حجتالاسلام والمسلمین امیرعلی حسنلو، استاد حوزه و مدیر گروه تاریخ و سیره مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزههای علمیه یک یادداشتی با عنوان « بازخوانی سیره اجتماعی پیامبر اکرم (ص) و الگویِ ساختار جامعه» را در اختیار ایسنا قرار داده است که متن آن از نظر میگذرد:
از آشفتگی قبیلهگرایی تا نظم جهانی
پیش از ظهور اسلام، ساختار اجتماعی شبهجزیره عربستان، بر پایه «ارادههای تکهتکه» و «ارزشهای قبیلهای» بنا شده بود که قرآن از آن به جامعه جاهلی یاد نموده است؛ علاوه بر این در آن دوران، فردیت معنایی نداشت و امنیت انسان تنها در گرو قدرت قبیله خود بود؛ سیستمی که در آن «عدالت» به معنای «حمایت از همقبیلهای، حتی اگر خطا کرده باشد» تفسیر میشد و ظهور پیامبر اکرم(ص) تنها یک تحول اعتقادی نبود، بلکه یک «انقلاب ساختاری در زیست جمعی» بود و حضرت مفهوم «امت» را جایگزین «قبیله» کرد و «عدالت» را جایگزین «قدرت» کرد. این نوشتار بر آن است تا ابعاد مختلف این مهندسی اجتماعی را در محورهای بنیادین بررسی کند.
گذار از «خونخواهی» به «قانونگرایی» (تأسیس عدالت اجتماعی)
نخستین و بزرگترین قدم پیامبر(ص) در مسیر ساختن یک جامعه سالم، از بین بردن «قانون جنگل» بود؛ در جامعه پیش از اسلام، حق و باطل با زور و قدرت شمشیر تعیین میشد و پیامبر(ص) با استقرار اصل «حاکمیت قانون»، پارادایم رفتاری جامعه را تغییر داد و روش خون ریزی و انتقام و غارت را در جامعه جاهلی از بین برد، در سیره اجتماعی حضرت، عدالت یک مفهوم انتزاعی نبود، بلکه یک «رابطهی حقوقی» بود.
پیامبر(ص) آموختند که هیچکس، حتی نزدیکترین بستگان، فراتر از قانون نیست و این یعنی گذار از «عدالت قبیلهای» (که تبعیضآمیز بود) به «عدالت جهانی» (که همهشمول بود). این گذار، بنیان اعتماد را در جامعه ایجاد کرد؛ زمانی که مردم بدانند حق آنها در برابر قدرت، تضمین شده است، فساد ساختاری کاهش مییابد و امنیت اجتماعی نه از طریق ترس، بلکه از طریق احترام به قانون برقرار میشود.
از «نژادپرستی» به «برابری انسانی» (بازتعریف هویت)
بزرگترین بحران اجتماعی جهان باستان، «طبقاتی بودن» و «نژادپرستی» بود، پیامبر(ص) با معرفی مفهوم «تقوا» به عنوان تنها معیار برتری، ساختار طبقاتی را از ریشه ویران کردند و حضرت با پیوند …
