق و بینی
آرمان امروز : کاشت حلزون گوش یکی از موفقترین دستاوردهای پزشکی نوین در درمان ناشنوایی شدید و عمیق به شمار میرود. این جراحی به هزاران بیمار در سراسر جهان امکان داده است تا بار دیگر صداهای محیط و گفتار را درک کنند و کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند. با این حال، انجام این عمل ظرافت و دقت بسیار بالایی میطلبد، زیرا جراح برای دسترسی به حلزون گوش ناگزیر است بخشی از استخوان ماستوئید، واقع در پشت گوش، را تراش دهد. از آنجا که ساختار استخوانی هر فرد ویژگیهای منحصربهفردی دارد، تعیین دقیق میزان برداشت استخوان همواره یکی از چالشهای اصلی این جراحی بوده است.
در سالهای اخیر، پیشرفتهای چشمگیر هوش مصنوعی افق تازهای در این زمینه گشوده است. گروهی از پژوهشگران دانشگاههای سنتمری، وندر پیلت و مرکز هوش مصنوعی پیشرفته، سامانهای هوشمند طراحی کردهاند که قادر است شکل و میزان استخوان مورد نیاز برای تراش در جراحی کاشت حلزون را با دقت بالا پیشبینی کند. این فناوری میتواند برنامهریزی پیش از عمل را دقیقتر کرده و احتمال بروز خطاهای جراحی را کاهش دهد.
یکی از دشوارترین مراحل توسعه سامانههای هوش مصنوعی پزشکی، نیاز به هزاران تصویر رادیولوژی است که باید بهوسیله متخصصان با دقت برچسبگذاری شوند؛ فرایندی که علاوه بر هزینه بالا، زمان زیادی نیز میطلبد. پژوهشگران برای رفع این مشکل، روشی نوآورانه و دو مرحلهای ارائه کردهاند. در مرحله نخست، سامانه تصاویر سیتیاسکن قبل و بعد از جراحی را با یکدیگر مقایسه میکند و بهصورت خودکار میآموزد که چه بخشی از استخوان برداشته شده است؛ حتی اگر تصاویر پس از عمل دارای نویز یا کیفیت پایین باشند. در مرحله دوم، مدل دیگری با استفاده از اطلاعات استخراجشده و بهرهگیری از الگوریتمهای پیشرفته یادگیری، مدلی سهبعدی و دقیق از حفره جراحی ایجاد میکند. این روش حتی با دادههای ناقص نیز دقت قابل توجهی دارد.
نتیجه این فناوری، تولید تصویری سهبعدی از وضعیت استخوان پیش از عمل است؛ تصویری که میتواند برای آموزش دستیاران جراحی، برنامهریزی دقیقتر جراح و حتی هدایت سامانههای ناوبری و بازوهای رباتیک در اتاق عمل مورد استفاده قرار گیرد. هرچند این فناوری هنوز نیازمند ارزیابیهای گستردهتر در مراکز درمانی …
