خبرگزاری مهر - گروه جامعه: وقتی انسان به جای آنکه «انسان» دیده شود، به ظاهر، بدن، جذابیت، میل جنسی یا حتی میزان درآمد و موفقیتش تقلیل پیدا میکند، مرز میان کرامت انسانی و کالا شدن کجاست؟ شاید بسیاری از رفتارهایی که امروز در قالب زیبایی، سبک زندگی، سرگرمی یا حتی انتخاب شخصی عادی شدهاند، در لایهای عمیقتر نشانهای از یک تغییر بزرگ باشند؛ تغییری که در آن انسان به تدریج از «صاحب ارزش» به «ابزار تولید ارزش» تبدیل میشود.
گسترش شبکههای اجتماعی، صنعت زیبایی، تبلیغات و اقتصاد مبتنی بر جلب توجه، این پرسش را جدیتر کرده است که آیا انسان امروز بیش از گذشته در معرض شیانگاری قرار گرفته است؟ کمیل حسینی، پژوهشگر حوزه جامعه، در گفتوگو با خبرنگار مهر، از ریشههای این پدیده، نقش نظام سرمایه و رسانههای جدید در کالا شدن بدن و زیبایی، تأثیر آن بر زنان و خانواده و راهکارهای مقابله با این روند سخن گفته است. مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
منظور از شیانگاری انسان چیست؟
حسینی: شیانگاری ریشههای مختلفی دارد و زمانی که جایگاه انسان از یک موجود دارای شأن و کرامت انسانی به یک ابزار، حیوان و در نهایت یک شیء تنزل پیدا کند، زمینه برای شکلگیری انواع آسیبها، ظلمها و حتی جرایم فراهم میشود.
وی با اشاره به نقش رسانههای جدید در تشدید این روند افزود: گسترش اینترنت و ابزارهای چندرسانهای، در کنار کاهش برخی سازوکارهای نظارت و رصد، زمینه را برای تجاری شدن بسیاری از مقولات انسانی فراهم کرده است.
اگر بخواهیم ساده توضیح بدهیم، هر چیزی در عالم کارکردی دارد؛ مثلاً لیوان برای آب خوردن و چنگال برای غذا خوردن است. انسان نیز جایگاه و کارکردهای خودش را دارد.مسئله از جایی آغاز میشود که انسان از جایگاه خلیفهاللهی خود بهتدریج تنزل پیدا کند و ابتدا صرفاً بهعنوان انسان، سپس حیوان و در نهایت حتی بهعنوان یک شیء دیده شود.
وی افزود: وقتی انسان به یک شیء تبدیل شود، نوع مواجهه اخلاقی با او نیز تغییر میکند. ما وقتی حیوانی را مورد آزار قرار میدهیم، معمولاً احساس بدی پیدا میکنیم، چون حیوان را یک موجود جاندار میدانیم؛ اما ممکن است یک توپ پلاستیکی را پاره کنیم و احساس بدی نداشته باشیم، چون آن را یک شیء میبینیم.
این پژوهشگر ادامه داد: بنابراین …
