به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، چهارم شهریور ۱۳۱۷، راهآهن سراسری ایران به بهرهبرداری رسید؛ خطی که پس از بیش از یک دهه نقشهبرداری، ساختوساز و عبور از دشوارترین عوارض طبیعی کشور، شمال و جنوب ایران را به یکدیگر متصل کرد. گزارش روزنامه اطلاعات در شنبه ۵ شهریور ۱۳۱۷، یک روز پس از افتتاح، روند تأمین بودجه، انتخاب مسیر، نقش پیمانکاران خارجی و هزینههای این پروژه را شرح داده است.
تأمین بودجه از مالیات قند، شکر و چای
نخستین پایه مالی ساخت راهآهن در ۹ خرداد ۱۳۰۴ گذاشته شد؛ زمانی که مجلس شورای ملی قانون انحصار قند و شکر و چای را تصویب کرد. براساس این قانون، از هر سه کیلوگرم قند و شکرِ وارداتی یا تولید داخل، دو ریال و از هر سه کیلوگرم چای، شش ریال مالیات گرفته میشد و درآمد آن به ساخت راهآهن اختصاص مییافت. مطابق گزارش اطلاعات، قسمت عمده هزینه پروژه از همین محل و بخش دیگر از درآمد عمومی کشور تأمین شد.
تصویب قانون نقشهبرداری و تشکیل اداره راهآهن
چند ماه بعد، در ۲۰ بهمن ۱۳۰۴، قانون اقدام برای نقشهبرداری و ساختمان راهآهن نیز به تصویب رسید. برای شروع کار، یک مدیر به نام پولند و یازده مهندس از آمریکا استخدام شدند و ادارهای با عنوان «اداره راهآهن» در وزارت فواید عامه شکل گرفت. آغاز کار آسان نبود: ابزار، نیروی متخصص و کارگر ماهر کم بود؛ اما سازمان اداری پروژه بهتدریج گسترش یافت و شش گروه نقشهبردار به سوی شمال و جنوب کشور اعزام شدند.
آغاز عملیات ساختمانی؛ از ۲۶۷ کارگر تا ۶۰ هزار نفر
پس از پایان زمینپیمایی مقدماتی و بخشی از نقشهبرداری، ۲۳ مهر ۱۳۰۶ به عنوان روز آغاز عملیات ساختمانی انتخاب شد. ساخت خط به صورت همزمان در سه نقطه شمال، مرکز و جنوب شروع شد. در روز نخست، تنها ۲۶۷ کارگر در این سه جبهه مشغول بودند؛ اما در سالهای پایانی پروژه، شمار کارگران، مهندسان، معماران و نقشهکشان حاضر در کارگاهها به حدود ۶۰ هزار نفر رسید.
واگذاری آزمایشی ۳۸۲ کیلومتر به پیمانکاران خارجی
در مرحله بعد، دولت تصمیم گرفت بخشی از نقشهبرداری و ساختمان خط را به صورت آزمایشی به پیمانکاران خارجی بسپارد. در اردیبهشت ۱۳۰۷، قرارداد ساخت ۳۸۲ کیلومتر راهآهن با سندیکایی از شرکتهای آلمانی و آمریکایی منعقد شد. طبق این قرارداد، شرکتهای …
