رضا سلیماننوری در گفتوگو با ایسنا، درخصوص شاخصترین آیینهای نمایشی عزاداری در میان اقوام مختلف ایران و تفاوتهای آنان از نظر اجرا، نمادها و مفاهیم با یکدیگر، اظهار کرد: نمایشهای سنتی ایران را میتوان به دو دسته کلی نمایشهای سور یا شادیآور و نمایشهای سوگ تقسیم کرد. نمایشهای سوگ به موضوعاتی مانند سوگواری و تعزیت میپردازند و آیینهای نمایشی عزاداری محرم شاخصترین زیرمجموعه این نوع نمایشها به شمار میروند.
وی ادامه داد: پردهخوانی، تعزیه، شبیهخوانی، خیمهسوزان، نخلگردانی، طشتگردانی، بیلزنی، چایینه و مقتلخوانی تنها بخشی از آیینهای سوگ محرمی رایج در نقاط مختلف کشور هستند که هدف مشترک همه آنها گرامیداشت نام و یاد شهدای کربلا و دیگر بزرگان دین ازجمله پیامبر اکرم(ص)، حضرت علی(ع) و امام رضا(ع) است.
پردهخوانی؛ حلقه اتصال آیینهای سوگ و تعذیه
سلیماننوری با اشاره به پردهخوانی گفت: پردهخوانی نمایشی است که در آن، پردهخوان با استناد به تصاویر نقاشیشده روی پرده، وقایع مذهبی بهویژه حادثه عاشورا را روایت میکند. در این شیوه، نقال با بیانی رسا و آهنگین، داستانهای نقشبسته بر پرده را برای مخاطبان شرح میدهد. پیشینه تاریخی پردهخوانی را میتوان به نوعی نقالی همراه با موسیقی و آواز در دورههای پیش از اسلام نسبت داد که پس از ورود اسلام به ایران، به دلیل محدودیتهای موسیقی، به نقالی ملی ـ مذهبی تغییر یافت. این هنر بهویژه در دوره صفویه و همزمان با شکلگیری گونههایی همچون روضهخوانی، پردهداری، صورتخوانی و سخنوری رونق گرفت.
این کارشناس حوزه نمایشی تصریح کرد: برخی پژوهشگران، پردهخوانی را حلقه اتصال میان مراسم عزاداری عمومی محرم در دوره صفویه و شکلگیری تعزیه در دوره قاجار میدانند و آن را یکی از منابع تحول و تکامل تعزیه معرفی کردهاند. در مقابل، برخی دیگر معتقدند نقوش پرده در واقع ترجمان تصویری هنر تعزیه و دستاورد این هنر نمایشی است.
وی درخصوص مراحل اجرای پردهخوانی نیز بیان کرد: پیشواقعهخوانی، مناجات و فضایلخوانی، مناقبخوانی، خطبهخوانی و در نهایت نقل قصه و حدیث از مهمترین بخشهای این هنر است. پردهخوان در پایان نیز با لحنی سوزناک گریزی به صحرای کربلا میزند و با نوحه و ندبه، مجلس را به اوج حزن و اندوه میرساند.
تصویر …
