امیرکبیر قدیس نیست/ مهدعلیا برخلاف این همه تهمت و افترا پایبند به اصول و اخلاق بود

امیرمهدی نادری: امیرکبیر در تاریخ معاصر ایران بیش از آن‌که صرفاً یک صدراعظم قاجاری باشد، به یک تصویر ماندگار تبدیل شده است؛ تصویری که در دوره‌های مختلف سیاسی و تاریخی تغییر چندانی نکرده و همچنان از او چهره‌ای اصلاح‌گر و استثنایی ساخته است. اما وقتی این تصویر را کنار اسناد و روایت‌های تاریخی می‌گذاریم، امیرکبیر دیگر شخصیتی بی‌خطا و قدیس‌گونه نیست؛ مدیری مقتدر، تندخو و عمل‌گراست که در ۳۹ ماه صدارت، مجموعه‌ای از اقدامات مهم را آغاز کرد، اما هم‌زمان با مخالفان جدی و محدودیت‌های ساختاری نیز روبه‌رو بود. جمشید کیانفر، پژوهشگر تاریخ معاصر ایران، در این گفت‌وگو با خبرآنلاین می‌کوشد امیر را از قهرمان‌سازی و داوری‌های ساده‌انگارانه جدا کند:

در آستانه سالگرد آغاز صدارت امیرکبیر هستیم؛ دوره‌ای که شاید اگر نگاه کنیم، سه سال زمان طولانی‌ای نباشد، اما یکی از مهم‌ترین دوره‌های تاریخ قاجار و تاریخ معاصر ایران است. امروز که به امیرکبیر نگاه می‌کنیم، علی‌رغم این‌که سال‌ها از دوره مرگ و صدارت او گذشته، همچنان شخصیتی اسطوره‌ای و فراتاریخی است. حکومت‌ها می‌آیند و می‌روند، آدم‌ها عوض می‌شوند، دیدگاه‌ها نسبت به بسیاری از شخصیت‌ها تغییر پیدا می‌کند؛ حتی بعد از انقلاب و در دوره پهلوی، دیدگاه‌ها نسبت به شخصیت‌های قاجار تغییر کرده است، اما امیرکبیر همچنان امیرکبیر باقی می‌ماند.در باور عمومی، همان تصویر مثبت و حتی قدیس‌گونه از او همچنان وجود دارد. مثلاً وقتی می‌خواهند از آقای هاشمی تعریف کنند، به او «امیرکبیر ایران» می‌گویند؛ درباره آقای ظریف و دیگران هم از همین تعبیر استفاده شده است. با وجود همه این تغییرات و تحولات سیاسی در تاریخ ایران، ریشه این نگاه مثبت به امیرکبیر چیست؟

 قبل از این‌که وارد بحث بشویم، اجازه بدهید یکی دو نکته را خدمتتان عرض کنم. به‌ طور کلی، ما سه دسته منبع درباره دوره قاجار داریم: …