خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی: در میان آثار پژوهشی پیرامون تاریخ معاصر ایران، کمتر کتابی به اندازه «ایران بین دو انقلاب: درآمدی بر جامعهشناسی سیاسی ایران معاصر» اثر یرواند آبراهامیان، توانسته است چارچوبی تحلیلی برای فهم تحولات صد سال اخیر ارائه دهد. این اثر که برای نخستینبار در سال ۱۹۸۲ منتشر شد، با ترجمههای متعددی (از جمله ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی و همچنین ترجمه گروهی نشر مرکز) به منبعی کلاسیک در مطالعات علوم سیاسی و تاریخنگاری ایران بدل شده است.
یرواند آبراهامیان، تاریخنگار برجسته ارمنی-آمریکایی و از شناختهشدهترین پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، در سال ۱۳۱۹ در تهران متولد شد. او در سال ۱۳۲۹ به بریتانیا مهاجرت کرد و در سال ۱۳۴۲ مدارک کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را از دانشگاه آکسفورد گرفت. سپس به ایالات متحده رفت و در سال ۱۳۴۸ دکترای خود را از دانشگاه کلمبیا دریافت کرد. او در دانشگاههای پرینستون و آکسفورد به تدریس تاریخ ایران پرداخته و اکنون در کالج باروکِ دانشگاه شهر نیویورک (CUNY) تاریخ جهان و خاورمیانه تدریس میکند.
اهمیت کتاب او در عبور از «روایتهای درباری» یا «توالی خطی وقایع» نهفته است. آبراهامیان در این پژوهشِ بنیادین، تاریخ را نه به مثابه زنجیرهای از حوادث تصادفی یا صرفاً تصمیمات فردی پادشاهان، بلکه به مثابه تعاملات پیچیده میان ساختارهای اجتماعی، طبقات اقتصادی، گروههای قومی-مذهبی، نهادهای سیاسی و سازمانهای حزبی روایت میکند.
تقارن دو انقلاب در یک بستر پیوسته
عنوان این اثر به دو نقطه عطف تاریخ معاصر ایران اشاره دارد: انقلاب مشروطه (۱۲۸۴–۱۲۸۸) و انقلاب اسلامی (۱۳۵۷). اما آبراهامیان با نگاهی ساختارگرا، به این دو رویداد به چشم جزایری جدا افتاده نمینگرد. او با پیوند زدن این دو مقطع، زمینههای اجتماعی سقوط قاجار، فرآیند برآمدن رضاشاه، تحولات دوران پهلوی دوم، نهضت ملیشدن نفت، کودتای ۲۸ مرداد، تکاپوی سیاسی احزاب (بهویژه حزب توده) و زمینههای اجتماعی نارضایتیهای منتهی به ۱۳۵۷ را در یک ساختار منسجم بررسی میکند. او استدلال میکند که انقلابها، نه حاصل ناگهانیِ خشم تودهها، بلکه نتیجهی تراکم تضادهای ساختاری هستند که در طول دههها انباشته شدهاند.
