خبرگزاری مهر، گروه استانها - کوروش دیباج: ثبت جهانی مجموعه قلعههای اسماعیلی ایران با محوریت الموت، تنها به معنای افزوده شدن نام یک اثر به فهرست میراث جهانی یونسکو نیست؛ این رویداد، فرصتی برای بازخوانی شبکه دژهایی است که در تحولات سیاسی و مذهبی سدههای پنجم و ششم هجری نقشی تعیینکننده داشتند، اما بسیاری از آنها همچنان در حاشیه توجه پژوهشها و سیاستهای حفاظتی باقی ماندهاند. در این میان، شاهدژ اصفهان، بر فراز کوه صفه، یکی از مهمترین این محوطههاست؛ دژی که با وجود جایگاه برجسته در تاریخ ایران و ظرفیتهای کمنظیر باستانشناختی، هنوز آنگونه که شایسته است شناخته نشده و کمتر در کانون مطالعات و معرفی عمومی قرار گرفته است. همزمان با افزایش توجه جهانی به میراث اسماعیلیان، خبرگزاری مهر در گفتگو با علی شجاعی اصفهانی، عضو هیئت علمی گروه باستانشناسی دانشگاه هنر اصفهان، ابعاد مختلف اهمیت تاریخی، باستانشناختی و حفاظتی شاهدژ و نسبت آن با میراث جهانی قلعههای اسماعیلی را بررسی کرده است. علی شجاعی اصفهانی، عضو هیئت علمی گروه باستانشناسی دانشگاه هنر اصفهان
چرا در میان آثار تاریخی اصفهان قلعه «شاهدژ» از اهمیت ویژهای برخوردار است؟
آنچه امروز با نام شاهدژ یا شاهدز شناخته میشود، تنها یک قلعه محدود نیست، بلکه مجموعهای گسترده از آثار معماری و استقرارهای تاریخی است که در پهنهای دستکم به وسعه 50 هکتار در بخشهای مختلف کوه صفه پراکنده شدهاند. هسته اصلی قلعه بر یکی از بلندترین ارتفاعات قرار دارد، اما شواهد معماری در بخشهای دیگر کوه نیز بهخوبی قابل مشاهده است و همین موضوع نشان میدهد با مجموعهای وسیع و پیچیده با کارکردهای مختلف روبهرو هستیم، نه صرفاً یک استحکام نظامی کوچک.
از منظر باستانشناسی، اهمیت شاهدژ تنها به دوره سلجوقی محدود نمیشود. شواهد قابل توجهی از استقرارهای پیش از اسلام در این محوطه وجود دارد و همین موضوع آن را به یکی از معدود محوطههایی تبدیل کرده است که میتواند بخشی از تاریخ کمتر شناختهشده اصفهان پیش از اسلام را روایت کند.
با وجود چنین اهمیتی، تا چه اندازه این محوطه از منظر پژوهشی شناخته شده است؟
متأسفانه یکی از بزرگترین مشکلات شاهدژ، کمبود مطالعات پایه است. ما هنوز نقشهای جامع و دقیق از پراکندگی …
