سوزندوزی یکی از کارهای هنری باارزشی است که توسط زنان این منطقه با ابریشم تولید شده خود آنها انجام میشود و حتی کار به جایی رسیده که این هنر به ثبت جهانی رسیده است.
سوزندوزی ترکمن که بدان سیاهدوزی نیز اطلاق میشود، از دیرباز کاربرد فراوانی داشته و در جامعه ترکمن برای تزئین لباسهای مردان، زنان و کودکان همچنین پردهها نیز استفاده میشود اما امروز عمدتاً در لباس زنان دیده میشود.
نوع دوخت آن زنجیره فشرده و بسیار ریز است که در ترکمنی به آن سانجیم میگویند و بیشتر از نقوش هندسی و قرینه بهصورت ذهنی بهره میگیرند.
این هنر تاریخچهای کهن در تاریخ این منطقه دارد. گلدوزی مصور ترکمن از زمان سکاها رایج بوده و در دیگر دورهها بهمراه سایر دوخت و دوزها از رواج برخوردار بوده است.
آنچه که معلوم است اینکه ترکمنها از قدیمالایام به تهیه ابریشم که بهعنوان ماده اصلی سوزندوزی تلقی میشود پرداخته و دختران و زنان لباسهای خود را با نخهای ابریشمی که با رنگهای طبیعی رنگرزی میشد، سوزندوزی میکردهاند و این امر از نغمههای زنان ترکمن و در ادبیات شفاهی آن به وضوح مشخص است.
مواد اولیه مورد مصرف در سوزندوزی ترکمن شامل نخ و پارچه است. نخها انواع مختلفی داشته از جمله نخهای طبیعی چون ابریشمی و پنبهای و نخهای مصنوعی اکریلیک. برای پارچه نیز از انواع ابریشمی و پشمی استفاده میشود. پارچههای ابریشمی جهت تهیه «چِرپِه» (روپوش کوتاه زنان)، «کورتِه» (روپوش بلند زنان)، «چاکمن» (روپوش مردانه) و پارچههای پشمی برای دوخت «چابیت» (کت) استفاده میشود. ابزارهایی که در رشته سوزندوزی ترکمن از آن بهره میجویند عبارت است از سوزن کرول که خاص گلدوزی است، انگشتانه و قیچی. همچنین قیچی انواع مختلف داشته از جمله قیچی زیگزاگ، قیچی برش و قیچی خاص گلدوزی.
ابتدا لایهبندی و شیاردوزی پارچه که جهت ثابت نگه داشتن پارچه و سوزندوزی صورت میگیرد. سپس تاباندن نخ ابریشم برای استحکام بخشی نخ که به تعداد دو یا سه یا پنج لا با هم تاب میدهند. بعد از آن، سیم کشی برای تعیین محدوده اصلی کادر جهت پیاده کردن طرح انجام میشود. سیاهدوزی، مرحله بعدی در سوزندوزی ترکمن است که فضای طرح را با دوخت زنجیره و نخ ابریشمی مشکی مشخص میکنند.
الواندوزی، مرحله …
