زیست سیاسی امام رضا(ع)؛ الگویی ممتاز از «سیاستِ حقیقت‌محور» - تسنیم

استانها

به گزارش خبرگزاری تسنیم از نطنز، زیست سیاسی امام رضا(ع) را می‌توان نه صرفاً به‌مثابه یک برهه تاریخی، بلکه به‌عنوان الگویی از «تدبیر حیات» در شرایط سلطه، بحران مشروعیت و مهندسی قدرت فهم کرد.

امام رضا(ع) در عصر مأمون عباسی با ترکیبی از کنش‌های معرفتی، اخلاقی، اجتماعی و نمادین، نوعی سیاستِ مبتنی بر هدایت انسان، صیانت از حقیقت، و حفظِ حیاتِ معنوی و جمعی شیعه را سامان داد.

«زیست سیاسی» در سیره رضوی، پرورش انسان آگاه، مسئول و مقاوم است؛ ولایت‌عهدی تحمیلی، مناظرات علمی، حدیث سلسله‌الذهب، سامان‌دهی شبکه وکالت و نیز رفتار امام در مواجهه با مناسبات قدرت، همگی مؤلفه‌های این زیست سیاسی‌اند.

سیره رضوی از منظر اندیشه سیاسی اسلامی، واجد دلالت‌هایی برای فهم حکمرانی دینی، مشروعیت سیاسی، مقاومت نرم و پیوند میان معنویت و نظم اجتماعی است.

اگر «زیست سیاسی امام رضا(ع)» درست صورت‌بندی شود، ما را از سطح روایت صرفاً تاریخی فراتر می‌برد و به لایه‌ای عمیق‌تر می‌کشاند و اینکه امام شیعی در مواجهه با قدرت مسلط، چگونه «حیات جمعی» را حفظ و بازتولید می‌کند.

حال این سوال مطرح است که چگونه از فروکاستن دین به ابزار مشروعیت جلوگیری می‌نماید و چگونه عقلانیت دینی را به‌مثابه بدیلی برای سیاستِ سلطه‌محور عرضه می‌کند و چگونه امام رضا(ع) در متن نظم عباسی، حیات مؤمنانه را مدیریت، صیانت و بازآرایی کرد؟

عصر مأمون عباسی، دوره‌ای است که در آن خلافت با چند بحران هم‌زمان روبه‌رو بود که بحران مشروعیت سیاسی پس از درگیری‌های داخلی عباسیان، بحران هویتی و کلامی در پی گسترش مناظرات، ترجمه آثار یونانی و رشد منازعات اعتقادی و بحران اجتماعی علویان که به‌عنوان بدیل اخلاقی-سیاسیِ خلافت، همواره در حافظه امت حضور داشتند و بحران کنترل نمادین  یعنی نیاز به این‌که قدرت، نه فقط با شمشیر، بلکه با علم، آیین، و تقدس تثبیت شود، از جمله بحران‌ها است.

در چنین فضایی، مأمون با دعوت امام رضا(ع) به خراسان و پیشنهاد ولایت‌عهدی، کوشید هم از سرمایه معنوی اهل‌بیت(ع) بهره‌برداری کند و هم آن را در چارچوب خلافت مهار کند.

این اقدام، یک پروژه صرفاً سیاسی نبود، بلکه تلاشی برای مهندسی مشروعیت بود و امام رضا(ع) در چنین ساختاری نه در موقعیت دولت‌مردی معمول، بلکه در مقام امام معصوم …