رضا اسماعیلی - شاعر وپژوهشگر - به مناسبت فرا رسیدن «اربعین حسینی» در یادداشتی با عنوان ««شعر عاشورایی»، میراث معنوی اربعین» که برای انتشار در اختیار ایسنا قرار داده، نوشته است:
«بیهیچ تردیدی، در عاشورا شاهد تقابل و رویارویی دو اسلام هستیم: اسلام نبوی و اسلام اموی.
پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، رفتهرفته اسلام «نبوی» که در وجود قرآن ناطق علی(ع) متجلی بود، به حاشیه رفت و با شروع جریان خلافت، اسلام در تحولی معکوس و سیری قهقرایی، از «امامت» به «خلافت» و «سلطنت» تبدیل شد. قیام حسینی، عکسالعملی به این انحراف آشکار بود. یعنی اعتراض به فاصله گرفتن از آموزههای اصیل نبوی و فرو افتادن اسلام در دامچاله برداشتهای قدرت طلبانه، عامیانه و سطحی از دین؛ برداشتهایی ابزاری، و آمیخته به خرافه و گزافه برای تحکیم و تثبیت «اسلام اموی».
عاشورای حسینی پاسخ به یک ضرورت تاریخی برای بازگشت به اسلام اصیل نبوی و احیای آموزههای توحیدی بود. از همین رو، رسالت امروز ما ترجمان و بازتولید این آموزههاست؛ آموزههای انسانسازی که تضمین کننده «حیات طیبه» و زمینهساز بلوغ و بالندگی جامعه اسلامی است. ارزشهایی همچون توحید و یکتاپرستی، آزادگی، حقجویی، عدالتخواهی، ظلمستیزی و مظلومنوازی. ارزشهایی که ظرفیت و قابلیت «جهانی سازی» را دارند، ارزشهایی که بدون اشاعه و ترویج آنها نمیتوان «گفتمان عاشورایی» را جهانیسازی کرد.
با توجه به ضرورت جهانیسازی گفتمان «عاشورایی»، در این نوشتار به تبیین و تحلیل این ضرورت تاریخی میپردازیم.
با بررسی دورههای مختلف تاریخی، به سهولت میتوان دریافت که شعر و ادبیات، متأثر از تحولات سیاسی و اجتماعی زمانه خویش است. در آیینه ادبیات هر عصری، میتوان سیمای منظومه سیاسی و اجتماعی آن عصر را به تماشا نشست. با عنایت به این نکته، بیهیچ تردیدی باید گفت که همایش معنوی و باشکوه اربعین، بهعنوان یک واقعه تأثیرگذار اجتماعی، زمینهساز خلق و آفرینش آثاری قابل تأمل در روزگار ما شده است؛ آثاری که بیانگر تأثیرپذیری غیر قابل انکار شاعران از این همایش عظیم است.
پیادهروی اربعین - بهعنوان یک پدیده برونمتنی - بر متن ادبی روزگار ما تأثیر گذاشته و انگیزه سرایش اشعار فراوانی با موضوع عاشورا و قیام حسینی شده است. به عبارت دیگر، حرکت عظیم اربعین، …
