دکتر محمود هوشیارفرد در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه مسئله اصلی در بازار برنج کشور فقط «گران بودن» نیست، اظهار کرد: مسئله اصلی، گسست بین تولید، انبار، تبدیل، توزیع و مصرف است. وقتی این زنجیره شفاف نباشد، قیمت نهایی میتواند از واقعیت تولید جدا شود و هر حلقه سهمی از رانت اطلاعاتی بگیرد.
وی افزود: نمونه روشن این مسئله، همین اختلافی است که در بازار برنج ایرانی دیده میشود. در گزارشهای خبری اخیر، قیمت برخی ارقام ممتاز مانند طارم، هاشمی و دمسیاه در خردهفروشی به بیش از ۴۰۰ هزار تومان برای هر کیلو رسیده، در حالی که در زمان برداشت، بازار کشاورز و شالیکوبی الزاما همین سطح قیمت را منعکس نمیکند. این فاصله، دقیقا جایی است که واسطههای غیرشفاف بیشترین اثر را دارند.
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلانه ادامه داد: اگر بخواهم مثال واقعی از سازوکار بازار برنج داشته باشم، فرض کنید شالیکار در گیلان یا مازندران بخواهد شلتوک را در فصل برداشت بفروشد. معمولا با سه محدودیت مواجه است؛ نقدینگی فوری میخواهد، انبار استاندارد ندارد و قدرت چانهزنیاش در برابر خریدار عمده پایین است. در این شرایط، اگر شفافیت زنجیره تامین وجود نداشته باشد، خریدار عمده میتواند با تکیه بر اطلاعات بهتر، محصول را زیر قیمت واقعی جمع کند.
وی تصریح کرد: سپس همان شلتوک از مسیرهای شالیکوبی، عمدهفروش، پخشکننده و خردهفروش عبور میکند. در هر مرحله، اگر قیمتگذاری، موجودی و مبدأ کالا شفاف نباشد، حاشیه سودهای رویهمافتاده شکل میگیرد. نتیجه برای مصرفکننده، برنجی است که با کیفیت مشابه، با اختلاف قیمت زیاد عرضه میشود.
شفافیت اطلاعات، هزینه مبادله و دلالی را کاهش میدهد
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان با تاکید بر اینکه شفافیت زنجیره تامین برنج و حذف واسطهها در اصل میتواند بازار را کارآمدتر، کمنوسانتر و عادلانهتر کند، گفت: اگر فقط واسطهها حذف شوند و زیرساخت شفافیت، انبار، حملونقل و تنظیمگری وجود نداشته باشد، نتیجه میتواند حتی کمبود ظاهری، احتکار پنهان یا افزایش نوسان قیمت باشد.
هوشیارفرد درباره آثار شفافیت زنجیره تامین بر بازار برنج نیز توضیح داد: نخست اینکه شفافیت اطلاعات تولید، موجودی انبار، واردات، توزیع و قیمتها باعث کمتر شدن دلالی مبتنی …
